Παγκόσμια οικονομία: Θολό το γεωπολιτικό σκηνικό των αγορών

Η αναζωπύρωση των εντάσεων στα Στενά του Ορμούζ σηματοδοτεί μια νέα, ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση για την ενεργειακή αγορά, η οποία πλέον δεν διαθέτει τα αποθέματα που είχαν συμβάλει στην αποτροπή μιας ευρύτερης οικονομικής κρίσης κατά την αρχική φάση του πολέμου, ενώ δεικνύει πως η ταχύτητα και η έκταση των γεωπολιτικών αναταραχών αποτελούν πλέον μία «νέα κανονικότητα» για τις αγορές και την παγκόσμια οικονομία, η οποία πάντως έχει αποδειχθεί αξιοσημείωτα ανθεκτική, αναφέρουν αναλυτές κορυφαίων επενδυτικών οίκων και δεξαμενών σκέψεις.

Για την Oxford Economics, με τις προοπτικές για μια μόνιμη ειρήνη μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν να απομακρύνονται, το πιθανότερο σενάριο είναι μια μακροχρόνια μείωση της χρήσης των Στενών του Ορμούζ.

Ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε το Ιράν επιθυμούν να διατηρήσουν τα Στενά πλήρως κλειστά. Δεδομένης της βαθιάς αμοιβαίας δυσπιστίας και της απροθυμίας και των δύο πλευρών να προχωρήσουν σε ουσιαστικές παραχωρήσεις, οι παρατεταμένες εντάσεις μοιάζουν αναπόφευκτες.

Εναλλακτικές

Ως αποτέλεσμα, οι ναυτιλιακές εταιρείες θα περιορίσουν ή ακόμη και θα διακόψουν τα ταξίδια μέσω των Στενών, ενώ τα κράτη του Κόλπου θα εντείνουν τις προσπάθειές τους να αναπτύξουν εναλλακτικές διαδρομές μεταφοράς, μειώνοντας σταδιακά τη στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ.

Το πιθανότερο σενάριο είναι πως τα χαμηλά και μεταβαλλόμενα επίπεδα κυκλοφορίας μέσω των Στενών θα προκαλούν κατά διαστήματα έντονες αυξήσεις στις τιμές, διατηρώντας τη μέση τιμή του Brent πάνω από τα 80 δολ./βαρέλι για αρκετά τρίμηνα. Στο αρνητικό σενάριο μιας «παρατεταμένης αναταραχής», που οδηγεί στο ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών, η τιμή του πετρελαίου θα κυμανθεί στα 130 δολ./βαρέλι και η παγκόσμια ανάπτυξη θα πέσει κάτω από 2%.

Το κεντρικό σενάριο της Capital Economics θέλει τις τιμές του πετρελαίου Brent που έχουν αυξηθεί 12% τις τελευταίες ημέρες, να κυμαίνονται το τρίτο τρίμηνο στα 80 δολ. και το τέταρτο στα 75 δολ., ενώ αν τα Στενά παραμείνουν κλειστά οι τιμές θα μπορούσαν να αυξηθούν στα 120 δολ. φέρνοντας στα όρια της ύφεσης πολλές οικονομίες, την ώρα που οι στασιμοπληθωριστικές πιέσεις θα οδηγήσουν σε πρόσθετες αυξήσεις επιτοκίων.

Για τη Citi, αν και βραχυπρόθεσμα οι πιθανότητες στρατιωτικής κλιμάκωσης στην περιοχή έχουν αυξηθεί, στο βασικό της σενάριο θεωρεί ότι «το βασικό ερώτημα δεν είναι αν, αλλά πότε θα υπάρξει ένα MoU 2».

Η ελληνική οικονομία

Σε αυτό το περιβάλλον, ο ρυθμός αύξησης του ΑΕΠ της Ελλάδας έχει δείξει τάσεις μικρής υποχώρησης σε σχέση με ό,τι αναμενόταν πριν από έναν χρόνο, παραμένοντας όμως ταυτόχρονα υψηλότερα από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, παρατηρεί το ΙΟΒΕ, αναμένοντας ανάπτυξη 1,8% εφέτος και 2% το 2027 (από 2,2% το 2025).

Συνολικά, η ελληνική οικονομία έχει πληγεί σε έναν βαθμό από τις αναταράξεις στο ευρωπαϊκό και παγκόσμιο περιβάλλον, χωρίς όμως αυτές να την εκτρέψουν, ενώ οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, οι προκλήσεις στην ευρύτερη παγκόσμια οικονομία, οι αποφάσεις οικονομικής πολιτικής κατά την εγχώρια προεκλογική περίοδο, καθώς και οι συνεχιζόμενες παρεμβάσεις για τη βελτίωση της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας θα καθορίσουν την πορεία της μεσοπρόθεσμα.

Έως τον Φεβρουάριο του 2026, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου (λιπασμάτων), καθώς και σημαντικές ροές λοιπών ενδιάμεσων προϊόντων, διερχόταν από τα Στενά του Ορμούζ. Με εξαίρεση μικρή ανάκαμψη προς το τέλος Ιουνίου, στο διάστημα Μαρτίου – Ιουλίου 2026 οι διελεύσεις εμπορικών πλοίων από τα Στενά παρέμειναν μειωμένες κατά περίπου 90%. Για την Ελλάδα, οι επιπτώσεις ήταν άμεσες.

Πριν την κρίση, περίπου το 25% των ελληνικών εισαγωγών καυσίμων προερχόταν από χώρες του Κόλπου. Το δίμηνο Μαρτίου – Απριλίου 2026 καταγράφηκε μείωση του όγκου ελληνικών εισαγωγών ενεργειακών προϊόντων από τις χώρες του Κόλπου κατά 25,6%, χωρίς ωστόσο να περιοριστούν οι συνολικές εισαγωγές ενεργειακών προϊόντων. Μεταβλήθηκε, έστω και προσωρινά, η διάρθρωση των χωρών προέλευσης των ελληνικών εισαγωγών ενεργειακών προϊόντων, με μείωση του μεριδίου εισαγωγών από το Ιράκ και αύξηση του μεριδίου από Σαουδική Αραβία και ΗΠΑ.

Το επενδυτικό κλίμα

Και ενώ το γεωπολιτικό σκηνικό προβληματίζει αναλυτές και οικονομίες στις αγορές όπως προκύπτει από την τελευταία έρευνα της Bank of America στην οποία συμμετείχαν 181 διαχειριστές θεσμικών χαρτοφυλακίων (funds managers) με συνολικά υπό διαχείριση κεφάλαια 484 δισ. δολ., οι επαγγελματίες των αγορών διατηρούν «αυξημένες θέσεις» στις μετοχές, με τις θέσεις σε ρευστά διαθέσιμα να έχουν υποχωρήσει στο ναδίρ καθώς έχει ενισχυθεί το επενδυτικό κλίμα απόρροια του ανθεκτικού μακροοικονομικού και εταιρικού περιβάλλοντος, των επενδύσεων στην Τεχνητή Νοημοσύνη και της αναμενόμενης ήπιας στάσης της Fed.

Ο δείκτης BofA Bull & Bear Indicator της Bank of America Global Research όμως, που αποτυπώνει εάν οι επενδυτές είναι υπερβολικά αισιόδοξοι (bullish) ή υπερβολικά απαισιόδοξοι (bearish), δείχνει ότι έχει εκτοξευθεί σε ακραία επίπεδα αισιοδοξίας (9,4 με μέγιστο το 10), δίνοντας πλέον σήμα πώλησης για τις μετοχές και κυρίως αυτές με υψηλό beta (Δείκτης υπεραντίδρασης).

Στο μακροοικονομικό σκηνικό, το 54% των διαχειριστών (ποσοστό-ρεκόρ) δεν «βλέπει» καμία επιβράδυνση των οικονομιών (σενάριο «no landing») έναντι του 39% που «βλέπει» ήπια προσγείωση και μόλις το 2% που αναμένει απότομη προσγείωση των οικονομιών.

Οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο του 2025, ενώ στην ερώτηση εάν η Fed θα αυξήσει τα επιτόκια πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, το 83% απάντησε όχι, καθώς αναμένουν μία ήπια νομισματική πολιτική.

Η πιθανή φούσκα

Αναφορικά με το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, το 44% προβλέπει Δημοκρατικούς στη Βουλή και Ρεπουμπλικανούς στη Γερουσία και το 27% πλήρη επικράτηση των Δημοκρατικών.

Η διατήρηση ανοδικών θέσεων (long) στις παγκόσμιες μετοχές ημιαγωγών αποτελεί μακράν την πιο πολυσύχναστη συναλλαγή, με ποσοστό 82%, ενώ το 48% θεωρεί ότι οι επενδύσεις των hyperscalers στην ΑΙ αποτελούν την πιθανότερη πηγή ενός πιστωτικού γεγονότος (credit event).

Τον Ιούλιο, οι επενδυτές μείωσαν τις long θέσεις τους στον τεχνολογικό κλάδο, προκειμένου να αντισταθμίσουν τους κινδύνους που σχετίζονται με την AI, χωρίς όμως να δημιουργήσουν καθαρές short θέσεις. Στην ερώτηση εάν οι μετοχές της AI βρίσκονται σε φούσκα, το 48% απάντησε όχι, έναντι του 43% που απάντησε ναι.

Ωστόσο, στην ερώτηση για το ποιους θεωρούν ως τους μεγαλύτερους κινδύνους για τις αγορές και τις οικονομίες, οι funds managers για πρώτη φορά με ποσοστό 45% κατατάσσουν μία πιθανή φούσκα στην Τεχνητή Νοημοσύνη ως τον «Νο 1» κίνδυνο. Ακολουθούν με 24% ένα 2ο κύμα πληθωρισμού και με 14% μία απότομη άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων, ενώ παρά το γεγονός ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή συνεχίζεται, οι γεωπολιτικές συγκρούσεις βρίσκονται μόλις στην 4η θέση της λίστας των κινδύνων.

Μεταβλητότητα

Σημείωμα του τμήματος συμβουλευτικών υπηρεσιών γεωπολιτικής της Rothschild & Co αποφάνθηκε πάντως πως ο Τρίτος Πόλεμος του Κόλπου δεν έχει τελειώσει. Αυτό, σε συνδυασμό με τις επερχόμενες εκλογικές αναμετρήσεις – από τις ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες έως τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία το 2027 – υποδηλώνει ότι η περίοδος παρατεταμένης μεταβλητότητας θα συνεχιστεί.

Το δεύτερο εξάμηνο του 2026 φαίνεται ότι θα καθοριστεί όχι τόσο από μία και μοναδική κρίση, όσο από τις συνεχιζόμενες γεωπολιτικές μεταβολές που εξελίσσονται ταυτόχρονα σε πολλά μέτωπα.

Τα ερωτήματα και η επόμενη ημέρα

Τα κύρια ερωτήματα αφορούν το ποια θα είναι η πορεία της σύγκρουσης με το Ιράν, και ειδικά το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ.

Με τη Γροιλανδία και την Κούβα να επανέρχονται στην πολιτική ατζέντα και τις ενδιάμεσες εκλογές να αναμένεται ότι θα μεταβάλουν τις ισορροπίες ισχύος στο Κογκρέσο, είναι πιθανό να δούμε ακόμη μεγαλύτερη πολιτική και γεωπολιτική μεταβλητότητα τους επόμενους μήνες;

Μπορεί να διατηρηθεί η σταθερότητα στις διμερείς σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας, χωρίς καμία από τις δύο πλευρές να αναγκαστεί να προβεί σε μη αποδεκτές παραχωρήσεις;

Σε ποιον βαθμό η λαϊκίστικη πολιτική αφήγηση θα επηρεάσει τη συνολική ευρωπαϊκή πολιτική ατζέντα;

Πώς θα εξελιχθεί ο πόλεμος Ουκρανίας – Ρωσίας και η μελλοντική αρχιτεκτονική ασφάλειας; κ.τ.λ.

Για τον Ian Bremmer, πρόεδρο και Ιδρυτή των Eurasia Group/ GZERO, η επόμενη ημέρα στα Στενά του Ορμούζ, όταν τελικά επέλθει, είναι πιθανό να περιλαμβάνει κάποια μορφή θεσμοθετημένου ιρανικού ελέγχου με βάση το πρότυπα του ρόλου της Τουρκίας στα Δαρδανέλια ή του ρόλου της Μαλαισίας και της Σιγκαπούρης στα Στενά της Μαλάκας.

Ένας κόσμος στον οποίο τα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα μετατρέπονται όμως σε πηγές εσόδων και γεωπολιτικής πίεσης θα ήταν ακριβότερος, περισσότερο κατακερματισμένος και πιθανότατα πιο στρατιωτικοποιημένος, ενώ ο λογαριασμός θα έφθανε έως τον τελικό καταναλωτή.

Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ