Στις 29 Αυγούστου, η Ισλανδία διεξάγει ένα πολυαναμενόμενο δημοψήφισμα. Καλείται να αποφασίσει αν επιθυμεί να επανενεργοποιήσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ. Τις ίδιες που «πάγωσε» το 2013, μετά τις τότε εκλογές και την χρηματοοικονομική κατάρρευση της χώρας.
Δύο χρόνια αργότερα, η ευρωσκεπτικιστική κυβέρνηση δήλωσε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση «δεν θα πρέπει να θεωρεί την Ισλανδία υποψήφια για ένταξη χώρα». Η αίτηση εισδοχής, που είχε υποβληθεί το 2009, ωστόσο, δεν αποσύρθηκε ποτέ. Και τώρα ήρθε η ώρα για το δημοψήφισμα.
Το ισλανδικό τρίπτυχο
Τι άλλαξε από τότε; Πολλά. Η πρωθυπουργός της Ισλανδίας, Κρίστουν Φροσταντότιρ, υποστηρίζει ότι τώρα «είναι μια εξαιρετική στιγμή για την Ισλανδία να ενταχθεί [στην ΕΕ] λόγω της γεωπολιτικής κατάστασης στην οποία βρισκόμαστε». Και αναφερόμενη στη «συμπεριφορά της ΕΕ» τα τελευταία χρόνια, είπε ότι την έχει πείσει ότι πρέπει να επιταχύνει τη διαδικασία του δημοψηφίσματος.
Μικρά αλιευτικά σκάφη στην Ισλανδία
Η απόφαση των Ισλανδών θα κριθεί από ένα τρίπτυχο. Σύμφωνα με το Reuters, αυτό περιγράφεται ως εξής: Ψάρια, πλοία και εθνική κυριαρχία. Και ίσως δεν υπάρχει καλύτερη αποτύπωση του ζητήματος από αυτές τις τρεις έννοιες.
Οι πόλεμοι του μπακαλιάρου
Οι Ισλανδοί είναι ψαράδες από παράδοση. Η οικονομία τους βασίζεται στην αλιεία του μπακαλιάρου και την έχουν υπερασπιστεί στην κυριολεξία με τα μαχαίρια στο χέρι.
Με τακτικές ανταρτοπολέμου, κατάφεραν να κρατήσουν τους ξένους αλιευτικούς στόλους μακριά από τα ύδατά τους. Έκοβαν συρματόσχοινα, έπαιζαν κρυφτό με τις φρεγάτες του βρετανικού βασιλικού ναυτικού. Αλλά τα κατάφεραν. Η Ισλανδία έχει κατορθώσει όχι μόνο να κυριαρχεί στην αλιεία, εκεί στον βόρειο Ατλαντικό, ανάμεσα στη Γροιλανδία, τη Σκωτία και τη Νορβηγία. Αλλά και να «ταΐζει» fish and chips τουλάχιστον τους μισούς Βρετανούς.
Αυτό που δεν θέλει να παραδώσει τώρα η Ισλανδία στην ΕΕ, είναι αυτή η νίκη της. Θέλει να διατηρήσει τα αλιευτικά της δικαιώματα στα ύδατά της, πάση θυσία.
Η Ισλανδία είναι ένα ηφαιστειακό νησί στον βόρειο Ατλαντικό
Ο πανταχού παρών Ντόναλντ Τραμπ
Αυτό που έχει αλλάξει ωστόσο τα τελευταία χρόνια, και κάνει τους Ισλανδούς να βλέπουν πιο ζεστά την ΕΕ, είναι ο Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος επιμένει ότι θέλει να «κάνει δική του» τη γειτονική της Γροιλανδία. Και ίσως στην άκρη του μυαλού τους να υπάρχει ο φόβος ότι θα γίνουν ο επόμενος στόχος του αδηφάγου ηγέτη. Σε πρόσφατες δηλώσεις του, μάλιστα, φάνηκε να μπερδεύει τη Γροιλανδία με την Ισλανδία. Αλλά μπορεί και όχι.
Η Ισλανδία, που κάποτε αποσχίστηκε από τη Δανία, έχει αρχίσει να ανησυχεί για την άμυνά της.
Ο Γκίλφι Γκέιρσον, ασυρματιστής της ακτοφυλακής κατά τη διάρκεια των πολέμων του μπακαλιάρου έναντι της Βρετανίας, και έχει εκπροσωπήσει την Ισλανδία σε διεθνείς διαπραγματεύσεις για την αλιεία, το λέει ως εξής, μιλώντας στο Reuters: «Δεν μπορούμε να είμαστε σαν ένα απομονωμένο νησί στη μέση του πουθενά. Πρέπει να έχουμε συνεργασία με τις γειτονικές χώρες». Αλλά πριν ψηφίσει, θα ήθελε τουλάχιστον να δει ποια συμφωνία θα μπορούσε να επιτευχθεί. Για να μη χαθούν τα δικαιώματα αλιείας.
«Μη χάσουμε τον έλεγχο»
Ο πρώην συνάδελφός του, όμως, Σίγκουμπγιορν Σβάρβασον, υποπλοίαρχος της ακτοφυλακής, διαφωνεί: «Η κατάσταση όπως την βρίσκω σήμερα είναι ότι υπάρχει φόβος ότι μπορεί να χάσουμε τον έλεγχο αυτού για το οποίο αγωνιστήκαμε».
Αυτό που μπαίνει λοιπόν στο ζύγι, είναι μια μέτρηση κόστους-οφέλους. Τα χαμηλότερα επιτόκια και μια θέση στο τραπέζι της Ευρώπης μπορούν να αντισταθμίσουν κάποιο έλεγχο στην αλιεία και την αυτοδιάθεσή της. Διότι αυτά τα δύο τελευταία οδήγησαν την Ισλανδία στην απόσχισή της από τη Δανία πριν από περίπου 80 χρόνια.
Δημοσκόπηση της Gallup αυτόν τον μήνα διαπίστωσε ότι οι ψηφοφόροι είναι μοιρασμένοι εν όψει δημοψηφίσματος. Το 46% δήλωσε ότι θα ψήφιζε «ναι» στην επανέναρξη των διαπραγματεύσεων. Άλλο ένα 46% «όχι». Και 8% είναι αναποφάσιστοι. Άλλες δημοσκοπήσεις δείχνουν πως η πλειοψηφία είναι κατά της ένταξης στην ένωση.
Ένα «προ-δημοψήφισμα» για την Ισλανδία
Το ακριβές ερώτημα που θα κληθούν να απαντήσουν οι ψηφοφόροι στην Ισλανδία είναι το εξής: «Πρέπει η Ισλανδία να ανοίξει ξανά τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση;»
Σύμφωνα με τον Εϊρίκουρ Μπέργκμαν, καθηγητή Πολιτική στο Πανεπιστήμιο Bifröst στην Ισλανδία, η ψηφοφορία είναι περισσότερο ένα «προ-δημοψήφισμα». Η ψηφοφορία δεν είναι ψηφοφορία για την ένταξη και οποιαδήποτε συνθήκη προσχώρησης θα απαιτούσε ένα δεύτερο δημοψήφισμα.
Όπως εξηγεί στο ΤΙΜΕ ο καθηγητής Μπέργκμαν, η Ισλανδία μπορεί να προχωρήσει στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα ενταχθεί στην ΕΕ. Είτε γιατί δεν θα τα καταφέρει είτε γιατί πρέπει να γίνει ένα ακόμη δημοψήφισμα επί της συμφωνίας στην οποία θα καταλήξει με τις Βρυξέλλες.
Η πόλη Στικισχόλμουρ, στην Ισλανδία
Ο Γκέιρσον το ξεκαθάρισε. Αλλά αν η Ισλανδία έχανε τον έλεγχο των αλιευτικών της πεδίων μετά τη διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας με την ΕΕ, θα ψήφιζε κατά της ένταξης. «Θα ένιωθα ότι αυτό που έκανα ως νέος ήταν για το τίποτα», είπε.
Τι είναι οι «ενταξιακές διαπραγματεύσεις»
Ως ενταξιακές διαπραγματεύσεις ορίζεται η επίσημη διαδικασία με την οποία μια χώρα και η ΕΕ καθορίζουν τους όρους για την ένταξη στην ένωση. Και βασίζονται στην υιοθέτηση και εφαρμογή του κεκτημένου της ΕΕ από τη χώρα – το σύνολο του κοινού δικαίου της ΕΕ.
Για να ξεκινήσουν, και τα 27 κράτη μέλη πρέπει να συμφωνήσουν ομόφωνα ότι μπορεί να αρχίσει η διαδικασία.
Μια χώρα διαπραγματεύεται την ένταξή της με την ΕΕ σε ορισμένα κεφάλαια. Η Ισλανδία είχε προηγουμένως ανοίξει 27 από τα 35 κεφάλαια και είχε κλείσει προσωρινά 11 από αυτά.
Η Ισλανδία και η ΕΕ θα πρέπει να επανεξετάσουν τα κεφάλαια που είχαν ήδη κλείσει, αλλά οι ειδικοί προβλέπουν ότι αυτή πιθανότατα θα είναι μια σχετικά γρήγορη διαδικασία. Σύμφωνα με τον καθηγητή Μπέργκμαν, «κάθε κεφάλαιο θα εξεταστεί ξανά. Αλλά δεν υπάρχει πολλή δουλειά που πρέπει να γίνει στα περισσότερα από αυτά».
Εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δήλωσε στο TIME ότι εάν η Ισλανδία ειδοποιήσει την ΕΕ ότι επιθυμεί να επαναλάβει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, η ΕΕ και τα κράτη μέλη της θα «καθορίσουν γρήγορα τον καλύτερο τρόπο για να προχωρήσουν τη διαδικασία, βασιζόμενοι στο έργο που έχει ήδη γίνει».
Η αλιεία και η Ισλανδία
Η Ισλανδία βασίζει την οικονομία της σε τρεις τομείς: την αλιεία, το αλουμίνιο και τον τουρισμό.
Ο Εϊρίκουρ Μπέργκμαν επισημαίνει ότι «η αλιεία γίνεται σύμβολο της κυριαρχίας της Ισλανδίας, καθώς αποτελεί το θεμέλιο της οικονομικής ανεξαρτησίας της». Ενώ η Χάιντρουν Μαρτεϊνσντότιρ, επικεφαλής του συνδέσμου βιομηχανικής αλιείας, Fisheries Iceland, δήλωσε ότι ο τομέας επεξεργάζεται τα αλιεύματά του εξ ολοκλήρου στην Ισλανδία αντί να τα εξάγει ωμά. Αυτό το σύστημα, με την ένταξη στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική της ΕΕ θα μπορούσε να καταρρεύσει. «Έχουμε το 100% του κέρδους στην Ισλανδία και θέλουμε να το διατηρήσουμε έτσι», είπε.
Κατά τον Μπέργκμαν, κανένας υπουργός Εξωτερικών, δεν θα μπορούσε ποτέ να υπογράψει μια συνθήκη που παραχωρεί τον έλεγχο της αλιείας: «Αυτό το άτομο θα απελαυνόταν από τη χώρα».
Ισλανδία, ΝΑΤΟ, Ρωσία
Η Ισλανδία ταυτόχρονα, γεωπολιτικά, βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο. Στο λεγόμενο χάσμα GIUK μεταξύ Γροιλανδίας, Ισλανδίας και Βρετανίας. Για το ΝΑΤΟ το GIUK είναι κρίσιμη πύλη για την παρακολούθηση των ρωσικών ναυτικών κινήσεων προς τον ανοιχτό ωκεανό.
Η χώρα δεν έχει δικό της στρατό και η άμυνά της βασίζεται στην ένταξη στο ΝΑΤΟ και σε μια διμερή συμφωνία με τις ΗΠΑ που υπογράφηκε το 1951.
Οι ειδικοί λένε, ωστόσο, ότι η προεδρία Τραμπ, συμπεριλαμβανομένων των δασμών και των απειλών του για την απόκτηση της Γροιλανδίας, έχει αναγκάσει τους Ισλανδούς να επανεξετάσουν υποθέσεις που κάποτε θεωρούνταν δεδομένες – αν και η απόφαση για τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος προηγείται της δεύτερης θητείας του Τραμπ.
Μιλώντας στο Reuters, o καθηγητής Μπέργκμαν σημείωσε: «Όλο αυτό το θέμα με τη Γροιλανδία έχει κάνει τους Ισλανδούς να σταματήσουν και να επανεξετάσουν τη σχέση τους με τις ΗΠΑ και να θέσουν το ερώτημα εάν οι ΗΠΑ είναι αξιόπιστος εταίρος… αυτό δεν ήταν ποτέ ανησυχητικό στην Ισλανδία μέχρι τώρα».
Ζήτημα οικονομικής ασφάλειας
Ενώ η υπουργός Εξωτερικών Θόργκερντουρ Γκουναρσντότιρ, επίσης μιλώντας στο Reuters, είπε ότι το ΝΑΤΟ και το αμυντικό σύμφωνο των ΗΠΑ θα παραμείνουν το θεμέλιο της ασφάλειας της Ισλανδίας ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας.
Σημείωσε πάντως ότι η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε να αποτελέσει «μια πολύτιμη προσθήκη», ιδιαίτερα για την οικονομική ασφάλεια.
Όσον αφορά τις απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία, είπε η υπουργός: «Είμαστε απογοητευμένοι από την εκστρατεία πίεσης που διεξάγεται τόσο κατά των Γροιλανδών όσο και κατά της Δανίας».
Αλλά η μεγαλύτερη ανησυχία βρίσκεται αλλού. «Η κύρια ανησυχία μας επικεντρώνεται στις δραστηριότητες της Ρωσίας, κυρίως στην Ουκρανία, αλλά και στις θαλάσσιες δραστηριότητές της στα ύδατά μας, στον Βόρειο Ατλαντικό».
Πηγή: in.gr
