Παγκόσμια οικονομία: Πώς οι επιχειρηματίες έμαθαν να ζουν με τον πληθωρισμό

Παρά τις διαδοχικές αυξήσεις των επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες, ο πληθωρισμός εξακολουθεί να επιμένει πάνω από τους στόχους στις περισσότερες μεγάλες οικονομίες, ανατρέποντας το κυρίαρχο αφήγημα της «ήπιας προσγείωσης» για την παγκόσμια οικονομία.

Αντί για αποκλιμάκωση των τιμών χωρίς σοβαρό πλήγμα στην ανάπτυξη, η παγκόσμια οικονομία φαίνεται να εισέρχεται σε μια παρατεταμένη περίοδο υψηλού πληθωρισμού και ανθεκτικής ανάπτυξης, με σημαντικές συνέπειες για επενδυτές, καταναλωτές και αγορές.

Αυτή η νέα πραγματικότητα, σύμφωνα με ανάλυση του Economist, μεταβάλλει τους κανόνες των επενδύσεων και ενισχύει τη μεταβλητότητα στις διεθνείς αγορές.

Παγκόσμια οικονομία και χρηματαγορές

Για ένα μεγάλο μέρος των αρχών της δεκαετίας του 2020, σχεδόν κάθε συζήτηση για τις χρηματοπιστωτικές αγορές περιλάμβανε αεροπορικές μεταφορές. Ο πληθωρισμός στις ανεπτυγμένες οικονομίες είχε εκτιναχθεί και οι κεντρικές τράπεζες, έστω και καθυστερημένα, αύξησαν απότομα τα επιτόκια σε μια προσπάθεια να «ψύξουν» τις οικονομίες τους.

Το μεγάλο ερώτημα ήταν αν θα μπορούσαν να το πετύχουν χωρίς να οδηγήσουν τις οικονομίες σε ύφεση. Αν η νομισματική σύσφιγξη ήταν υπερβολική, η παραγωγική δραστηριότητα θα συμπιεζόταν μαζί με τον πληθωρισμό: μια «σκληρή προσγείωση» (hard landing). Όσοι τα κατάφερναν ακριβώς σωστά θα ανταμείβονταν με μια «ήπια προσγείωση» (soft landing), κατά την οποία ο πληθωρισμός θα υποχωρούσε χωρίς η οικονομία να εισέλθει σε ύφεση. Δυστυχώς, η ιστορία έδειχνε ότι οι σκληρές προσγειώσεις ήταν πολύ συχνότερες από τις ήπιες.

Το…τρίτο σενάριο

Όποιος πρότεινε ένα τρίτο σενάριο —τη «μη προσγείωση» (no landing), όπου τόσο ο πληθωρισμός όσο και η ανάπτυξη θα παρέμεναν σε υψηλά επίπεδα— μπορούσε να περιμένει ότι οι κεντρικοί τραπεζίτες θα απέρριπταν γρήγορα την ιδέα. Ο ίδιος ο Buttonwood έχει προκαλέσει αμηχανία μισή ντουζίνα φορές ρωτώντας αν θα μπορούσαν να επιτρέψουν κάτι τέτοιο.

Οι πιο ήπιοι του υπενθύμιζαν ότι τα ιδρύματά τους είχαν λάβει από τις κυβερνήσεις τους συγκεκριμένους στόχους για τον πληθωρισμό και ότι τους αντιμετώπιζαν με απόλυτη σοβαρότητα.

Περνώντας στο σήμερα, όμως, μοιάζει ύποπτo όταν η σημαντικότερη κεντρική τράπεζα του κόσμου να έχει πράγματι επιλέξει τη διαρκή πτήση. Ο δείκτης πληθωρισμού που προτιμά η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Federal Reserve) δεν έφθασε ποτέ στον στόχο του 2%, υποχωρώντας έως το 2,3% στο δωδεκάμηνο που έληξε τον Απρίλιο του 2025.

Η πιο πρόσφατη μέτρηση, για τον Μάιο, ήταν 4,1%. Οι τιμές αυξάνονται σχεδόν με τον ίδιο ρυθμό και στην Αυστραλία (4%), ενώ εξακολουθούν επίσης να υπερβαίνουν τους στόχους στη Βρετανία και στη ζώνη του ευρώ (2,8% και στις δύο περιπτώσεις).

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, είναι ότι ο πληθωρισμός δεν έχει βρεθεί κάτω από το 2% από τις αρχές του 2021

Εκτός στόχων ο πληθωρισμός

Τόσο οι επενδυτές όσο και οι καταναλωτές αναμένουν ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει πάνω από τους στόχους. Στην πιο πρόσφατη μηνιαία έρευνα της Bank of America μεταξύ διαχειριστών κεφαλαίων, το 54% των συμμετεχόντων εκτίμησε ότι η παγκόσμια οικονομία θα βρεθεί σε σενάριο «μη προσγείωσης» μέσα στους επόμενους 12 μήνες.

Στην τελευταία έρευνα του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν μεταξύ Αμερικανών καταναλωτών, ο διάμεσος ερωτώμενος αναμένει πληθωρισμό 4,2% τον επόμενο χρόνο.

Η άνοδος των τιμών της ενέργειας από τον Φεβρουάριο, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ άρχισαν να βομβαρδίζουν το Ιράν, επιδείνωσε την κατάσταση.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, είναι ότι ο πληθωρισμός δεν έχει βρεθεί κάτω από το 2% από τις αρχές του 2021. Οι συμμετέχοντες στην έρευνα του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν εκτιμούν πλέον ότι μακροπρόθεσμα θα διαμορφώνεται κατά μέσο όρο πάνω από το 3%.

Οι μετοχές θα εξακολουθούσαν να αντιπροσωπεύουν αξιώσεις επί πραγματικών κερδών που αυξάνονται μαζί με τις υπόλοιπες τιμές, προστατεύοντας έτσι την αξία τους από τη διάβρωση του πληθωρισμού

Τα διδάγματα

Ποια είναι λοιπόν τα διδάγματα των τελευταίων πέντε ετών για τις επενδύσεις σε περιβάλλον υψηλού πληθωρισμού; Το βασικό, όχι και τόσο απροσδόκητα, είναι ότι αξίζει να πληρώνει κανείς για αξιώσεις επί πραγματικών περιουσιακών στοιχείων και πραγματικών ροών εισοδήματος.

Με εξαίρεση την Κίνα, όλες οι μεγαλύτερες χρηματιστηριακές αγορές του κόσμου έχουν κινηθεί από αρκετά καλά έως εντυπωσιακά από τότε που οι τιμές καταναλωτή άρχισαν να εκτοξεύονται το 2021.

Ένα μέρος αυτής της επίδοσης οφείλεται στην απροσδόκητα ισχυρή αύξηση των εταιρικών κερδών· ένα άλλο, στενά συνδεδεμένο, στη ακόμη ταχύτερη πρόοδο της τεχνητής νοημοσύνης.

Ακόμη όμως και χωρίς αυτούς τους παράγοντες, οι μετοχές θα εξακολουθούσαν να αντιπροσωπεύουν αξιώσεις επί πραγματικών κερδών που αυξάνονται μαζί με τις υπόλοιπες τιμές, προστατεύοντας έτσι την αξία τους από τη διάβρωση του πληθωρισμού.

Τι πρόσφεραν τα ομόλογα

Με την ίδια λογική, τα ομόλογα —τα περισσότερα από τα οποία υπόσχονται μόνο ονομαστικές πληρωμές— πρόσφεραν στους επενδυτές τους μια απογοητευτική πενταετία. Ένας δείκτης της Bloomberg για τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα έχει χάσει περίπου το 20% της πραγματικής του αξίας.

Το μεγαλύτερο μέρος της απώλειας οφείλεται στη διαβρωτική επίδραση του πληθωρισμού στα σταθερά κουπόνια και στην αποπληρωμή του κεφαλαίου σε δολάρια, ενώ το υπόλοιπο προήλθε από την άνοδο των αποδόσεων, η οποία συμπιέζει τις τιμές των υφιστάμενων ομολόγων.

Αν οι σημερινοί κάτοχοι ομολόγων φοβηθούν νέες πληθωριστικές εξάρσεις, θα απαιτήσουν ακόμη υψηλότερες αποδόσεις ως αντιστάθμισμα, προκαλώντας εκ νέου το ίδιο διπλό πλήγμα.

Το 2022, οι τιμές των μετοχών και των εμπορικών ακινήτων κατέρρευσαν μαζί με τις τιμές των ομολόγων, εξαιτίας των ανησυχιών για τις επιπτώσεις της απότομης αύξησης των επιτοκίων

Οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων

Το τελευταίο δίδαγμα είναι ότι ο πληθωρισμός οδηγεί ακόμη και τα περιουσιακά στοιχεία που τον υπερκαλύπτουν μακροπρόθεσμα σε έντονες διακυμάνσεις. Ο χρυσός, το κλασικό μέσο προστασίας απέναντι στην υποτίμηση του χρήματος, έχει χάσει σχεδόν το ένα τέταρτο της χρηματιστηριακής του αξίας από την κορύφωση του Ιανουαρίου.

Παρότι ο πληθωρισμός επιμένει, οι επενδυτές ανησυχούν ότι η προηγούμενη μανία για το πολύτιμο μέταλλο —η οποία τροφοδοτήθηκε από όσους επιδίωκαν να προστατεύσουν τα χαρτοφυλάκιά τους από τον πληθωρισμό— το έχει οδηγήσει σε κατάσταση «φούσκας».

Το 2022, οι τιμές των μετοχών και των εμπορικών ακινήτων κατέρρευσαν μαζί με τις τιμές των ομολόγων, εξαιτίας των ανησυχιών για τις επιπτώσεις της απότομης αύξησης των επιτοκίων.

Ο κόσμος της «μη προσγείωσης» είναι λιγότερο σταθερός, επειδή ο υψηλός πληθωρισμός δεν απομειώνει μόνο την αξία των νομισμάτων. Ωθεί επίσης επενδυτές και καταναλωτές να συμπεριφέρονται πιο απρόβλεπτα, δημιουργώντας οι ίδιοι μεγαλύτερη μεταβλητότητα.

Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, πριν από λίγα χρόνια ήταν συνηθισμένο να ακούγεται ότι το σενάριο της «μη προσγείωσης» ήταν στην πραγματικότητα ένα ενδιάμεσο στάδιο: η πτήση θα γινόταν τόσο ταραχώδης ώστε το αεροπλάνο αργά ή γρήγορα θα αναγκαζόταν να προσγειωθεί, σύμφωνα με το δημοσίευμα του Economist.

Όποια κι αν είναι η άποψή σας για αυτή τη λογική, τέτοιες συζητήσεις έχουν πλέον σιγήσει. Έτσι, τουλάχιστον προς το παρόν, απολαύστε την πτήση.