Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα: 235 αγωγές κατά κυβερνήσεων σε πέντε χώρες από το 2010

Οι μεγαλύτερες εταιρείες και βιομηχανίες υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων στον κόσμο έχουν καταθέσει δεκάδες αγωγές αμφισβητώντας τις κυβερνητικές πολιτικές που αντιμετωπίζουν τις ανθυγιεινές διατροφικές συνήθειες, όπως αποκαλύπτει η εφημερίδα Guardian.

Από το 2010 έως το 2025, κατατέθηκαν 235 αγωγές σχετικά με πολιτικές υγείας που στοχεύουν τα UPF στο Μεξικό, την Κολομβία, τη Βραζιλία, τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπως διαπίστωσε η έρευνα.

Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα (UPF) συνδέονται με βλάβες σε κάθε σημαντικό σύστημα οργάνων του ανθρώπινου σώματος και αποτελούν τεράστια απειλή για την παγκόσμια υγεία. Η παγκόσμια κατανάλωσή τους αυξάνεται και τα UPF αποτελούν πλέον έως και το ήμισυ της μέσης διατροφής σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου, των ΗΠΑ και της Αυστραλίας.

Κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο έχουν υιοθετήσει μέτρα για να αντιδράσουν και να προστατεύσουν την υγεία των παιδιών και των ενηλίκων. Μεταξύ των ρυθμίσεων περιλαμβάνονται προειδοποιητικές ετικέτες στο μπροστινό μέρος των συσκευασιών, περιορισμοί στη διαφήμιση ανθυγιεινών προϊόντων ώστε να γίνουν λιγότερο ελκυστικά, καθώς και φόροι στα ανθυγιεινά τρόφιμα.

Δημοσίως, οι μεγαλύτερες εταιρείες UPF στον κόσμο επιμένουν ότι υποστηρίζουν τις πολιτικές αυτές, ότι δεσμεύονται να βοηθήσουν τους καταναλωτές να κάνουν ενημερωμένες επιλογές και ότι επιθυμούν να αποτελέσουν μέρος της λύσης.

Ωστόσο, έρευνα της εφημερίδας «Guardian», σε συνεργασία με ακαδημαϊκούς, τη μη κερδοσκοπική συντακτική ομάδα «Lighthouse Reports» και μια συμμαχία μέσων ενημέρωσης από τέσσερις ηπείρους, αποκάλυψε ότι πολλές από αυτές τις ίδιες εταιρείες προσφεύγουν στα δικαστήρια εναντίον κυβερνήσεων με σκοπό να ανατρέψουν, να αποδυναμώσουν ή να καθυστερήσουν την εφαρμογή των εν λόγω πολιτικών.

Συνολικά, από το 2010 έως το 2025, κατατέθηκαν 235 αγωγές σχετικά με πολιτικές υγείας που στοχεύουν τα UPF στο Μεξικό, την Κολομβία, τη Βραζιλία, τις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπως διαπίστωσε η έρευνα.

Δεν είναι σαφές ποιος βρίσκεται πίσω από κάθε αγωγή. Ωστόσο, τα τρία τέταρτα κατατέθηκαν από κατασκευαστές UPF ή εμπορικές ενώσεις που τους εκπροσωπούν, όπως διαπίστωσε η έρευνα.

Ορισμένες από τις εταιρείες που εμπλέκονται στις δικαστικές υποθέσεις, οι οποίες αποκαλύπτονται για πρώτη φορά, ζήτησαν από τα δικαστήρια να μην δημοσιοποιηθούν τα ονόματά τους.

Ποιες εταιρείες με υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα κρύβοντια πίσω από τις αγωγές

Από τις υποθέσεις που κατατέθηκαν από εταιρείες στις οποίες ο ενάγων ήταν αναγνωρίσιμος, το 38% ασκήθηκε από οκτώ μητρικές εταιρείες: Coca-Cola, PepsiCo, Mondelēz, Kellogg’s, Danone, Ferrero, Xignux και Heartland Food Products Group.

Δεκάδες υποθέσεις βρίσκονται σε εξέλιξη. Από εκείνες που έχουν επιλυθεί, τα τρία τέταρτα καταλήξανε σε ήττα για τους γίγαντες της βιομηχανίας τροφίμων. Ωστόσο, η διάρκεια ορισμένων από αυτές τις νομικές μάχες ανήλθε συνολικά σε σχεδόν 600 χρόνια στα δικαστήρια, όπως διαπίστωσε η έρευνα.

Ορισμένες από τις αγωγές που τελικά απέτυχαν καθυστέρησαν για χρόνια την υιοθέτηση ζωτικών πολιτικών δημόσιας υγείας, ενώ παράλληλα απασχόλησαν κυβερνητικούς αξιωματούχους και υπαλλήλους της δημόσιας υγείας σε πολύπλοκες και δαπανηρές δικαστικές διαμάχες.

Εν τω μεταξύ, οι αγωγές παρατείνουν την αυξανόμενη παγκόσμια κρίση δημόσιας υγείας και κοστίζουν στις χώρες δισεκατομμύρια σε νομικά έξοδα και δαπάνες υγειονομικής περίθαλψης, σύμφωνα με τους ειδικούς.

Ενώ οι κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν αγωγές για πολιτικές που αποσκοπούν στην καταπολέμηση των ανθυγιεινών διατροφικών συνηθειών, η κατανάλωση των UPF συνεχίζει να αυξάνεται, συμβάλλοντας στην αύξηση των κρουσμάτων παχυσαρκίας, διαβήτη τύπου 2, καρδιακών παθήσεων, ψυχικών διαταραχών και άλλων παθήσεων.

Οι μεγαλύτερες εταιρείες του UPF παγκοσμίως «δεν θα αντιδρούσαν τόσο σθεναρά» αν οι πολιτικές για τον περιορισμό της κατανάλωσης των προϊόντων τους ήταν αναποτελεσματικές, δήλωσε η Μάριον Νέστλε, καθηγήτρια διατροφής, τροφίμων και δημόσιας υγείας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. «Οι αγωγές μας δείχνουν ότι τα μέτρα δημόσιας υγείας μειώνουν τις πωλήσεις των ανθυγιεινών προϊόντων».

Τι επιδιώκουν με τις νιμικές διαμάχες

Αν και η πλειονότητα των υποθέσεων τελικά κερδήθηκε από τις κυβερνήσεις, οι ειδικοί ανέφεραν ότι οι εντατικές δικαστικές διαμάχες από τις εταιρείες UPF υποδηλώνουν άλλους στόχους: την επιβράδυνση της εφαρμογής των νόμων, τον περιορισμό της βούλησης και της ικανότητας των χωρών να θεσπίσουν άλλα μέτρα δημόσιας υγείας και την αποθάρρυνση των ρυθμιστικών αρχών.

Οι τακτικές αυτές αντικατοπτρίζουν εκείνες που χρησιμοποιούσε η καπνοβιομηχανία για δεκαετίες, ανέφερε η Νέστλε, προσθέτοντας: «Οι εταιρείες τροφίμων είναι καλά εκπαιδευμένες. Ακολουθούν κατά γράμμα το εγχειρίδιο της καπνοβιομηχανίας. Όταν όλα τα άλλα αποτυγχάνουν, προσφεύγουν στη δικαιοσύνη».

Οι δικαστικές διαμάχες των καπνοβιομηχανιών είναι καλά τεκμηριωμένες. Έχουν επανειλημμένα μηνύσει κυβερνήσεις για νόμους που επιβάλλουν την αντικατάσταση των πολύχρωμων, επώνυμων πακέτων τσιγάρων με απλά πακέτα που φέρουν εμφανείς προειδοποιήσεις για την υγεία, συμπεριλαμβανομένων γραφικών εικόνων σάπιων δοντιών, νοσούντων οργάνων και καρκινικών όγκων.

Αν και οι αγωγές κατά των καπνοβιομηχανιών ήταν επίσης ως επί το πλείστον ανεπιτυχείς, επέβαλαν τεράστιο άγχος, φόρτο εργασίας και κόστος στις κυβερνήσεις που προσπαθούσαν να αντιστρέψουν την κατάσταση στον τομέα της δημόσιας υγείας.

«Η βιομηχανία των επεξεργασμένων τροφίμων υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά (UPF) φαίνεται να υιοθετεί την ίδια στρατηγική», δήλωσε ο Φίλιπ Μπέικερ, αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σίδνεϊ, ο οποίος μελετά τα συστήματα διατροφής και το αυξανόμενο παγκόσμιο βάρος των επεξεργασμένων τροφίμων υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά.

«Η βιομηχανία των επεξεργασμένων τροφίμων υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά και οι συνεργάτες της έχουν αμφισβητήσει επίμονα τις προειδοποιητικές ετικέτες στο μπροστινό μέρος των συσκευασιών, τους περιορισμούς στο μάρκετινγκ και τη φορολογία μέσω των δικαστηρίων, κυρίως κατά τα έτη που ακολούθησαν αμέσως την υιοθέτηση κάθε πολιτικής.

«Το γεγονός ότι τα δικαστήρια έχουν επικυρώσει τους κανονισμούς δημόσιας υγείας στη μεγάλη πλειοψηφία των υποθέσεων που έχουν επιλυθεί αποτελεί ενθαρρυντικό μήνυμα. Ωστόσο, ο συνεχιζόμενος όγκος των δικαστικών διαφορών, η πολυετής διάρκεια ορισμένων διαδικασιών και η αδιαφάνεια που περιβάλλει ένα σημαντικό μέρος των εταιρικών ενάγοντων υποδηλώνουν συνολικά ότι οι δικαστικές διαφορές λειτουργούν εξίσου, αν όχι περισσότερο, για να καθυστερήσουν, να αποτρέψουν και να περιορίσουν, παρά για να ανατρέψουν τις αποφάσεις.»