Με έναν πανηγυρικό απολογισμό επιχειρεί η κυβέρνηση να κλείσει το κεφάλαιο του Ταμείου Ανάκαμψης, προτάσσοντας ως βασικό επιχείρημα την πλήρη απορρόφηση των 35,95 δισ. ευρώ που είχε στη διάθεσή της η Ελλάδα. Μόνο που τώρα που έφτασε η ώρα του τελικού λογαριασμού (σήμερα 31 Αυγούστου ολοκληρώνεται η πορεία του Ταμείου), τόσο γίνεται σαφέστερο ότι η απορρόφηση των χρημάτων δεν μπορεί από μόνη της να αποτελέσει μέτρο επιτυχίας.
Πίσω από το κυβερνητικό αφήγημα βρίσκονται αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις του «Ελλάδα 2.0», περισσότερες από 100 περιπτώσεις έργων, δράσεων και στόχων που απεντάχθηκαν ή περιορίστηκαν, δραστικές περικοπές κοινωνικών προγραμμάτων και μια εξαιρετικά περιορισμένη διείσδυση των επενδυτικών δανείων στις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο έντονη μετά τις χθεσινές δηλώσεις του αντιπροέδρου της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη, ο οποίος απάντησε στην κριτική λέγοντας ότι «η αντιπολίτευση ζει σε άλλη χώρα» και υποστηρίζοντας ότι η πραγματικότητα τη διαψεύδει. Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ελλάδα θα εξασφαλίσει με τις τελευταίες εκταμιεύσεις έως το τέλος του 2026 το σύνολο των 35,95 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 18,22 δισ. ευρώ είναι επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. ευρώ δάνεια.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: τι ακριβώς ολοκληρώνεται και με ποιους στόχους σε σχέση με εκείνους που είχαν τεθεί όταν σχεδιάστηκε το Ταμείο; Και τελικά η αξιοποίηση των πόρων από το Ταμείο κατάφερε να αλλάξει το παραγωγικό μοντέλο της ελληνικής οικονομίας, κάτι το οποίο ήταν και βασικό επίδικο;
Ταμείο Ανάκαμψης: Ο πήχης κατέβηκε στην πορεία
Η εικόνα των διαδοχικών αναθεωρήσεων δείχνει ότι η κυβέρνηση μπορεί να φτάνει στον τερματισμό, αλλά όχι με το ίδιο πρόγραμμα με το οποίο ξεκίνησε.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί, περισσότερες από 100 περιπτώσεις έργων, δράσεων και στόχων είτε απεντάχθηκαν είτε περιορίστηκαν, ενώ κατά την ανάλυση του ΠΑΣΟΚ τα δύο τρίτα των 195 δράσεων που πέρασαν από το «Ελλάδα 2.0» έχουν υποστεί μειώσεις στόχων ή/και απεντάξεις.
Οι αλλαγές συνεχίστηκαν μέχρι τον Αύγουστο. Στις 4 Αυγούστου απεντάχθηκε έργο περίπου 5 εκατ. ευρώ για προληπτικές εξετάσεις σε απομακρυσμένες περιοχές και συστηματικό προγεννητικό έλεγχο, ενώ την ίδια ημέρα βγήκε από το Ταμείο η «Ενίσχυση του Ψηφιακού Σχολείου», προϋπολογισμού 73,6 εκατ. ευρώ.
Ακολούθησε στις 11 Αυγούστου η απένταξη του έργου κοινωνικής επανένταξης δικαιούχων του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και αστέγων, καθώς και έργων για τα Αρχαιολογικά Μουσεία Χίου και Αργοστολίου.
Το «ψαλίδι» δεν περιορίστηκε στις απεντάξεις. Ο στόχος για τα χειρουργεία ασθενών με μεγάλη αναμονή μειώθηκε από 34.000 σε 20.000, ενώ στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών ο αρχικός στόχος των 105.000 κατοικιών περιορίστηκε αρχικά στις 83.400 και τελικά στις 69.730.
Ακόμη μεγαλύτερη ήταν η υποχώρηση στην ενεργειακή αναβάθμιση επιχειρήσεων: από 9.700 επιχειρήσεις που προβλέπονταν αρχικά, ο στόχος μειώθηκε στις 2.600 και τελικά στις μόλις 1.060. Στις σιδηροδρομικές υποδομές, οι παρεμβάσεις ασφαλείας σε δέκα σήραγγες περιορίστηκαν σε έξι, ενώ ο Προαστιακός Δυτικής Αττικής βγήκε από το Ταμείο.
Το κοινωνικό «ψαλίδι» των 260 εκατ. ευρώ
Ακόμη βαρύτερη είναι η εικόνα που προκύπτει για τις κοινωνικές και εργασιακές δράσεις της ΔΥΠΑ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιοποίησε ο Πανελλήνιος Σύλλογος Υπαλλήλων ΟΑΕΔ, από το αναθεωρημένο ελληνικό Σχέδιο Ανάκαμψης προκύπτουν ανακλήσεις και μειώσεις τουλάχιστον 260,6 εκατ. ευρώ σε δράσεις της ΔΥΠΑ.
Μεταξύ αυτών βρίσκεται η οριστική ανάκληση προγράμματος 106,2 εκατ. ευρώ για τη στήριξη δικαιούχων του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και αστέγων, μαζί με την πλήρη αφαίρεση του οροσήμου των 7.000 δικαιούχων.
Παρέμβαση 3,8 εκατ. ευρώ για Ρομά μηδενίστηκε, ενώ πρόγραμμα για την ένταξη ατόμων στο φάσμα του αυτισμού συρρικνώθηκε κατά 98%, από 4 εκατ. ευρώ σε μόλις 67.000 ευρώ.
Στις ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, ο στόχος περιορίστηκε από περίπου 52.000 σε 37.600 ωφελούμενους. Πρόκειται για 14.400 λιγότερους ανέργους, με τον προϋπολογισμό να μειώνεται αντίστοιχα κατά 85,7 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα, δύο υποέργα κατάρτισης συνολικού ύψους 39,2 εκατ. ευρώ ανακλήθηκαν, το πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων πρώτης γραμμής της ΔΥΠΑ περιορίστηκε από 118 σε 40 κτίρια, ενώ από το έργο εκσυγχρονισμού των ΕΠΑΣ Μαθητείας αφαιρέθηκε τελικά το σχετικό ορόσημο.
Η ΔΥΠΑ, από την πλευρά της, απορρίπτει τη σύνδεση των περικοπών αυτών με την αγορά του νέου κτιρίου της Κεντρικής Διοίκησης, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για διαφορετικές χρηματοδοτικές γραμμές. Για τις πολεοδομικές αιτιάσεις σχετικά με το κτίριο επικαλείται ειδική νομοθετική διάταξη και επισημαίνει ότι η διαδικασία έχει περάσει από διοικητικό, δικαστικό και δημοσιονομικό έλεγχο.
Μόλις 6% των μικρομεσαίων επωφελήθηκε από τα δάνεια
Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο κρίσιμο ερώτημα για τον απολογισμό: σε ποιους έφτασαν τελικά τα χρήματα;
Τα στοιχεία της έρευνας του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ είναι δύσκολο να συμβιβαστούν με την εικόνα ενός Ταμείου που άλλαξε συνολικά το παραγωγικό μοντέλο της χώρας.
Μόλις το 6% των μικρών, πολύ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων δηλώνει ότι επωφελήθηκε από τα επενδυτικά δάνεια του Ταμείου, παρότι οι επιχειρήσεις αυτές αποτελούν το 99% του συνόλου.
Η ανισορροπία μεγαλώνει όσο μειώνεται το μέγεθος της επιχείρησης. Δάνειο έλαβε μόλις το 2,2% των επιχειρήσεων με τζίρο έως 50.000 ευρώ, έναντι 13,1% όσων έχουν τζίρο άνω των 300.000 ευρώ. Στις επιχειρήσεις χωρίς προσωπικό το ποσοστό πέφτει στο 2,4%, ενώ σε εκείνες με περισσότερους από πέντε εργαζόμενους φτάνει στο 12,4%.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι το 89,4% των επιχειρήσεων ούτε έλαβε ούτε καν αιτήθηκε δάνειο. Το 15,1% αναφέρει ότι δεν πληροί τα τραπεζικά κριτήρια, το 14,5% ότι δεν είχε ενημερωθεί ή δεν γνώριζε το δανειακό σκέλος και το 7,5% ότι αποθαρρύνθηκε από το κόστος και τη γραφειοκρατία του επενδυτικού φακέλου.
Η κυβέρνηση αντιπαραθέτει διαφορετικά στοιχεία. Ο Κωστής Χατζηδάκης υποστηρίζει ότι οι ΜμΕ έλαβαν 1,66 δισ. ευρώ εγκεκριμένων επιχορηγήσεων και ότι το 60% των συμβάσεων του δανειακού σκέλους αφορούσε μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με επενδυτικά σχέδια συνολικού ύψους 5,9 δισ. ευρώ.
Τα δύο μεγέθη, ωστόσο, δεν μετρούν το ίδιο πράγμα. Το κυβερνητικό 60% αφορά το μερίδιο των ΜμΕ στις συμβάσεις που υπογράφηκαν, ενώ το 6% της έρευνας της ΓΣΕΒΕΕ αποτυπώνει πόσο μεγάλο τμήμα του συνολικού πληθυσμού των μικρών, πολύ μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων δηλώνει ότι επωφελήθηκε από τα επενδυτικά δάνεια.
Απορρόφηση δεν σημαίνει αυτομάτως επιτυχία
Δεν μπορεί να παραγνωριστεί ότι μέσω του Ταμείου χρηματοδοτήθηκαν σημαντικά έργα. Η κυβέρνηση επικαλείται, μεταξύ άλλων, τις ανακαινίσεις 80 νοσοκομείων και 146 Κέντρων Υγείας, 425 νέα ηλεκτρικά λεωφορεία, τον Ε65, το «Σπίτι μου 2», προγράμματα προληπτικών εξετάσεων, την Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας και τη διασύνδεση POS και ταμειακών μηχανών σε περίπου 490.000 επιχειρήσεις.
Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού, καθώς η κυβέρνηση επιχειρεί να ταυτίσει την απορρόφηση με την επιτυχία ολόκληρου του σχεδιασμού.
Η πλήρης είσπραξη των 35,95 δισ. ευρώ είναι ασφαλώς σημαντική. Δεν απαντά όμως στο πόσα από τα αρχικά έργα υλοποιήθηκαν όπως σχεδιάστηκαν, πόσοι στόχοι μειώθηκαν για να καταστούν εφικτοί μέσα στις προθεσμίες και πόσο πλατιά διαχύθηκαν τα χρήματα στην πραγματική οικονομία.
Άλλωστε, ακόμη και όταν ένα έργο που απεντάσσεται από το Ταμείο συνεχίζεται μέσω ΕΣΠΑ ή του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης, η μεταφορά του δεν είναι χωρίς κόστος: έργα που επρόκειτο να καλυφθούν από τους έκτακτους πόρους του Ταμείου καλούνται πλέον να διεκδικήσουν χρηματοδότηση από άλλες, περιορισμένες πηγές.
Και εδώ βρίσκεται ίσως το ουσιαστικότερο σημείο του απολογισμού. Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν δημιουργήθηκε απλώς για να περάσουν 35,95 δισ. ευρώ από τα ευρωπαϊκά ταμεία στα ελληνικά. Παρουσιάστηκε ως η μεγάλη ευκαιρία για μετασχηματισμό της οικονομίας και για αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου.
