Το Μπαχρέιν και το Ιράν επιδιώκουν να αποκομίσουν δισεκατομμύρια δολάρια από τα Στενά του Ορμούζ, καθώς το καθεστώς της Τεχεράνης προετοιμάζεται να αναλάβει τη διαχείριση της παγκόσμιας πετρελαϊκής αρτηρίας που είχε διακόψει στην αρχή του πολέμου.
Το ιρανικό καθεστώς εξετάζει μοντέλα από όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των Δαρδανελίων
To Ιράν εκτιμά ότι η χρέωση για υπηρεσίες ασφάλειας, προστασίας και περιβαλλοντικής διαχείρισης στο στενό θα αποφέρει έσοδα 40 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως στα εμπλεκόμενα κράτη, σύμφωνα με αξιωματούχους που είναι εξοικειωμένοι με το θέμα, όπως αναφέρει αποκλειστικό δημοσίευμα της Wall Street Journal (WSJ). Η ιδέα, αν εφαρμοστεί, θα προσφέρει στην Τεχεράνη ροή μετρητών και έλεγχο που δεν διέθετε πριν από τον πόλεμο.
Το ιρανικό καθεστώς εξετάζει μοντέλα από όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των Δαρδανελίων, ανέφεραν οι αξιωματούχοι, όπου η Τουρκία επιβάλλει στα πλοία έναν φόρο γνωστό ως «χρυσό φράγκο» για τη διέλευση προς και από το Αιγαίο μέσω της διεθνούς πλωτής οδού.
Για να εξασφαλίσει την αποδοχή της πρότασης, η Τεχεράνη προωθεί την ιδέα στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής και ακόμη και στο Πεκίνο, σύμφωνα με ιρανούς αξιωματούχους. Θέλει οι γείτονές της στον Περσικό Κόλπο να συμμετάσχουν στη συμφωνία και να μοιραστούν τα έσοδα, ανέφεραν.
«Όλοι πρέπει να γνωρίζουν ότι η διαχείριση των Στενών δεν θα επιστρέψει ποτέ στην προηγούμενη κατάσταση», δήλωσε ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στο Ομάν την Τρίτη, με σκοπό να συζητήσει τις προτεινόμενες ρυθμίσεις με τη γειτονική χώρα που βρίσκεται απέναντι από τα Στενά.
70 διελεύσεις από τα Στενά του Ορμούζ
Ο αριθμός των πλοίων που διέσχισαν τα Στενά του Ορμούζ την Τετάρτη έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο από την έναρξη του πολέμου, με περίπου 70 διελεύσεις, σύμφωνα με υπηρεσίες παρακολούθησης πλοίων, των οποίων οι εκτιμήσεις διαφέρουν. Κατά μέσο όρο πριν από τον πόλεμο, 130 πετρελαιοφόρα διέρχονταν καθημερινά από το στενό του Περσικού Κόλπου.
Θέσεις πλοίων που διέπλευσαν τα Στενά του Ορμούζ, 14-24 Ιουνίου
Ωστόσο, οι κίνδυνοι παραμένουν. Την Πέμπτη, ένα φορτηγό πλοίο ανέφερε ότι χτυπήθηκε από άγνωστο βλήμα στο στενό, κοντά στις ακτές του Ομάν, με αποτέλεσμα να προκληθούν ζημιές στη γέφυρα, χωρίς όμως να υπάρξουν θύματα, σύμφωνα με την υπηρεσία «U.K. Maritime Trade Operations», η οποία συνδέεται με το Βασιλικό Ναυτικό.
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αντιτάχθηκε στην ιδέα της επιβολής διοδίων ή τελών στο στενό κατά τη διάρκεια ταξιδιού του στη Μέση Ανατολή αυτή την εβδομάδα, δηλώνοντας την Πέμπτη ότι τα διόδια ή τα τέλη θα δημιουργούσαν ένα επικίνδυνο προηγούμενο που θα εξαπλωνόταν σαν επιδημία και θα προκαλούσε χάος.
«Η πραγματικότητα είναι ότι καμία χώρα στον κόσμο δεν έχει το δικαίωμα να χρεώνει για τη χρήση διεθνών πλωτών οδών, και αυτό δεν θα αποτελέσει ποτέ αποδεκτό όρο οποιασδήποτε συμφωνίας», δήλωσε κατά τη διάρκεια στάσης του στο Μπαχρέιν. Ο Ρούμπιο πρόσθεσε ότι οι χώρες του Περσικού Κόλπου είχαν απορρίψει την ιδέα της επιβολής τελών για τη διέλευση του στενού.
Η συμφωνία διάρκειας 60 ημερών για τον τερματισμό των εχθροπραξιών και την επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού αναθέτει στο Ιράν την ευθύνη για την αποναρκοθέτηση της περιοχής και επιμένει στη δωρεάν διέλευση των πλοίων κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Ωστόσο, το έγγραφο παρέχει επίσης στο Ιράν, το οποίο δεν αναγνωρίζει το ναυτικό δίκαιο που διέπει το στενό, λόγο στη μελλοντική διαχείριση αυτού του στρατηγικού σημείου για τη ναυτιλία.
Τα Στενά, τα οποία αποτέλεσσαν το κεντρικό θέατρο του πολέμου μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, αποτελεί πλέον βασικό πεδίο μάχης στις διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό της σύγκρουσης. Ο πόλεμος έδειξε στο Ιράν ότι η απειλή που μπορεί να ασκήσει στη ναυτιλία με πυραύλους και drones του δίνει τη δυνατότητα να ελέγχει τη λειτουργία αυτής της κρίσιμης παγκόσμιας εμπορικής διαδρομής. Η συμφωνία του Τραμπ προσφέρει στο Ιράν το δικαίωμα να διαπραγματευτεί τη διαχείριση της διέλευσης μακροπρόθεσμα.
Το Ιράν έχει ήδη ιδρύσει μια ασφαλιστική εταιρεία, την οποία, όπως δηλώνει, πρέπει να χρησιμοποιούν οι ναυτιλιακές εταιρείες για να διασχίσουν το στενό, ενώ την Πέμπτη προειδοποίησε ότι οι διελεύσεις εκτός των καθορισμένων διαδρομών είναι εξαιρετικά επικίνδυνες και απαγορεύονται, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν.
H στάση του Ομάν
Οι ΗΠΑ και το Ομάν, μαζί με άλλες χώρες του Περσικού Κόλπου, έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι το στενό πρέπει να παραμείνει χωρίς διόδια. «Δεν υπάρχουν διόδια, ούτε ασφαλιστικά έξοδα, ούτε άλλες χρεώσεις οποιουδήποτε είδους που να ζητούνται ή να εισπράττονται από το Ιράν για τα πλοία που διαπλέουν τα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Τετάρτη, χωρίς να διευκρινίσει αν θα ήταν διατεθειμένος να διαπραγματευτεί με το Ιράν σχετικά με αυτό το θέμα.
Το Ομάν αναγνωρίζει τη σύμβαση που απαγορεύει την επιβολή διοδίων στις θαλάσσιες οδούς, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών του, Μπάντρ Αλ-Μπουσαΐντι, επανέλαβε κατά τη συνάντηση της Πέμπτης με τον Ρούμπιο στο Μπαχρέιν ότι τυχόν μελλοντικές ρυθμίσεις για τα Στενά του Ορμούζ δεν θα περιλαμβάνουν τέλη διέλευσης. Μετά τις συνομιλίες αυτής της εβδομάδας, το Ιράν και το Ομάν δήλωσαν ότι οι συζητήσεις τους επικεντρώθηκαν στις υπηρεσίες που απαιτούνται για τη μελλοντική διαχείριση των Στενών και στο σχετικό κόστος.
Ξεχωριστά, το Ομάν ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα ότι θα παρέχει έναν ασφαλή, χωρίς διόδια, προσωρινό διάδρομο για τη διέλευση των δεξαμενόπλοιων από το Ορμούζ, σε συντονισμό με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό, ο οποίος θα ακολουθεί την ακτογραμμή του Ομάν.
Ορισμένοι ναυτιλιακοί φορείς δήλωσαν ότι διατηρούν επιφυλάξεις όσον αφορά τους κινδύνους της διέλευσης πριν από την επίτευξη τελικής συμφωνίας, αν και τα ασφάλιστρα για τα πλοία που διασχίζουν το στενό έχουν, τις τελευταίες ημέρες, υποχωρήσει κοντά στα επίπεδα που είχαν παρατηρηθεί για τελευταία φορά πριν από τον πόλεμο.
Η Τεχεράνη έχει συζητήσει την πρότασή της για την επιβολή τελών υπηρεσιών σε συνομιλίες με την Κίνα και την Αίγυπτο, σύμφωνα με δηλώσεις Ιρανών αξιωματούχων και μεσολαβητών. Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ιδιωτικά ότι θα ήταν ανοιχτοί στην ένταξη των ΗΠΑ σε τέτοια προγράμματα πληρωμών, μια ιδέα που ο Τραμπ έχει περιστασιακά θέσει δημοσίως.
Η περίπτωση των Δαρδανελίων
Τα Δαρδανέλια — η λωρίδα θάλασσας που χωρίζει την Τουρκία μεταξύ Ευρώπης και Ασίας — αποτελούν πρότυπο για το Ιράν όσον αφορά τα Στενά του Ορμούζ. Η διεθνής θαλάσσια οδός διέπεται από σύμβαση του 1936, η οποία παρέχει στην Άγκυρα το δικαίωμα να απαιτεί από τους πλοιοκτήτες την καταβολή του χρυσού φράγκου για τη διέλευσή τους.
Το τέλος, που έχει καθοριστεί στα 6,70 δολάρια ανά τόνο για το έτος που αρχίζει την 1η Ιουλίου, καλύπτει τις υπηρεσίες υγιεινής, τους φάρους και τη διάσωση. Τα πλοία που μετακινούνται από τη Μαύρη Θάλασσα προς τη Μεσόγειο διέρχονται από τα Δαρδανέλλια.
Σύμφωνα ωστόσο με τη WSJ, υπάρχουν σημαντικά εμπόδια για την υιοθέτηση μιας παρόμοιας πολιτικής από την Τεχεράνη. Το Ιράν έχει υπογράψει διεθνείς και περιφερειακές συμφωνίες που του απαγορεύουν να επιβάλλει μονομερείς πληρωμές στα διερχόμενα πλοία, δήλωσε ο Τζέιμς Κράσκα, καθηγητής ναυτικού δικαίου στο Ναυτικό Κολλέγιο Πολέμου των ΗΠΑ, το οποίο εκπαιδεύει τους ηγέτες του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ. Η συμφωνία της Τουρκίας είναι μοναδική και δεν θα μπορούσε να εφαρμοστεί αυτόματα σε άλλη χώρα, πρόσθεσε.
Οποιαδήποτε τέλη υπηρεσιών επιβληθούν από το Ιράν θα απαιτούσαν συναίνεση των 176 μελών του ΙΜΟ.
Ο Εσφαντιάρ Μπατμανγκελίδζ, διευθύνων σύμβουλος του Ιδρύματος Bourse & Bazaar, ενός think tank με έδρα το Λονδίνο που ειδικεύεται σε οικονομικά θέματα, δήλωσε ότι οποιοδήποτε σύστημα τελών παροχής υπηρεσιών θα διαχειριζόταν πιθανότατα ένας περιφερειακός φορέας εκ μέρους του Ιράν και άλλων χωρών.
Το Ιράν έχει δικαιολογήσει την επιβολή τελών στο στενό ως μέσο ελέγχου της ροής στρατιωτικών εμπορευμάτων, αφού ισχυρίστηκε ότι οι ΗΠΑ χρησιμοποίησαν το στενό για τη μεταφορά στρατιωτικού εξοπλισμού που στη συνέχεια χρησιμοποίησαν για να επιτεθούν στο Ιράν, σύμφωνα με ιρανούς αξιωματούχους. Όταν κλήθηκε να σχολιάσει το θέμα, ο Λευκός Οίκος παρέπεμψε στην ανάρτηση του Τραμπ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με τα τέλη στα Στενά.
Η Τουρκία διαπραγματεύτηκε το δικαίωμά της να εισπράττει τέλη εν μέσω των εντάσεων της δεκαετίας του 1930 με την Ιταλία, η οποία τότε είχε τον έλεγχο των ελληνικών νησιών στο Αιγαίο. Η συνθήκη παρέχει στην Τουρκία το δικαίωμα να απαγορεύει τη διέλευση πολεμικών πλοίων σε οποιαδήποτε σύγκρουση στην οποία δεν συμμετέχει ως εμπόλεμη πλευρά. Η Άγκυρα επικαλέστηκε αυτό το δικαίωμα κατά την έναρξη της εισβολής στην Ουκρανία το 2022 για να εμποδίσει τη διέλευση ρωσικών στρατιωτικών σκαφών, αλλά αργότερα υποχώρησε υπό την πίεση του Κρεμλίνου.
Το μοντέλο των Στενών της Μαλάκα
Ένα άλλο μοντέλο που εξετάζουν το Ιράν και άλλες χώρες του Περσικού Κόλπου είναι αυτό των Στενών της Μαλάκα, το οποίο, όπως και το Ορμούζ, αποτελεί ένα κρίσιμο παγκόσμιο ενεργειακό σημείο που συνορεύει με περισσότερες από μία χώρες.
Η «Περιπολία των Στενών της Μαλάκκα» (MSP), μια πολυεθνική στρατιωτική δύναμη που περιλαμβάνει συντονισμένες ναυτικές περιπολίες και κοινή αεροπορική επιτήρηση, θα μπορούσε να αποτελέσει πρότυπο για τη διαχείριση των διελεύσεων μέσω των Στενών, σύμφωνα με αξιωματούχους της Μέσης Ανατολής και της Ευρώπης.
Η Μαλαισία, η Ινδονησία, η Σιγκαπούρη και άλλες ασιατικές χώρες διεξάγουν την περιπολία αυτή για την καταπολέμηση της πειρατείας και άλλων θαλάσσιων απειλών. Στην περίπτωση του Ορμούζ, η ρύθμιση αυτή θα συνδύαζε τις ναυτικές δυνάμεις των μοναρχιών του Περσικού Κόλπου με εκείνες του Ιράν, ανέφεραν οι αξιωματούχοι. Το κόστος της περιπολίας της Μαλάκα επιμερίζεται μεταξύ των ασιατικών χωρών, καθώς και ενός ιδιωτικού ιαπωνικού ιδρύματος.
Όποια επιλογή και αν ακολουθήσει το Ιράν, οι αντιδράσεις στην πρόταση αυτή είναι ανάμεικτες.
Ο Ανουάρ Γκαργκάς, σύμβουλος του Προέδρου των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, δήλωσε την Πέμπτη ότι οι νέες γεωπολιτικές πραγματικότητες, όπως αυτές στα Στενά του Ορμούζ, δεν μπορούν να επιβληθούν στα αραβικά κράτη του Κόλπου.
Ορισμένοι μεγάλοι πλοιοκτήτες θεωρούν την πληρωμή ως το τίμημα για την επαναλειτουργία της διαδρομής, μέσω της οποίας διακινείται κανονικά το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου.
Η Τεχεράνη ανακοίνωσε ότι επαναλειτουργεί τη θαλάσσια οδό, αφού οι ΗΠΑ ήραν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, σύμφωνα με τη συμφωνία για την κατάπαυση του πολέμου που υπογράφηκε στις 14 Ιουνίου.
Έκτοτε, το Ιράν έχει επιβάλει νέες διαδικασίες, συμπεριλαμβανομένης της απαίτησης τα πλοία να εγγράφονται για τη διέλευση δύο ημέρες νωρίτερα.
