Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν δημιουργήθηκε απλώς για να φέρει χρήματα στην ελληνική οικονομία. Δημιουργήθηκε για να την αλλάξει. Σχεδόν 36 δισ. ευρώ, επενδύσεις, δάνεια, μεταρρυθμίσεις, ψηφιακός και πράσινος μετασχηματισμός. Ένα πρόγραμμα πρωτοφανούς μεγέθους, που αντιστοιχεί περίπου στο 16% του ελληνικού ΑΕΠ. Το ερώτημα λοιπόν, τώρα που κλείνει ο κύκλος του ΤΑΑ, δεν είναι μόνο πόσα χρήματα μπήκαν στην οικονομία. Αλλά και ένα πιο δύσκολο. Άλλαξε τελικά το παραγωγικό μοντέλο της χώρας; Οι αριθμοί της οικονομίας πράγματι βελτιώθηκαν. Οι επενδύσεις αυξήθηκαν. Το επενδυτικό κενό της Ελλάδας έναντι της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει περιοριστεί περίπου στο μισό σε σχέση με το 2018. Οι επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ ανέβηκαν από 11,3% το 2018 σε 16,9% το 2025. Στον μηχανολογικό εξοπλισμό, μάλιστα, οι ελληνικές επενδύσεις ξεπερνούν τον ευρωπαϊκό μέσο όρο από το 2022. Αυτή είναι η μία πλευρά.
Υπάρχει όμως και η άλλη. Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στην έκθεσή της για την Ελλάδα του 2026, γράφει κάτι που δύσκολα συμβιβάζεται με την εικόνα μιας οικονομίας της οποίας το παραγωγικό μοντέλο έχει ήδη μεταμορφωθεί.
Η παραγωγικότητα εργασίας στην Ελλάδα βρίσκεται μόλις στο 54,6% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υπάρχει και μία ακόμη λεπτομέρεια που κάνει την εικόνα ακόμη πιο αποκαλυπτική. Η Ελλάδα έχει ταυτόχρονα τις περισσότερες ώρες εργασίας ανά εργαζόμενο στην ΕΕ.
Δηλαδή δουλεύουμε περισσότερο, αλλά εξακολουθούμε να παράγουμε πολύ λιγότερη αξία ανά ώρα εργασίας από τον μέσο Ευρωπαίο.
Και αυτό είναι ίσως το πραγματικό τεστ του παραγωγικού μοντέλου.
Γιατί μια οικονομία δεν αλλάζει επειδή αυξάνει απλώς το ΑΕΠ της. Ούτε επειδή δημιουργεί περισσότερες θέσεις εργασίας. Ούτε ακόμη επειδή αυξάνει τις επενδύσεις της. Αλλάζει όταν μπορεί με το ίδιο κεφάλαιο και την ίδια εργασία να παράγει περισσότερη αξία. Σε αυτό το επίπεδο η απόσταση παραμένει μεγάλη.
Η Κομισιόν διαπιστώνει ότι η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να βασίζεται σε κλάδους χαμηλής προστιθέμενης αξίας, όπως ο τουρισμός και η γεωργία, αλλά και σε πολλές μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις που δεν διαθέτουν οικονομίες κλίμακας και έχουν πολύ περιορισμένη διεθνή παρουσία. Αυτό είναι το σημείο που πρέπει να μας απασχολήσει περισσότερο μετά το ΤΑΑ.Ο στόχος πριν το ΤΑΑ δεν ήταν να έχουμε απλώς περισσότερα ξενοδοχεία, περισσότερα ακίνητα, περισσότερες κατασκευές ή περισσότερη κατανάλωση.
Ήταν να δημιουργηθεί μια οικονομία περισσότερο εξωστρεφής, περισσότερο τεχνολογική, περισσότερο παραγωγική και με μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία.
Υπήρξε πρόοδος.Η επενδυτική βάση διευρύνθηκε. Η ψηφιοποίηση του κράτους προχώρησε. Οι ΑΠΕ αναπτύχθηκαν. Έγιναν επενδύσεις σε δίκτυα, επιχειρήσεις, Υγεία και υποδομές. Αλλά άλλο πράγμα η ώθηση στο ΑΕΠ και άλλο η μόνιμη αλλαγή της παραγωγικής βάσης. Και τα στοιχεία δείχνουν ότι η δεύτερη βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Οι επενδύσεις σε πνευματική ιδιοκτησία παραμένουν χαμηλές και, σύμφωνα με την Κομισιόν, αυτό περιορίζει την καινοτομία και την παραγωγικότητα. Οι ιδιωτικές δαπάνες για έρευνα και ανάπτυξη έχουν αυξηθεί, αλλά βρίσκονται ακόμη στο 0,9% του ΑΕΠ έναντι 1,5% στην ΕΕ. Και ειδικά οι ελληνικές μικρομεσαίες επιχειρήσεις εξακολουθούν να υστερούν στην υιοθέτηση προηγμένων ψηφιακών τεχνολογιών.
Άρα το ερώτημα δεν είναι αν το Ταμείο Ανάκαμψης είχε αποτέλεσμα. Είχε. Το ερώτημα είναι αν αυτό το αποτέλεσμα ήταν αρκετό για να μετατρέψει μια οικονομία που στηρίζεται ακόμη σε μεγάλο βαθμό στην κατανάλωση, στις υπηρεσίες, στον τουρισμό, στις μικρές επιχειρήσεις και στις πολλές ώρες εργασίας σε μια οικονομία που στηρίζεται περισσότερο στην παραγωγικότητα, στην τεχνολογία, στην καινοτομία και στις εξαγωγές υψηλής προστιθέμενης αξίας.
