Η επιτυχής δεκαήμερη αποστολή περιφοράς γύρω από τη Σελήνη, με το όνομα Artemis II, που ολοκληρώθηκε τον περασμένο Απρίλιο, αποτέλεσε ένα εντυπωσιακό επιστημονικό επίτευγμα. Ήταν η πρώτη διαστημική αποστολή που ξεπέρασε τη χαμηλή τροχιά γύρω από τη Γη, μετά την Apollo 17 του 1972. Ωστόσο, η σημασία της ίσως να ήταν πρωτίστως γεωπολιτική. Διότι, ακριβώς όπως συνέβη με την κούρσα του διαστήματος του 20ού αιώνα ανάμεσα στους Σοβιετικούς και τους Αμερικανούς, ο νέος αγώνας δρόμου για την επιστροφή στη Σελήνη είναι έντονα φορτισμένος πολιτικά.
Στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου, το Διάστημα είχε μετατραπεί σε «έπαθλο» για τις δύο υπερδυνάμεις ΕΣΣΔ και ΗΠΑ: Ποιος θα κυριαρχήσει στην εξερεύνησή του πρώτος. Σήμερα όμως, η νέα κούρσα για τη Σελήνη γεννά ανησυχίες ότι, χωρίς σαφείς κανόνες, θα μπορούσε να οδηγήσει σε επικίνδυνες συγκρούσεις με σοβαρές συνέπειες για τη Γη. Ο αγώνας για τη Σελήνη και ακόμη πιο μακριά επιταχύνεται, αλλά υπάρχουν φόβοι ότι αυτό δεν συμβαίνει προς όφελος όλης της ανθρωπότητας.
Ειδικότερα, όπως αναφέρει η Κασσάνδρα Στιρ, εμπειρογνώμονας στο Κέντρο Εθνικής Ασφάλειας του Αυστραλιανού Εθνικού Πανεπιστημίου και διευθύνουσα σύμβουλος του Αυστραλιανού Κέντρου Διαστημικής Διακυβέρνησης, τα πράγματα έχουν αλλάξει πολύ από τον Ψυχρό Πόλεμο. «Ο νέος διαστημικός αγώνας περιλαμβάνει πολύ περισσότερους παίκτες από τον πρώτο. Σε αυτόν συμμετέχουν ο Καναδάς, η Κίνα, η Ευρώπη, η Ινδία, η Ιαπωνία, η Ρωσία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και, φυσικά, οι ΗΠΑ» αναφέρει η Στιρ σε ανάλυσή της στο The Conversation. Επισημαίνει επίσης πως πλέον υπάρχουν ιδιωτικές εταιρείες όπως η SpaceX, η Blue Origin, η Boeing, η Space Machines, η Intuitive Machines, η iSpace και πολλές άλλες.
Η Στιρ εξηγεί πως όλοι αυτοί θέλουν να φτάσουν στη Σελήνη επειδή περιέχει πόρους, νερό και ενδεχομένως ήλιο-3, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως καύσιμα. «Όποιος έχει πρόσβαση και κυριαρχία πάνω σε αυτούς τους πόρους θα διαθέτει σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα» σημειώνει.
Για να αποτραπεί η μετατροπή αυτού του ανταγωνισμού σε μια μελλοντική καταστροφή, με πιθανές ολέθριες συνέπειες για τη ζωή στη Γη, η ειδικός υποστηρίζει ότι πρέπει να ενισχυθεί ο τρόπος με τον οποίο διακυβερνάται το διάστημα. Μόνο καλλιεργώντας μια βαθύτερη αίσθηση της «διαστημικής ιδιότητας του πολίτη» θα μπορέσει ολόκληρη η ανθρωπότητα να ωφεληθεί από τα ταξίδια μας στη Σελήνη — και πέρα από αυτήν».
Το Διάστημα στην καθημερινότητά μας
Όλα αυτά έχουν μεγάλη σημασία για πολύ πρακτικούς λόγους για όσους ζούμε στη Γη. Η Στιρ υπογραμμίζει πόσο επωφελούνται οι άνθρωποι στην καθημερινότητά τους από διαστημικές τεχνολογίες. Για παράδειγμα, ο έλεγχος του καιρού μέσω εφαρμογών ή η αγορά ενός καφέ από το κινητό.
«Οι δορυφόροι που περιφέρονται γύρω από τη Γη καθιστούν όλα αυτά δυνατά. Παρέχουν επίσης κρίσιμες πληροφορίες σχετικά με την κλιματική αλλαγή, τη γεωργία και την αλιεία, το πόσιμο νερό και την αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών». Ωστόσο, προειδοποιεί ότι ο υπερβολικός αριθμός δορυφόρων και η συσσώρευση διαστημικών απορριμμάτων θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε καταστροφικές συγκρούσεις και, κατά συνέπεια, σε διακοπές κρίσιμων δορυφορικών συνδέσεων.
Η στρατιωτική χρήση
Επίσης, επισημαίνει ότι οι σύγχρονοι στρατοί εξαρτώνται επίσης σε μεγάλο βαθμό από τους δορυφόρους για πλοήγηση, συλλογή πληροφοριών, επικοινωνίες και στοχοποίηση. «Ως αποτέλεσμα, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις παρεμβαίνουν συχνά στους δορυφόρους ή τους στοχοποιούν, προκειμένου να υπονομεύσουν τους αντιπάλους τους. Υπάρχει η πιθανότητα αυτό να οδηγήσει σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο στο διάστημα. Ένας τέτοιος πόλεμος θα μπορούσε να περιλαμβάνει την καταστροφή δορυφόρων, τη δημιουργία ανεξέλεγκτων διαστημικών απορριμμάτων και, κατ’ επέκταση, την αχρήστευση τροχιών και ακόμη μεγαλύτερη απώλεια κρίσιμων συνδέσεων».
Ένα Σύνταγμα για το Διάστημα
Οι υφιστάμενοι μηχανισμοί διαστημικής διακυβέρνησης και διαστημικού δικαίου συμβάλλουν σημαντικά στην αποτροπή αυτών των αποκαλυπτικών σεναρίων. Όμως, όπως συμβαίνει με κάθε σύστημα που εξαρτάται από διεθνείς συμφωνίες, υπάρχουν περιορισμοί — ιδιαίτερα δεδομένης της επιδείνωσης των διεθνών σχέσεων τα τελευταία χρόνια.
Έχει γίνει όμως μια αρχή στην επιβολή κανόνων. Υπενθυμίζεται ότι από το 1967 υπάρχει η Συνθήκη για το Διάστημα που ορίζει ότι: το διάστημα αποτελεί κτήμα όλης της ανθρωπότητας, δεν επιτρέπεται η ιδιοποίηση ή η διεκδίκηση κυριαρχίας, τα όπλα μαζικής καταστροφής απαγορεύονται και το διάστημα πρέπει να χρησιμοποιείται για ειρηνικούς σκοπούς.
Τη συνθήκη, η Στιρ την βλέπει σαν ένα «Σύνταγμα», που όπως και τα εθνικά, παρέχει ευρείες και διαχρονικές αξίες καθώς και οργανωτικές αρχές, σχεδιασμένες να αντέχουν στη δοκιμασία του χρόνου. «Όπως ακριβώς και στα εθνικά νομικά συστήματα, οι ειδικοί τεχνικοί ή συμπεριφορικοί κανόνες πρέπει να καθορίζονται από κατώτερου επιπέδου κανονισμούς, οι οποίοι μπορούν να τροποποιούνται με την πάροδο του χρόνου χωρίς να διαταράσσεται το συνταγματικό πλαίσιο».
Η σημερινή πρόκληση, υποστηρίζει η ειδική είναι να φτάσουμε σε αυτούς τους κατώτερου επιπέδου κανόνες, προειδοποιώντας πως δεν πρέπει να αφεθούν ούτε στις διεθνείς σχέσεις μεταξύ κρατών, ούτε αποκλειστικά στον ιδιωτικό τομέα. «Πρέπει να συμπεριλάβουμε όσο το δυνατόν περισσότερους διαφορετικούς φορείς και συμφέροντα. Αυτό δεν είναι απλό. Είναι όμως ο μόνος δρόμος προς τα εμπρός» σημειώνει.
Η ανάγκη για συντονισμένη προσπάθεια
Της Στιρ δεν της διαφεύγουν κάποιες θετικές πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της διαστημικής διακυβέρνησης. Αυτές μάλιστα δεν βασίζονται αποκλειστικά στα κράτη και περιλαμβάνουν μη δεσμευτικές αρχές ή κατευθυντήριες γραμμές. Κάποιες μάλιστα καθοδηγούνται από τον ιδιωτικό τομέα. «Επομένως είναι πιο πιθανό να διαθέτουν την ευελιξία που απαιτείται για να προσαρμόζονται στις τεχνολογικές εξελίξεις και να εξασφαλίζουν τη στήριξη των εμπορικών φορέων».
Άλλες ακολουθούν την παραδοσιακή πολυμερή οδό μέσω του ΟΗΕ. Κινούνται πολύ αργά και υπόκεινται σε πολιτικοποίηση, αλλά τουλάχιστον επιδιώκουν την πολιτική συναίνεση.
Κάποιες άλλες πρωτοβουλίες προέρχονται από ομάδες κρατών όπως η Ένωση Χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN), το Quad (διπλωματική συνεργασία μεταξύ Αυστραλίας, Ινδίας, Ιαπωνίας και ΗΠΑ) ή το ΝΑΤΟ. «Αυτές είναι πιο πιθανό να καταλήξουν σε κοινά αποδεκτούς κανόνες, επειδή οι συγκεκριμένες ομάδες συνεργάζονται ήδη στενά μεταξύ τους» εκτιμά η Στιρ, η οποία σημειώνει, τέλος, και πρωτοβουλίες που βασίζονται σε θεμελιώδεις αρχές, όπως οι Συμφωνίες Artemis, ένα μη δεσμευτικό σύνολο κατευθυντήριων γραμμών για τις δραστηριότητες στη Σελήνη.
Πηγή: in.gr
