«Stop the Clock» για τους απολογισμούς ESG

Η Ευρωπαϊκή Οδηγία Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) εκδόθηκε το 2023 για τους απολογισμούς βιωσιμότητας (ESG) και αφορούσε, σε πρώτη φάση, περίπου 50.000 μεγάλου μεγέθους οντότητες. Οι απαιτήσεις υποχρεωτικής υποβολής εκθέσεων της CSRD έθεταν σημαντικές οργανωτικές, διαδικαστικές και στρατηγικές προκλήσεις για τις επιχειρήσεις. Η άμεση εφαρμογή της CSRD από το 2024 ήταν αμφιλεγόμενη και γι΄ αυτό δεν έχει μεταφερθεί πλήρως στο εθνικό δίκαιο σε όλα τα κράτη – μέλη.

Σχετικές αναφορές εμφανίσθηκαν τόσο στις εκθέσεις των Enrico Letta (“πολύ περισσότερο από μια αγορά”) και Mario Draghi (“To μέλλον της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας”), όσο και στη δήλωση της Βουδαπέστης που ζήτησε την “έναρξη μιας επανάστασης απλοποίησης”.

Tο πλήθος των επικριτικών φωνών οδήγησε στην επανεξέταση σε επίπεδο ΕΕ τόσο του πεδίου εφαρμογής, όσο και του περιεχομένου και της έκτασης των απαιτήσεων υποβολής εκθέσεων. Οι προγραμματισμένες αλλαγές αποτελούν μέρος του λεγόμενου Omnibus Package της ΕΕ, το οποίο προβλέπει διάφορες αναπροσαρμογές στην CSRD. Ορισμένες από αυτές τις αλλαγές είναι ήδη σε ισχύ, ενώ άλλες εκκρεμούν ακόμη.

Αξίζει να επισημανθεί ότι τον Απρίλιο του 2025 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (ΕΚ) ψήφισε (531 υπέρ, 69 κατά και 17 αποχές) την αναβολή της προθεσμίας εφαρμογής των νέων κανόνων της ΕΕ για τις υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας (με τροποποιημένες απαιτήσεις) και τη σύνταξη εκθέσεων βιωσιμότητας (ESG). Τον ίδιο μήνα, το Συμβούλιο της ΕΕ έδωσε το τελικό “πράσινο φως” (έγκριση) για το μηχανισμό “Stop the Clock” (πάγωμα του χρόνου), ο οποίος αποτελεί μέρος του “Omnibus I» πακέτου απλούστευσης της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τη βιωσιμότητα.

Το πεδίο εφαρμογής της CSRD (χρήση 2027, υποβολή 2028) περιορίζεται με την αύξηση των ορίων σε οντότητες που απασχολούν περισσότερους από 1.000 υπαλλήλους και επιτυγχάνουν καθαρό ετήσιο κύκλο εργασιών άνω των 450 εκατομμυρίων ευρώ. Αξίζει να τονισθεί, ότι δεν υφίσταται πλέον διαφοροποίηση ανάμεσα στις οντότητες δημοσίου συμφέροντος/ενδιαφέροντος (πάροχοι χρηματοπιστωτικών και ασφαλιστικών υπηρεσιών) και στις εισηγμένες ΜΜΕ. Τα κράτη – μέλη θα έχουν στη διάθεσή τους μία νέα προθεσμία (26.07.2028) για να μεταφέρουν αυτούς τους κανόνες στο εθνικό τους δίκαιο.

Η υποχρέωση ενημερωμένων απαιτήσεων για τις οντότητες τρίτων χωρών θα ισχύουν μόνο αν ξεπερνούν σε καθαρό ετήσιο κύκλο εργασιών τα 450 εκατομμύρια ευρώ (μητρική επιχείρηση εντός ΕΕ) ή τα 200 εκατομμύρια ευρώ (θυγατρική ή υποκατάστημα).

Για όσες οντότητες είχαν αρχίσει την υποχρεωτική εφαρμογή των 12 European Sustainability Reporting Standards (ESRS) από 01.01.2024 ή 2025 και ξεπερνούν τα παλαιά όρια αλλά όχι τα νέα, οι εθνικοί νομοθέτες μπορούν να αναστείλουν αυτές τις υποχρεώσεις τους για δύο έτη. Αν στο τέλος της χρήσεως 2026 ξεπεράσουν τα νέα όρια, τότε η υποχρέωση κατάρτισης εκθέσεων βιωσιμότητας (ESG) αρχίζει το 2027 και η υποβολή τους γίνεται το 2028.

Ο αριθμός των οντοτήτων που δεν έχει πλέον υποχρέωση εφαρμογής των απολογισμών ESG μειώνεται κατά περίπου 80%, ενώ στα 12 ESRS μειώνονται τα περίπου 1.100 υποχρεωτικά σημεία δεδομένων σε περίπου 320 (μείωση 61-70%). Επιπλέον, καταργούνται όλες οι εθελοντικές αποκαλύψεις και εισάγεται μία απλοποιημένη, σαφέστερη και πιο φιλική προς τον έλεγχο διαδικασία ουσιαστικότητας (Double Materiality Assessment – DMA).

Με τα νέα δεδομένα, οι πολύ μεγάλες οντότητες θα πρέπει να προετοιμαστούν για την πρώτη υποχρεωτική έκθεση βιωσιμότητας έγκαιρα και μεθοδευμένα, για να θεσπίσουν άμεσα τις βέλτιστες διαδικασίες, τα κατάλληλα συστήματα και την αναγκαία κατανομή ευθυνών.

Παρόλα αυτά, οι οντότητες που δεν εμπίπτουν άμεσα στα όρια της CSRD δε θα πρέπει να αγνοούν αυτές τις εξελίξεις, αφού η σημαντικότερη αλλαγή έγινε στην Οδηγία Δέουσας Επιμέλειας για την Εταιρική Βιωσιμότητα (Corporate Sustainability Due Diligence Directive – CSDDD ή CS3D). Πρόκειται για απαιτήσεις υποβολής εκθέσεως που καλύπτουν ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα, ώστε να εξετάζονται και να διαχειρίζονται κίνδυνοι που σχετίζονται με θέματα ESG και αφορούν από τους προμηθευτές μέχρι τις υπεργολαβίες και τις θυγατρικές εξωτερικού.

Στη χώρα μας η πλειοψηφία των επιχειρήσεων είναι ΜΜΕ, στις οποίες μπορεί να ανήκουν και οντότητες τουρισμού που συνεργάζονται με διεθνείς tour operators, αλλά και σχετικές με τη βιομηχανία γάλακτος ή τροφίμων ή ποτών οντότητες που προμηθεύουν μεγάλες αλυσίδες supermarket. Αν και δεν υπόκεινται σε απαιτήσεις υποβολής εκθέσεων, θα πρέπει να παρέχουν πληροφορίες βιωσιμότητας, για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των πελατών τους.

Άλλωστε, αναμένεται και αναθεώρηση του Οδηγού για τα Εθελοντικά Πρότυπα Αναφοράς Βιωσιμότητας των ΜΜΕ (VSME), που θα ορίζουν τις αναγκαίες γνωστοποιήσεις από όσες οντότητες δεν υποβάλουν εκθέσεις, αλλά πρέπει να απαντούν στα σχετικά ερωτήματα των συμβαλλομένων εταίρων τους.

Τέλος, οι ΜΜΕ που δεν επεξεργάζονται στοιχεία ESG θα έχουν προβλήματα χρηματοδότησης, αφού το σύνολο των ευρωπαϊκών χρηματοπιστωτικών οργάνων εφαρμόζει πλέον κριτήρια βιωσιμότητας για την αξιολόγηση της πιθανής χρηματοδότησής τους.

*O Παναγιώτης Βασ. Παπαδέας είναι Καθηγητής Λογιστικής, τ. πρόεδρος ΕΛΤΕ