Αρκτική: Το νέο παιχνίδι ισχύος

Από τη ναυτιλία και τις σπάνιες γαίες έως την ενέργεια και την ασφάλεια, η Αρκτική αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία στην παγκόσμια οικονομία.

Η Ράνα Φορούχαρ (Rana Foroohar) των Financial Times διερευνά τον ρόλο της παγωμένης έκτασης γύρω από τον Βόρειο Πόλο, σε μια νέα εποχή ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.

Η Rebeca Robboy από το McKinsey Global Institute συνομόλιησε με την Ράνα Φορούχαρ , αρθρογράφο για θέματα παγκόσμιας επιχειρηματικότητας και συντάκτρια στους Financial Times, με αφορμή το νέο βιβλίο της, «Sea Change: America’s New Great Game in the Arctic Circle» (Crown/Penguin Random House, Οκτώβριος 2026).

Η συγγραφέας επιχειρεί μια άμεση ματιά στο πώς το εμπόριο, η ασφάλεια και η γεωπολιτική συγκλίνουν στον Απώτατο Βορρά.

Εξηγεί γιατί η Αρκτική αναδεικνύεται σε κρίσιμο πεδίο για τον παγκόσμιο ανταγωνισμό και σε στρατηγικό σταυροδρόμι για κράτη και επιχειρήσεις.

Το οικονομικό παρασκήνιο

Όπως αναφέρει η συγγραφέας, η Αμερική έχει περάσει από το να είναι – σύμφωνα με ορισμένες μετρήσεις – ο κορυφαίος ναυπηγός εμπορικών πλοίων, στην κατασκευή του 0,1% των πλοίων παγκοσμίως ανά χωρητικότητα.

Η Κίνα κατέχει το μεγαλύτερο μέρος του κλάδου.

Οι ΗΠΑ, αν και εξακολουθούν να είναι η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, διαθέτουν 187 ποντοπόρα πλοία. Η Κίνα έχει 5.500 ποντοπόρα πλοία.

«Αυτός ο αριθμός με έκανε να σκεφτώ ότι είμαστε ένα αρκτικό έθνος. Αν θέλουμε να έχουμε μεγαλύτερο έλεγχο στο Δυτικό και το Βόρειο Ημισφαίριο, πρέπει να δώσουμε μεγαλύτερη προσοχή στην Αρκτική», λέει.

Σύμφωνα με την οπτική της, οι πιθανές συγκρούσεις στη Νότια Σινική Θάλασσα, τα ζητήματα στο Στενό του Ορμούζ, τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας και τροφίμων, τον πληθωρισμό και, ιδιαίτερα, την περιφερειοποίηση και τις σφαίρες επιρροής, αγγίζουν το θέμα της Αρκτικής.

Η Ράνα Φορούχαρ πραγματοποίησε ένα τριήμερο ταξίδι με το μοναδικό παγοθραυστικό των ΗΠΑ, την εποχή που έγραφε το βιβλίο, το Healy.

«Υπάρχουν τρία τώρα, αν και το Healy εξακολουθεί να είναι το κύριο παγοθραυστικό που επιχειρούν οι ΗΠΑ στην Αρκτική. Μπόρεσα να παρατηρήσω από κοντά αυτά τα ζητήματα και να δω πώς η Αρκτική, ειδικότερα, γίνεται θέατρο ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας. Η ναυτιλία βρίσκεται στο επίκεντρο αυτού. Η ασφάλεια, η ενέργεια και το κλίμα είναι όλα στοιχεία που συνδυάζονται στον Απώτατο Βορρά».

Η τεχνολογική ιδιαιτερότητα

Αυτό που είναι ενδιαφέρον με την ιστιοπλοΐα στον Απώτατο Βορρά, λέει η συγγραφέας, είναι ότι πρέπει να βρίσκεσαι σε ένα παγοθραυστικό, ένα σκάφος που έχει ειδικό κύτος.

«Είναι κατασκευασμένο από 12 ίντσες ενισχυμένο χάλυβα και ανεβαίνει πάνω από τον πάγο και χτυπάει προς τα κάτω για να σπάσει αυτόν τον πάγο. Είναι μια πολύ ακραία εμπειρία να βρίσκεσαι σε ένα τέτοιο πλοίο. Ο Απώτατος Βορράς έχει μερικά από τα πιο ακραία καιρικά φαινόμενα στον ωκεανό, με κύματα έως και 12 μέτρα.».

Όσον αφορά το ίδιο το Healy, κάθε πλοίο που προορίζεται να ταξιδέψει μεγάλες αποστάσεις σε μέρη τόσο ακραία όσο η Αρκτική είναι σαν μια πλωτή πόλη. Με τη δική του παραγωγή ενέργειας και αφαλάτωση νερού, διαθέτει όλα τα συστήματα που χρειάζονται για να τροφοδοτηθεί μια μικρή πόλη.

Κατά τη διάρκεια του δεκαήμερου ταξιδιού, οι αποστολές του Healy περιελάμβαναν χαρτογράφηση με σόναρ των παράκτιων περιοχών της υφαλοκρηπίδας.

Χαρτογραφήθηκε μια περιοχή στο μέγεθος του Πουέρτο Ρίκο που δεν είχε χαρτογραφηθεί ποτέ πριν.

Η άλλη εργασία ήταν η κλιματική έρευνα, καθώς περιλαμβάνει και πληροφορίες που θέλουν να γνωρίζουν οι ασφαλιστικές και οι χρηματοπιστωτικές εταιρείες.

Αρκτική: «Το νέο Μεγάλο Παιχνίδι»;

Η συγγραφέας λέει ότι χρησιμοποίησε αυτή την έκφραση διότι «είναι σχεδόν σαν να υπάρχει ένα σπουδαίο παιχνίδι σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή».

«Είναι μια αναφορά στο σπουδαίο παιχνίδι του 19ου αιώνα μεταξύ Ρωσίας και Βρετανίας, στο οποίο αυτές οι δύο δυνάμεις, για πάνω από 100 χρόνια, άρχισαν να προσπαθούν να χαρτογραφήσουν την Κεντρική Ασία, την Ινδία και τα περάσματα που θα τις οδηγούσαν σε κρίσιμα ορυκτά και πλούτη. Εκείνη την εποχή, αυτά τα πλούτη ήταν ο χρυσός και άλλα είδη μεταλλευμάτων, τώρα είναι σπάνιες γαίες, φυσικό αέριο, πετρέλαιο και άλλα».

Μέχρι να προκύψει η κλιματική αλλαγή, στην Αρκτική υπήρχαν πολύ λίγες ευκαιρίες για εμπόριο.

«Δεν υπήρχαν εύκολοι τρόποι να περάσει κανείς κάτω από την τούνδρα και το μόνιμα παγωμένο έδαφος για να φτάσει στα ορυκτά και τους πόρους που υπάρχουν εκεί. Στην πραγματικότητα, αυτή η περιοχή είναι η μεγαλύτερη ανεκμετάλλευτη περιοχή στον πλανήτη για πόρους όπως οι σπάνιες γαίες και τα ορυκτά καύσιμα».

Επιπλέον, αποτελεί «ένα μεγάλο σημείο φραγμού».

«Ποιες είναι οι εμπορικές οδοί που μπορούν να ελέγξουν τα έθνη και να αισθάνονται ασφαλείς; Ποια μέρη του κόσμου, οι σφαίρες επιρροής, μπορούν να ελέγξουν οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ευρώπη και άλλες μεσαίες δυνάμεις;

»Πού θα είναι οι νέες εμπορικές οδοί; Πώς μπορείτε να μεταφέρετε την ενέργειά σας εάν υπάρχουν προβλήματα στο Στενό του Ορμούζ; Η Αρκτική θα είναι ένα από αυτά τα μέρη. Και η Κίνα, πάντα ο μακροπρόθεσμος σχεδιαστής, έχει έναν Πολικό Δρόμο του Μεταξιού που σχεδιάζει εδώ και πολλά χρόνια, εκτός από την πρωτοβουλία “Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος” ή “Νέος Δρόμος του Μεταξιού”».

Η σημασία της ναυπηγικής βιομηχανίας

Η συγγραφέας λέει ότι οι Κινέζοι αποφάσισαν να καταστήσουν τη ναυπηγική βιομηχανία έναν από τους στρατηγικούς τομείς στους οποίους θα έδιναν ολιστική προτεραιότητα με διαφορετικούς εθνικούς πόρους, επιδοτήσεις, εκπαίδευση, πολλές ολοκληρωμένες στρατηγικές βιομηχανικής πολιτικής, που είναι ο μόνος τρόπος για να εφαρμοστεί βιομηχανική στρατηγική με έναν ολοκληρωμένο, ολιστικό τρόπο.

Αποφάσισαν να του δώσουν προτεραιότητα επειδή αφορά τις αλυσίδες εφοδιασμού, την ασφάλεια, την ανθεκτικότητα, καθώς, αν δεν έχεις δική σου ναυτιλιακή βιομηχανία, «έχεις πρόβλημα: Είσαι ευάλωτος σε αποκλεισμούς και σε διακοπές εφοδιασμού».

Σύμφωνα με την Φορούχαρ «βρισκόμαστε πραγματικά σε ένα σημείο ριζικής αλλαγής στην παγκόσμια πολιτική οικονομία».

»Αν είστε λάτρης της οικονομικής ιστορίας, όπως εγώ, και κοιτάξετε πίσω, περίπου κάθε 100, 75, 50 χρόνια, το εκκρεμές μετατοπίζεται. Τείνει να περνάει από μια περίοδο μεγάλης παγκοσμιοποίησης και δημιουργίας νέων επιχειρήσεων. Τελικά, φτάνετε σε ένα ακραίο επίπεδο αυτού.

»Στη συνέχεια, το εκκρεμές ταλαντεύεται προς την άλλη κατεύθυνση, με αποτέλεσμα μεγαλύτερη περιφερειοποίηση και μεγαλύτερη εστίαση στην εθνική πολιτική και ανθεκτικότητα.

»Εκεί βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή, επειδή ο κόσμος είναι δυναμικός, και όταν ένα σύστημα γίνεται πολύ ακραίο, τείνει να ταλαντεύεται προς την άλλη κατεύθυνση.

»Τώρα, αυτές οι περίοδοι που το εκκρεμές ταλαντεύεται είναι πολύ δυναμικές, όπως τείνουν να είναι όταν δημιουργούνται μεγάλες περιουσίες».