Με μια επένδυση άνω των 500 εκατ. ευρώ και στόχο να μετατρέψει τη μεγαλύτερη εγκατάσταση επεξεργασίας λυμάτων της χώρας σε μία από τις πλέον σύγχρονες της Ευρώπης, η ΕΥΔΑΠ άναψε το «πράσινο φως» για το mega project «Ψυττάλεια ΙΙΙ».
Το διοικητικό συμβούλιο της εισηγμένης ενέκρινε χθες την προκήρυξη του ανοικτού ηλεκτρονικού διαγωνισμού για την εκπόνηση της προμελέτης, ύψους 9,02 εκατ. ευρώ (πλέον ΦΠΑ), που θα καθορίσει τον σχεδιασμό του έργου, με ορίζοντα την επόμενη τριακονταετία.
Από τη μελέτη στο σχέδιο των 500 εκατ. ευρώ της ΕΥΔΑΠ
Η απόφαση της ΕΥΔΑΠ αφορά τη διαμόρφωση του επενδυτικού σχεδίου που θα καθορίσει τι ακριβώς θα κατασκευαστεί, με ποιο κόστος, σε ποιο χρονοδιάγραμμα και με ποια χρηματοδοτική δομή. Το συνολικό επενδυτικό μέγεθος της «Ψυττάλειας ΙΙΙ» έχει αναθεωρηθεί προς τα πάνω, ξεπερνώντας πλέον τα 500 εκατ. ευρώ (από 300 εκατ. ευρώ), καθώς οι απαιτήσεις της νέας ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/3019 αλλά και η ανάγκη ενεργειακής ουδετερότητας έως το 2040 αλλάζουν ριζικά το εύρος των παρεμβάσεων. Η εγκατάσταση καλείται να συμμορφωθεί με αυστηρότερους περιβαλλοντικούς κανόνες και να μετασχηματιστεί σε ενεργειακά αποδοτικό και λειτουργικά αυτόνομο κόμβο.
Το έργο της «Ψυττάλειας ΙΙΙ» αποτελεί έναν συνολικό ανασχεδιασμό του τρόπου λειτουργίας της εγκατάστασης. Η νέα στρατηγική δομείται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες, οι οποίοι αντανακλούν τη μετάβαση από το μοντέλο της «επεξεργασίας αποβλήτων» στο μοντέλο της «ανάκτησης πόρων».
Η επιχείρηση χρηματοδοτεί τη μελέτη από ίδιους πόρους, εντάσσοντάς τη στο επενδυτικό πρόγραμμα 2026–2030, ύψους περίπου 2,5 δισ. ευρώ, στο οποίο η «Ψυττάλεια ΙΙΙ» αποτελεί ένα από τα πλέον σύνθετα και κεφαλαιουχικά έργα. Σύμφωνα με την παρουσίαση που έγινε χθες στο ΔΣ, έχει ήδη εκδηλωθεί επενδυτικό ενδιαφέρον από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) για τη χρηματοδότηση της κατασκευαστικής φάσης, όταν αυτή ωριμάσει. Η εμπλοκή της ΕΤΕπ θεωρείται κρίσιμη, καθώς τέτοιου μεγέθους έργα συνήθως απαιτούν συνδυασμό ιδίων πόρων, ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και τραπεζικού δανεισμού.
Ο οδικός χάρτης των 35 μηνών
Η υλοποίηση της σύμβασης θα «χτιστεί» σε τέσσερις διακριτές φάσεις, με συνολική διάρκεια 35 μηνών, πριν το έργο φτάσει στο στάδιο της δημοπράτησης κατασκευής. Η πρώτη φάση, διάρκειας έξι μηνών, αφορά την πλήρη τεχνική, ενεργειακή και λειτουργική αποτύπωση της υφιστάμενης εγκατάστασης. Πρόκειται για τη βάση πάνω στην οποία θα στηριχθεί όλος ο επανασχεδιασμός.
Θα ακολουθήσει η δεύτερη φάση, οκτάμηνης διάρκειας, κατά την οποία θα εκπονηθεί η μελέτη σκοπιμότητας. Σε αυτό το στάδιο αξιολογούνται εναλλακτικά σενάρια, γίνεται ανάλυση κόστους –οφέλους και προσδιορίζεται η βέλτιστη τεχνολογική και επενδυτική λύση.
Η τρίτη φάση, διάρκειας δέκα μηνών, αφορά την εκπόνηση των προμελετών, την περιβαλλοντική ωρίμανση και τη σύνταξη των τευχών δημοπράτησης και ουσιαστικά «κλειδώνει» η τεχνική μορφή του έργου. Η διαδικασία ολοκληρώνεται με την τέταρτη φάση, διάρκειας έντεκα μηνών που αφορά στην υποστήριξη της διαγωνιστικής διαδικασίας έως την ανάδειξη αναδόχου κατασκευής.
Γιατί προηγείται η μελέτη
Η επιλογή της πολυφασικής προσέγγισης αντανακλά τη στρατηγική της ΕΥΔΑΠ να περιορίσει τεχνικούς και χρηματοδοτικούς κινδύνους πριν δεσμεύσει κεφάλαια εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ. Η μελέτη σκοπιμότητας και η ανάλυση του κόστους κύκλου ζωής αποκτούν κεντρικό ρόλο, καθώς καλούνται να απαντήσουν στο «τι θα κατασκευαστεί», αλλά και στο «πώς θα χρηματοδοτηθεί και πώς θα λειτουργεί επί δεκαετίες».
Κομβικό στοιχείο της νέας προσέγγισης αποτελεί η ενσωμάτωση των παρατηρήσεων του Εσωτερικού Ελέγχου που έγινε, ο οποίος είχε επισημάνει την ανάγκη για πιο συνεκτικό θεσμικό πλαίσιο σε μεγάλες συμβάσεις, σαφέστερη τεκμηρίωση κόστους – οφέλους και ενισχυμένη ενεργειακή αποτύπωση από το στάδιο της προετοιμασίας. Στην πράξη, η ΕΥΔΑΠ επιλέγει να «κλειδώσει» αυτά τα ζητήματα πριν φτάσει στο στάδιο της επένδυσης, μετατρέποντας τις επισημάνσεις εσωτερικού ελέγχου σε δομικό στοιχείο του σχεδιασμού του έργου. Η λογική συνδέεται και με τη μείωση του νομικού και τεχνικού ρίσκου σε έργα μεγάλης κλίμακας, όπου οι αστοχίες στον αρχικό σχεδιασμό συχνά οδηγούν σε καθυστερήσεις ή αναθεωρήσεις κόστους.
Παράλληλα, η δομή του διαγωνισμού ως ανοικτής ηλεκτρονικής διαδικασίας άνω των κοινοτικών ορίων, με κριτήριο τη βέλτιστη σχέση ποιότητας – τιμής (70% βαρύτητα θα έχει η τεχνική αξιολόγηση και 30% η οικονομική προσφορά), δείχνει σαφή προσανατολισμό σε επιλογή εξειδικευμένων μελετητικών σχημάτων με εμπειρία σε σύνθετες περιβαλλοντικές και ενεργειακές υποδομές.
Οι τέσσερις άξονες που θα αλλάξουν την Ψυττάλεια
Το έργο της «Ψυττάλειας ΙΙΙ» αποτελεί έναν συνολικό ανασχεδιασμό του τρόπου λειτουργίας της εγκατάστασης. Η νέα στρατηγική δομείται σε τέσσερις βασικούς πυλώνες, οι οποίοι αντανακλούν τη μετάβαση από το μοντέλο της «επεξεργασίας αποβλήτων» στο μοντέλο της «ανάκτησης πόρων».
Ο πρώτος άξονας αφορά την ανάκτηση νερού. Η μελέτη εξετάζει τεχνολογίες προηγμένης επεξεργασίας, ώστε η εκροή της εγκατάστασης να μπορεί να αξιοποιηθεί ως δευτερογενής υδατικός πόρος. Αυτή η προοπτική αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ένα περιβάλλον αυξημένης υδατικής πίεσης, με την κυκλική χρήση νερού να αποτελεί πλέον ευρωπαϊκή στρατηγική προτεραιότητα. Η Ψυττάλεια αποτελεί τη μεγαλύτερη εγκατάσταση επεξεργασίας αστικών λυμάτων της χώρας και μία από τις σημαντικότερες στην Ευρώπη. Είναι η υποδομή που προστατεύει καθημερινά τον Σαρωνικό Κόλπο, εξυπηρετώντας περίπου 650.000 κυβικά μέτρα λυμάτων ημερησίως.
Ο δεύτερος άξονας σχετίζεται με τη διαχείριση της ιλύος. Σήμερα η αξιοποίησή της ως εναλλακτικό καύσιμο στην τσιμεντοβιομηχανία αποτελεί βασική διέξοδο, ωστόσο, με δεδομένο ότι η συγκεκριμένη πρακτική παρουσιάζει αβεβαιότητες ως προς τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της, η ΕΥΔΑΠ εξετάζει εναλλακτικά σενάρια επεξεργασίας και ενεργειακής αξιοποίησης της ιλύος, καθώς και δυνατότητες βελτιστοποίησης της αναερόβιας χώνευσης και των διεργασιών προεπεξεργασίας.
Ο τρίτος πυλώνας αφορά τη συμμόρφωση με τη νέα ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/3019, η οποία εισάγει αυστηρότερες απαιτήσεις για μικρορύπους, ανάκτηση φωσφόρου, μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και σταδιακή επίτευξη ενεργειακής ουδετερότητας έως το 2040. Πρόκειται για αλλαγές που μετατοπίζουν το βάρος από τη βασική περιβαλλοντική συμμόρφωση στο νέο πλαίσιο ενεργειακής και περιβαλλοντικής βελτιστοποίησης.
Ο τέταρτος άξονας αφορά την αναβάθμιση της υφιστάμενης εγκατάστασης. Με δεδομένο ότι μεγάλο μέρος του εξοπλισμού λειτουργεί για περισσότερες από τρεις δεκαετίες, η ανάγκη εκσυγχρονισμού κρίσιμων συστημάτων, αυτοματισμών και ηλεκτρομηχανολογικών υποδομών είναι πλέον κομβική για τη διατήρηση της αξιοπιστίας της εγκατάστασης.
Το επενδυτικό αποτύπωμα της ΕΥΔΑΠ
Για την ΕΥΔΑΠ, η Ψυττάλεια 3.0 είναι μέρος ενός ευρύτερου επενδυτικού προγράμματος που ξεπερνά τα 2,5 δισ. ευρώ για την περίοδο 2026–2030. Αποτελεί ίσως το πιο σύνθετο τεχνικά και χρηματοδοτικά έργο του χαρτοφυλακίου της – μαζί ίσως με τον Εύρυτο, το άλλο μεγάλο έργο της εκτροπής των ποταμών Κρικελιώτη και Καρπενησιώτη προς τον Εύηνο για την αντιμετώπιση της λειψυδρίας, το οποίο όπως φαίνεται έχει μετατεθεί χρονικά από την κυβέρνηση.
Η αγορά, από την πλευρά της, παρακολουθεί τις εξελίξεις καθώς ένα έργο τέτοιου μεγέθους κινητοποιεί ισχυρά εγχώρια και διεθνή μελετητικά και κατασκευαστικά σχήματα, ενώ δημιουργεί και προσδοκίες για την επόμενη φάση, όπου η χρηματοδοτική δομή πιθανότατα θα συνδυάσει ίδια κεφάλαια, τραπεζικό δανεισμό και ευρωπαϊκή συμμετοχή. Σε αυτό το πλαίσιο, το ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων λειτουργεί ως ένδειξη ότι το έργο μπορεί να αποκτήσει ισχυρό ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό αποτύπωμα, κάτι που θεωρείται κρίσιμο για την υλοποίηση επενδύσεων τέτοιου μεγέθους στον τομέα των υποδομών ύδατος.
Το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Εφόσον το χρονοδιάγραμμα των 35 μηνών τηρηθεί, η ΕΥΔΑΠ θα έχει στα χέρια της έως τα τέλη της τρέχουσας δεκαετίας ένα πλήρως ώριμο επενδυτικό σχέδιο για την Ψυττάλεια. Σε εκείνο το σημείο θα έχει ήδη διαμορφωθεί η τελική τεχνική λύση – και η χρηματοδοτική αρχιτεκτονική ενός έργου – που θα αποτελέσει την πρώτη μεγάλης κλίμακας εφαρμογή ενός νέου μοντέλου διαχείρισης αστικών λυμάτων στην Ελλάδα, με έμφαση στην ενέργεια, την ανάκτηση πόρων και τη μακροχρόνια βιωσιμότητα.
