Με το βλέμμα στραμμένο στην επόμενη ημέρα των κεφαλαιαγορών και στις αλλαγές που φέρνουν η τεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και η διεθνοποίηση των αγορών ολοκληρώθηκε το ετήσιο συνέδριο της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς.
Στη συνεδρία «Κοιτάζοντας Μπροστά: Τα Επόμενα Χρόνια των Κεφαλαιαγορών», η πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς Βασιλική Λαζαράκου, ο Jos Heuvelman, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ολλανδικής Authority for the Financial Markets (AFM), και η Iliana Lani, επικεφαλής του Τμήματος Εποπτείας Συμπεριφοράς και Εποπτικής Σύγκλισης της ESMA, έθεσαν στο τραπέζι τα ζητήματα που θα καθορίσουν την εποπτεία των κεφαλαιαγορών τα επόμενα χρόνια.
Κοινό στοιχείο στις παρεμβάσεις τους ήταν ότι η εποπτεία δεν μπορεί να μείνει ίδια σε ένα περιβάλλον όπου τα επιχειρηματικά μοντέλα, τα χρηματοοικονομικά προϊόντα και οι ίδιες οι αγορές μετασχηματίζονται με ταχύτητα. Η πρόκληση δεν είναι μόνο να δημιουργηθούν νέοι κανόνες, αλλά να αποκτήσουν οι εποπτικές αρχές την τεχνογνωσία, τα δεδομένα, τα εργαλεία και τη συνεργασία που απαιτούνται για να κατανοούν εγκαίρως τους νέους κινδύνους.
Heuvelman: Η κεντρικοποίηση δεν είναι ο «game changer»
Ο Jos Heuvelman έθεσε τη συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, περιγράφοντας τρία διαφορετικά μοντέλα εποπτείας: τον συντονισμό, την εποπτική σύγκλιση και την πλήρη κεντρικοποίηση.
Στο πρώτο μοντέλο, οι αρχές συνεργάζονται χωρίς να υπάρχει ένα κοινό εποπτικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα η διαδικασία να είναι πιο αργή. Στο δεύτερο, υπάρχει κοινή φιλοσοφία, πλαίσιο και προτεραιότητες, αλλά οι εθνικές αρχές διατηρούν σημαντικό περιθώριο διακριτικής ευχέρειας. Το τρίτο μοντέλο προβλέπει μεγαλύτερη συγκέντρωση των αρμοδιοτήτων, με ένα κεντρικό επίπεδο να καθορίζει τις προτεραιότητες και την εφαρμογή τους.
Ο Heuvelman, ωστόσο, προειδοποίησε ότι η κεντρικοποίηση από μόνη της δεν αποτελεί τον μεγάλο παράγοντα αλλαγής. Πριν από οποιαδήποτε περαιτέρω μεταφορά αρμοδιοτήτων σε κεντρικό επίπεδο, θα πρέπει να έχουν αντιμετωπιστεί βασικά ζητήματα που αφορούν τη διακυβέρνηση, την εποπτεία με βάση τον κίνδυνο, την αξιόπιστη επιβολή των κανόνων, την κοινή αρχιτεκτονική δεδομένων, τη συνεργασία μεταξύ διαφορετικών εποπτικών πεδίων και το μοντέλο χρηματοδότησης.
Το πραγματικό άλμα, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται στην εμβάθυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης των κεφαλαιαγορών. Η δημιουργία μιας ουσιαστικά ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς κεφαλαίων και η Capital Markets Union μπορούν να έχουν πολύ μεγαλύτερη επίδραση από την απλή κεντρικοποίηση της εποπτείας.
Lani: Δεν αρκεί να προσθέτουμε αρμοδιότητες
Η Iliana Lani στάθηκε στην άλλη πλευρά της εξίσωσης, δηλαδή στο κατά πόσο οι εποπτικές αρχές διαθέτουν την απαιτούμενη γνώση και τις υποδομές για να ανταποκριθούν στις νέες αρμοδιότητες.
Όπως εξήγησε, όταν ξεκίνησε να ασχολείται με την εποπτεία στην ESMA, η ευρωπαϊκή αρχή είχε πολύ πιο περιορισμένο αριθμό αρμοδιοτήτων. Στην πορεία το χαρτοφυλάκιο διευρύνθηκε σημαντικά και περιλαμβάνει πλέον, μεταξύ άλλων, trade repositories, data reporting service providers, benchmark administrators, το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τα πράσινα ομόλογα και τους παρόχους αξιολογήσεων ESG.
Η διεύρυνση αυτή, όπως τόνισε, δεν είναι απλώς μια προσθήκη νέων αρμοδιοτήτων. Απαιτεί τη δημιουργία θεσμικής γνώσης και ενός εποπτικού πλαισίου για νέες και σύνθετες δραστηριότητες. Και εδώ η εμπειρία των εθνικών αρμόδιων αρχών είναι κρίσιμη. Οι εθνικές αρχές διαθέτουν γνώση των αγορών, εξειδίκευση και πρακτική εμπειρία που είναι απαραίτητη για μια αποτελεσματική ευρωπαϊκή εποπτεία.
Η μεγαλύτερη κεντρικοποίηση, επομένως, δεν θα πρέπει να οδηγήσει στη δημιουργία νέων επιπέδων πολυπλοκότητας. Χρειάζονται αποτελεσματική διακυβέρνηση, ευελιξία και γρήγορες αποφάσεις, αλλά και επαρκής στελέχωση με ανθρώπους διαφορετικών ειδικοτήτων: επόπτες, νομικούς, ειδικούς στα δεδομένα και στελέχη με διατομεακή και διακλαδική γνώση.
Η Lani έδωσε ιδιαίτερη έμφαση και στην εκπαίδευση. Οι αρμόδιες αρχές πρέπει να συνεργάζονται και σε επίπεδο κατάρτισης, ώστε οι επόπτες να μπορούν να παρακολουθούν τις τεχνολογικές και επιχειρηματικές εξελίξεις.
Η τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο εποπτείας
Στο σημείο αυτό η τεχνολογία αποκτά κεντρικό ρόλο. Η Lani υπογράμμισε ότι ο σύγχρονος επόπτης δεν χρειάζεται να γίνει software engineer ή ειδικός στην κυβερνοασφάλεια. Χρειάζεται, όμως, να καταλαβαίνει πώς η τεχνολογία αλλάζει το επιχειρηματικό μοντέλο μιας εταιρείας, τον τρόπο λήψης αποφάσεων και τα συστήματα ελέγχου της.
Αυτό σημαίνει ότι η εποπτεία δεν μπορεί πλέον να περιορίζεται στο να διαπιστώνει εάν μια επιχείρηση διαθέτει την προβλεπόμενη πολιτική. Ο επόπτης πρέπει να κατανοεί πώς λειτουργεί το ίδιο το σύστημα, πώς έχει κατασκευαστεί, πώς επηρεάζει την επιχείρηση και τι μπορεί να συμβεί εάν παρουσιαστεί κάποιο πρόβλημα.
Η ταχύτητα των εξελίξεων, όπως σημείωσε, είναι τέτοια ώστε οι επόπτες συχνά αισθάνονται ότι βρίσκονται πίσω από την τεχνολογία. Για να καλυφθεί αυτή η απόσταση απαιτούνται ομάδες με συνδυασμό γνώσεων, αλλά και επιτόπια εποπτεία, ώστε οι αρχές να μπορούν να βλέπουν στην πράξη τα συστήματα και να κατανοούν τη λειτουργία τους.
Κρίσιμο στοιχείο είναι και τα δεδομένα. Οι εποπτικές αρχές χρειάζονται επαρκή, αξιόπιστα και συγκρίσιμα δεδομένα μεταξύ τους, αλλά και dashboards που θα μπορούν να προσφέρουν σχεδόν άμεση εικόνα της αγοράς.
Λαζαράκου: Η AI κάνει τη διεθνή συνεργασία ακόμη πιο κρίσιμη
Η πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς Βασιλική Λαζαράκου συνέδεσε την τεχνολογική πρόκληση με την ανάγκη για πολύ ισχυρότερη διεθνή συνεργασία. Όπως σημείωσε, ειδικά σε ζητήματα όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η ψηφιακή τεχνολογία, οι εξελίξεις δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται μόνο σε εθνικό ή ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς πρόκειται για φαινόμενα που έχουν παγκόσμια διάσταση.
Η εποπτική αρχή, όπως εξήγησε, πρέπει πρώτα να κατανοεί τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η τεχνολογία και στη συνέχεια να μπορεί να εντοπίζει τους κινδύνους και να σχεδιάζει τον τρόπο αντιμετώπισής τους. Η ίδια επισήμανε ότι υπάρχουν ήδη πρακτικά παραδείγματα που αποδεικνύουν πόσο χρήσιμη μπορεί να είναι η διεθνής συνεργασία.
Ένα από αυτά είναι η πλατφόρμα iSCAN, μέσω της οποίας συμμετέχουσες εποπτικές αρχές ανταλλάσσουν προειδοποιήσεις και πληροφορίες για τις αγορές. Έτσι, όταν μια αρχή εξετάζει ένα πρόσωπο ή μια οντότητα, μπορεί να ελέγξει εάν υπάρχει σχετική προειδοποίηση από άλλη δικαιοδοσία.
Ένα ακόμη παράδειγμα είναι η συνεργασία με διεθνείς τεχνολογικές πλατφόρμες. Η Λαζαράκου αναφέρθηκε στην επικοινωνία με εταιρείες όπως η Google, όταν εντοπίζονται μη εξουσιοδοτημένες διαφημίσεις, ώστε να ζητείται η αφαίρεσή τους.
Το νέο εποπτικό τοπίο
Και οι τρεις παρεμβάσεις συγκλίνουν τελικά σε ένα κοινό συμπέρασμα: η επόμενη εποχή των κεφαλαιαγορών δεν θα κριθεί μόνο από το πόσοι κανόνες θα θεσπιστούν, αλλά από το κατά πόσο οι εποπτικές αρχές θα μπορούν να κατανοούν εγκαίρως τις αλλαγές και να αντιδρούν αποτελεσματικά.
Η τεχνητή νοημοσύνη και η ψηφιοποίηση προσφέρουν νέα εργαλεία για την ανάλυση και την επιτήρηση των αγορών, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν νέους τρόπους κατάχρησης και χειραγώγησης.
Η απάντηση, όπως προκύπτει από τη συζήτηση στο κλείσιμο του συνεδρίου, περνά από την επένδυση σε ανθρώπους και τεχνογνωσία, την καλύτερη αξιοποίηση των δεδομένων, την κοινή εκπαίδευση, τη συνεργασία μεταξύ εθνικών και ευρωπαϊκών αρχών και, τελικά, τη βαθύτερη ενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών.
