Τη διεύθυνση της αυστραλιανής εταιρείας σπάνιων γαιών Lynas ανέλαβε το 2014 η Αμάντα Λακάζ, σε μια περίοδο που ελάχιστοι πίστευαν ότι η εταιρεία είχε μέλλον.
Η μετοχή της είχε καταρρεύσει πάνω από 90%, ο προηγούμενος διευθύνων σύμβουλος είχε παραμείνει μόλις 14 μήνες και η ίδια προερχόταν από τον χώρο του μάρκετινγκ, όχι της εξόρυξης. Παρ’ όλα αυτά, κατάφερε μέσα σε δώδεκα χρόνια να μετατρέψει τη Lynas στον σημαντικότερο δυτικό ανταγωνιστή της κινεζικής κυριαρχίας στις σπάνιες γαίες, αναφέρει η Wall Street Journal.
Όπως έχει παραδεχθεί η ίδια, όταν ανέλαβε τη θέση είπε στον σύζυγό της ότι αν αποτύγχανε, πιθανότατα δεν θα έβρισκε ξανά δουλειά. Σήμερα, καθώς αποχωρεί από τη θέση της στα τέλη Ιουνίου, αφήνει πίσω της μια εταιρεία με χρηματιστηριακή αξία πολλαπλάσια εκείνης του 2014, ενώ τα έσοδά της στα τρία τρίμηνα έως τον Μάρτιο έφτασαν τα 470 εκατ. δολάρια, αυξημένα κατά 70% σε ετήσια βάση.
Η επιτυχία της Lynas αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς οι σπάνιες γαίες έχουν μετατραπεί σε ένα από τα πιο στρατηγικά υλικά της σύγχρονης οικονομίας. Χρησιμοποιούνται στην κατασκευή ηλεκτρονικών συσκευών, ηλεκτρικών οχημάτων, ανεμογεννητριών, drones και προηγμένων οπλικών συστημάτων. Η Κίνα εξακολουθεί να ελέγχει περίπου το 90% της παγκόσμιας επεξεργασίας σπάνιων γαιών, γεγονός που της προσφέρει σημαντική γεωπολιτική επιρροή.
Οι περιορισμοί που επέβαλε το Πεκίνο στις εξαγωγές ορισμένων σπάνιων γαιών τα τελευταία χρόνια ενίσχυσαν τις ανησυχίες της Δύσης για την εξάρτησή της από την Κίνα. Έρευνα του Επιχειρηματικού Συμβουλίου ΗΠΑ–Κίνας έδειξε πρόσφατα ότι σχεδόν οι μισές αμερικανικές επιχειρήσεις αναζητούν εναλλακτικούς προμηθευτές εκτός Κίνας, χωρίς όμως να έχουν βρει αξιόπιστες λύσεις.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Lynas και η αμερικανική MP Materials αποτελούν σχεδόν τις μοναδικές μεγάλες δυτικές εταιρείες που μπορούν να επεξεργάζονται σπάνιες γαίες σε βιομηχανική κλίμακα.
Το πλεονέκτημα της Lynas στις σπάνιες γαίες
Όταν η Λακάζ ανέλαβε τη διοίκηση, η Lynas διέθετε ένα σημαντικό πλεονέκτημα: το ορυχείο Mount Weld στη Δυτική Αυστραλία, ένα από τα πλουσιότερα κοιτάσματα σπάνιων γαιών στον κόσμο. Ωστόσο, η εταιρεία αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα στην επεξεργασία του μεταλλεύματος στο εργοστάσιό της στο Κουαντάν της Μαλαισίας και βρισκόταν αντιμέτωπη με πιεστικές υποχρεώσεις προς τους πιστωτές της.
Η νέα διευθύνουσα σύμβουλος ξεκίνησε με δραστικές περικοπές. Μείωσε τα διοικητικά κόστη, έκλεισε γραφεία στην Αυστραλία και μετέφερε το ανώτατο διοικητικό επιτελείο στη Μαλαισία, κοντά στις βασικές εγκαταστάσεις της εταιρείας.
Παράλληλα, ξεκίνησε μια δύσκολη προσπάθεια αποκατάστασης της εμπιστοσύνης των δανειστών. Κομβικής σημασίας ήταν η αναδιάρθρωση του χρέους με τη Japan Australia Rare Earths, έναν πιστωτή που υποστηριζόταν από την ιαπωνική κυβέρνηση. Η Ιαπωνία είχε ισχυρό κίνητρο να στηρίξει τη Lynas, καθώς αναζητούσε εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού μετά την κρίση που είχαν προκαλέσει οι κινεζικοί περιορισμοί εξαγωγών το 2010.
Την ίδια στιγμή, οι μηχανικοί της εταιρείας κατάφεραν να βελτιώσουν σημαντικά την ποιότητα παραγωγής. Μέσα σε πέντε μήνες, το ποσοστό προϊόντων που πληρούσαν τις απαιτούμενες προδιαγραφές αυξήθηκε από 48% σε 99%, επιτρέποντας στη Lynas να γίνει κερδοφόρα και να εδραιωθεί ως βιώσιμη επιχείρηση.
Η Λακάζ αποδίδει τη μαχητικότητά της στη σχετικά λιτή παιδική της ηλικία στο Μπρίσμπεϊν, όπου μεγάλωσε ως το τέταρτο από πέντε παιδιά, αναφέρει η Journal. Αν και δεν είχε προηγούμενη εμπειρία στον κλάδο των σπάνιων γαιών, θεωρεί ότι το πλεονέκτημά της ήταν η προθυμία να θέτει βασικά ερωτήματα και να αμφισβητεί καθιερωμένες πρακτικές.
Η κρίσιμη στρατηγική
Οι προκλήσεις δεν σταμάτησαν εκεί. Από το 2018 και μετά, διαδοχικές κυβερνήσεις της Μαλαισίας εξέτασαν το ενδεχόμενο περιορισμού ή και αναστολής της λειτουργίας του εργοστασίου της Lynas λόγω περιβαλλοντικών ανησυχιών. Η εταιρεία υποστήριξε ότι συμμορφωνόταν πλήρως με τους κανονισμούς και, για να μειώσει τις πιέσεις, κατασκεύασε στην Αυστραλία νέα μονάδα για το περιβαλλοντικά ευαίσθητο στάδιο της πυρόλυσης και έκπλυσης, η οποία ολοκληρώθηκε το 2024.
Η στρατηγική αυτή αποδείχθηκε κρίσιμη. Όταν η Κίνα περιόρισε ξανά το 2025 τις εξαγωγές ορισμένων σπάνιων γαιών και μαγνητών ως απάντηση στις αμερικανικές εμπορικές πιέσεις, η Lynas ήταν ήδη σε θέση να αυξήσει την παραγωγή της. Η εταιρεία συγκέντρωσε περίπου 600 εκατ. δολάρια από επενδυτές για νέα επέκταση και προχώρησε σε συνεργασία με την αμερικανική Noveon για την παραγωγή μαγνητών σπάνιων γαιών.
Δεν ήταν όμως όλες οι πρωτοβουλίες επιτυχημένες. Το 2023 η Lynas είχε εξασφαλίσει συμβόλαιο 258 εκατ. δολαρίων από το Πεντάγωνο για την κατασκευή μονάδας επεξεργασίας σπάνιων γαιών στο Τέξας. Μετά από πολυετείς διαπραγματεύσεις, η εταιρεία αποχώρησε από το έργο το 2025, εκτιμώντας ότι δεν θα ήταν οικονομικά ανταγωνιστικό σε σύγκριση με τις δραστηριότητές της στη Μαλαισία. Το έργο ανέλαβε τελικά η ανταγωνίστρια MP Materials.
Η Λακάζ ανέφερε στην Journal ότι οι δυτικές κυβερνήσεις συχνά προσεγγίζουν λανθασμένα το ζήτημα των σπάνιων γαιών. Αντί να επικεντρώνονται αποκλειστικά στη χρηματοδότηση νέων ορυχείων και εργοστασίων, θεωρεί ότι θα έπρεπε να επιδοτούν τη ζήτηση για δυτικούς κατασκευαστές μαγνητών, ώστε να μπορούν να ανταγωνιστούν τις κινεζικές επιχειρήσεις που διαθέτουν ισχυρή κρατική στήριξη.
Μετά την αποχώρησή της από τη Lynas, η Λακάζ θα αναλάβει την προεδρία του Συμβουλίου Ορυκτών της Αυστραλίας. Αν και η εταιρεία ανακοίνωσε την έξοδό της ως «συνταξιοδότηση», η ίδια απορρίπτει τον χαρακτηρισμό. Όπως λέει, ύστερα από δώδεκα χρόνια στη μάχη για την οικοδόμηση μιας δυτικής αλυσίδας εφοδιασμού σπάνιων γαιών, η λέξη «συνταξιοδότηση» απλώς δεν ταιριάζει στην περίπτωσή της.
