Πριν ένα μήνα η Αllianz Trade προειδοποιούσε ότι η ακραία ζέστη κοστίζει ακριβά στην παραγωγικότητα, με μείωση 3% για κάθε βαθμό άνω των 30°C.
Ο βραχίονας εμπορικών πιστώσεων του πολυεθνικού ασφαλιστικού κολοσσού, προέβλεπε ότι οι τα κράτη της Δυτικής, Κεντρικής και Νότιας Ευρώπης μπορεί να έχουν σωρευτικές απώλειες στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν (ΑΕΠ) από -3% ως -7% σε βάθος πενταετίας, λόγω έκθεσης σε υπερβολική ζέστη. Η Ελλάδα τοποθετούνταν στην ενδιάμεση ταχύτητα, με σωρευτικές απώλειες στο ΑΕΠ της τάξης του 4,5%.
Το πρώτο σκέλος των κακών οιωνών της Allianz δυστυχώς επιβεβαιώθηκε αυτή την εβδομάδα, καθώς η Δυτική Ευρώπη ζει το πιο ισχυρό κύμα καύσωνα της καταγεγραμμένης ιστορίας της.
Νέα ανάλυση της Oxford Economics εκτιμά ότι ήδη από τις πρώτες τέσσερις ημέρες του καύσωνα, οι οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης ενδέχεται να καταγράψουν μείωση της τριμηνιαιίας παραγωγικότητας κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες.
Αντίστοιχα, νέα έρευνα τoυ επιστημονικού Ινστιτούτου Climate Analytics, συνδέει την ακραία ζέστη με την αύξηση της φτώχειας και της εισοδηματικής ανισότητας στην Ευρώπη. «Οι καύσωνες ‘ροκανίζουν’ ήδη τα εισοδήματα των Ευρωπαίων», διαπιστώνει το πρακτορείο Bloomberg, προσαρμόζοντας τα επιστημονικά δεδομένα στο τελευταίο κύμα υψηλών θερμοκρασιών που πλήττει τη Δυτική Ευρώπη.
Κλιματιζόμενος χώρος για άστεγους στο Βερολίνο.
Περισσότερη ζέστη, χαμηλότερη παραγωγικότητα
Η θερμική καταπόνηση που προκαλείται από ακραίες θερμοκρασίες και επίπεδα υγρασίας (ο λεγόμενος «δείκτης δυσφορίας») επηρεάζει αρνητικά την παραγωγικότητα της εργασίας. Μειώνει τη διανοητική και σωματική απόδοση και μπορεί να οδηγήσει σε χαμένες εργατοώρες ή ακόμα και χαμένες εργάσιμες ημέρες.
Εκείνοι που επηρεάζονται περισσότερο είναι όσοι ασχολούνται με χειρωνακτικές εργασίες και καθήκοντα που απαιτούν σωματική προσπάθεια. Είναι επίσης εκείνοι που έχουν τις λιγότερες δυνατότητες να λάβουν μέτρα αντιμετώπισης (μετριασμού) της θερμικής καταπόνησης, σε σχέση με τους υπαλλήλους γραφείου.
«Όσον αφορά την παραγωγικότητα, ως ‘καυτές ημέρες’ στην Ευρώπη θεωρούνται συνήθως εκείνες με θερμοκρασία άνω των 25 βαθμών Κελσίου, με τις επιπτώσεις να αυξάνονται με κάθε βαθμό αύξησης της θερμοκρασίας», δηλώνει ο επικεφαλής οικονομολόγος του οίκου αναλυτών Ρόμπερτ Μαρκς.
«Ως εκ τούτου, θερμοκρασίες που κινούνται στα τελευταία ψηφία της κλίμακας των 30°C και στα κατώτερα των 40°C , θα οδηγήσουν πιθανότατα σε σημαντικές απώλειες παραγωγικότητας. Θα διαταράξουν άμεσα την εργασία στους τομείς των κατασκευών, της γεωργίας, της μεταποίησης, του λιανικού εμπορίου και της φιλοξενίας, καθώς και σε άλλους τομείς που δεν είναι σε θέση να παρέχουν ένα προστατευμένο εργασιακό περιβάλλον», συμπληρώνει ο ίδιος.
Όπως λέει, οι παραπάνω τομείς αντιπροσωπεύουν το 27% της οικονομικής δραστηριότητας στο Ηνωμένο Βασίλειο και κατά μέσο όρο το 35% στη Δυτική Ευρώπη. Σε αυτά τα δεδομένα στηρίζονται τα μοντέλα προσομοίωσης της Οxford Economics, που προβλέπουν (προς το παρόν) απώλεια παραγωγικότητας 1,5 μονάδας για τη Βρετανία και 2 μονάδων για τη Δυτική Ευρώπη σε επίπεδο τριμήνου.
Πόσο εκτεθειμένη είναι η Ελλάδα στη ζέστη;
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων (ΙΝΣΕΤΕ), ο τουρισμός συνεισφέρει άμεσα στο 13% του ΑΕΠ, σε όρους Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας (ΑΠΑ). Μαζί με τα πολλαπλασιαστικά οφέλη, από τους συνδεδεμένους κλάδους, η συνεισφορά του τουρισμού φτάνει στο 35%.
Το λιανικό εμπόριο, που επίσης συνδέεται με τον τουρισμό, συνεισφέρει σε συνδυασμό με τη χονδρική στο 10%-11% του ΑΕΠ, με βάση παλαιότερες έρευνες της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας (ΕΣΕΕ). Το Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ) εκτιμά ότι μόνο το λιανεμπόριο τροφίμων αντιστοιχεί στο 7% του ΑΕΠ.
Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ οι κατασκευές αντιστοιχούν στο 2,1% του ΑΕΠ και ο πρωτογενής τομέας στο 3,6%. Η μεταποίηση, μαζί με ενέργεια και ορυχεία-λατομεία αντιστοιχεί στο 13% του ΑΕΠ.
Υπό αυτή την έννοια η ελληνική οικονομία είναι υπέρμετρα εκτεθειμένη στις κλιματικές πιέσεις – καθώς οι παραπάνω τομείς ξεπερνάνε συνδυαστικά το 50% του ΑΕΠ. Το «ελαφρυντικό» μας είναι ότι ως μεσογειακή χώρα, είμαστε πιο εξοικειωμένοι από ό,τι οι ψυχρόαιμοι δυτικοευρωπαίοι στο να λειτουργούμε σε υψηλές θερμοκρασίες. Πληρώνουμε όμως υψηλό τίμημα σε εργατικά ατυχήματα, επαγγελματικές ασθένειες ή ακόμα και απώλειες ζωής που σχετίζονται με τη θερμική καταπόνηση.
Μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι
Επικοινωνήσαμε με τους αναλυτές της Oxford Economics, αναζητώντας περισσότερα στοιχεία για τις οικονομικές επιπτώσεις του καύσωνα στις ευρωπαϊκές οικονομίες και ειδικότερα στην Ελλάδα.
Όπως μας είπαν βρίσκονται σε στάδιο αναθεώρησης των στατιστικών δεδομένων, καθώς το κύμα καύσωνα επιμένει και οι αρνητικές επιπτώσεις στην παραγωγικότητα αναμένονται ακόμα πιο έντονες.
Μας παραπέμπουν σε πρόσφατη μελέτη (Ιούνιος 2026) για τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στις τιμές των τροφίμων, ένα πρόβλημα που πλήττει ιδιαίτερα τις οικονομίες του ευρωπαϊκού Νότου, όπως η Ελλάδα.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο του οίκου, οι χαμένες εργάσιμες ημέρες –λόγω ακραίας ζέστης- συμβάλλουν στη δημιουργία μακροπρόθεσμων κινδύνων: αυξάνουν έμμεσα τις τιμές των τροφίμων, προκαλούν πιέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και αναδιαμορφώνουν την αγορά εργασίας.
Καθώς τα κύματα καύσωνα πυκνώνουν σε συχνότητα και αυξάνονται σε ένταση και διάρκεια, επιδεινώνονται οι εργασιακές συνθήκες στους πιο ευάλωτους – εκτεθειμένους κλάδους. Το γεγονός αυτό με τη σειρά του επηρεάζει την οικονομική μετανάστευση και την ελκυστικότητα των θέσεων εργασίας.
Θερμοκρασίες 46,5 βαθμών Κελσίου καταγράφηκαν στο Παρίσι αυτή την εβδομάδα.
Ζέστη και πληθωρισμός τροφίμων
Οι αναλυτές εφάρμοσαν μοντέλα προσομοίωσης μιας παγκόσμιας κλιματικής κρίσης στις τιμές των τροφίμων. Διαπίστωσαν ότι μια σοβαρή κλιματική κρίση θα είχε τη μεγαλύτερη επίδραση στην Ευρωζώνη, αυξάνοντας το επίπεδο των τιμών των τροφίμων κατά 1,6 ποσοστιαίες μονάδες. Αν αυτό συνέβαινε εντός τριμήνου (όπως ήδη συμβαίνει), ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός των τιμών των τροφίμων θα ανέρχονταν στο 4,5%, από 2,9%.
Ο πληθωρισμός των τιμών των τροφίμων μετακυλίεται στον γενικό πληθωρισμό, ο οποίος θα αυξανόταν κατά 0,3 έως 0,6 ποσοστιαίες μονάδες.
Το μεγαλύτερο μέρος της επίδρασης προέρχεται από το άμεσο κόστος της αύξησης των τιμών των τροφίμων, σε αντίθεση με τις δευτερογενείς επιπτώσεις στους μισθούς, οι οποίες συμβάλλουν σχετικά λιγότερο στον γενικό πληθωρισμό μετά από μια διαταραχή.
Σύμφωνα με το βασικό σενάριο, η παγκόσμια θερμοκρασία είναι σε τροχιά να αυξηθεί κατά 2 βαθμούς Κελσίου ως το 2050. Αν αυτό επιβεβαιωθεί, ο πληθωρισμός των τιμών των τροφίμων θα ασκήσει πίεση σε οικονομίες που ήδη αντιμετωπίζουν μακροπρόθεσμες δυσκολίες. Η Ελλάδα είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Φτώχεια και ζέστη: Κι όμως συνδέονται
Η μελέτη της Climate Analytics δείχνει ότι τα συνδυασμένα φαινόμενα ζέστης και ξηρασίας μειώνουν ήδη το μέσο εισόδημα των νοικοκυριών κατά σχεδόν 3% σε ολόκληρη την Ευρώπη, με πολύ μεγαλύτερες απώλειες στις περιοχές που έχουν πληγεί περισσότερο. Αποκαλύπτει ότι η αύξηση των παγκόσμιων θερμοκρασιών θα διευρύνει την εισοδηματική ανισότητα και θα θέσει εκατομμύρια ακόμη Ευρωπαίους σε κίνδυνο φτώχειας.
Μεταξύ των παραγόντων που οδηγούν στη μείωση των εισοδημάτων συγκαταλέγονται η επιδείνωση των συνθηκών υγείας και η μείωση της παραγωγικότητας της εργασίας, η πτώση της παραγωγής τροφίμων και η διακοπή κρίσιμων υπηρεσιών που εξαρτώνται από το νερό, όπως οι μεταφορές και η παραγωγή ενέργειας. Εάν η υπερθέρμανση του πλανήτη φτάσει τους 2,7 °C έως το 2100, όπως είναι πιθανό με βάση τις τρέχουσες πολιτικές και δράσεις σε παγκόσμιο επίπεδο, το μέσο ευρωπαϊκό νοικοκυριό θα δει το εισόδημά του να μειώνεται κατά 27%. Ο περιορισμός της υπερθέρμανσης του πλανήτη στους 1,5 °C, όπως προβλέπει η δέσμευση της Συμφωνίας του Παρισιού, θα περιορίσει αυτή τη μείωση στο 7%.
Με αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμούς Κελσίου, τα ευρωπαϊκά νοικοκυριά αντιμετωπίζουν μείωση εισοδήματος κατά 7,5%. Στους 2 βαθμούς η μείωση φτάνει το 12% και στους 2,7 βαθμούς το 27%.
Η Ελλάδα κινδυνεύει περισσότερο με απώλεια εισοδήματος λόγω ζέστης – πηγή: Climate Analytics
Η Ελλάδα κινδυνεύει διπλά
Η μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Global Environmental Change, δείχνει επίσης ότι οι αρνητικές επιπτώσεις δεν γίνονται αισθητές ομοιόμορφα.
«Το φτωχότερο 20% θα πληγεί περισσότερο, με τα εισοδήματά του να μειώνονται κατά 2% περισσότερο από ό,τι στον υπόλοιπο πληθυσμό (4% έναντι 1,1-1,8%), διευρύνοντας περαιτέρω την εισοδηματική ανισότητα», αναφέρει η κύρια συγγραφέας της μελέτης Τζέσι Σλάιπεν, ανώτερη οικονομολόγος της Climate Analytics.
Η αυξημένη επίδραση των φαινόμενων καύσωνα και ξηρασίας, στο πλαίσιο της κλιματικής αλλαγής, θα μπορούσε να σημαίνει ότι 60 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρώπη θα διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας σε έναν κόσμο με αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,5 °C, αριθμός που θα ανέλθει στα 127 εκατομμύρια σε έναν κόσμο με αύξηση της θερμοκρασίας κατά 2,7 °C.
Αυτές οι επιπτώσεις θα κατανέμονταν επίσης άνισα. Η Ελλάδα, η Ισπανία, η Ρουμανία, η Βουλγαρία και η Κύπρος αναμένεται να συγκαταλέγονται μεταξύ των χωρών που θα πληγούν περισσότερο. Σε περίπτωση παγκόσμιας αύξησης της θερμοκρασίας κατά 2,7°C, τα εισοδήματα των ισπανικών νοικοκυριών θα μειωθούν κατά περισσότερο από το ένα τρίτο, ενώ τα εισοδήματα των ελληνικών νοικοκυριών κατά περισσότερο από το ήμισυ.
