Το EY Entrepreneurship Barometer Ελλάδα 2025 αναδεικνύει ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις λειτουργούν σε ένα περιβάλλον όπου συνυπάρχουν σημαντικές προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες ανάπτυξης. Οι ελληνικές επιχειρήσεις εμφανίζονται περισσότερο διατεθειμένες να επενδύσουν και να προσλάβουν προσωπικό, αλλά εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικά διαρθρωτικά εμπόδια που περιορίζουν την ανταγωνιστικότητα και την αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας.
Οι βασικές προκλήσεις
Μια στις τρεις εταιρίες θεωρούν ευνοϊκές τις τρέχουσες συνθήκες για το επιχειρείν και οι βασικές προκλήσεις που αναδεικνύονται είναι:
Χρηματοδότηση επενδύσεων. Οι περισσότερες επιχειρήσεις (δυο στις τρεις) συνεχίζουν να χρηματοδοτούν τις επενδύσεις τους κυρίως από ίδια κεφάλαια και επανεπένδυση κερδών, γεγονός που περιορίζει την ταχύτητα ανάπτυξης.
Έλλειψη εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Παρ ότι δυο στις τρεις επιχειρήσεις σχεδιάζουν περισσότερες προσλήψεις, επτά στις δέκα επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν εργαζομένους με τις κατάλληλες δεξιότητες. Το πρόβλημα αφορά ιδιαίτερα τους τομείς της τεχνολογίας, της παραγωγής και των ψηφιακών υπηρεσιών.
Αυξανόμενο εργατικό και λειτουργικό κόστος. Η άνοδος των μισθολογικών απαιτήσεων, τηςενέργειας και των πρώτων υλών πιέζει τα περιθώρια κέρδους στη πλειοψηφία των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των μικρομεσαίων.
Γραφειοκρατία και κανονιστική πολυπλοκότητα. Αποτελεί το σημαντικότερο εμπόδιο για οκτώ στις δέκα επιχειρήσεις, ενώ μια στις δύο χαρακτηρίζουν το κανονιστικό πλαίσιο ιδιαίτερα πολύπλοκο και απαιτητικό σε πόρους. Οι συχνές αλλαγές στη νομοθεσία, η πολυπλοκότητα των διαδικασιών και οι καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις αυξάνουν το κόστος και μειώνουν την ταχύτητα των επενδύσεων.
Ο σχεδιασμός διαδοχής στις οικογενειακές επιχειρήσεις. Παρ ότι μια στις δυο επιχειρήσεις τη θεωρούν κορυφαία πρόκληση, η έρευνα δείχνει ότι μόνο μια στις τρεις διαθέτουν επίσημο σχέδιο διαδοχής.
Ψηφιακός μετασχηματισμός και Τεχνητή Νοημοσύνη. Οι επιχειρήσεις αναγνωρίζουν ότι η παραγωγικότητα θα εξαρτηθεί από την αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών και της ΤΝ.
Ωστόσο, πολλές επενδύσεις παραμένουν περιορισμένης κλίμακας (τρεις στις πέντε επιχειρήσεις είτε έχουν επενδύσει τη τελευταία τριετία έως €25000 στις ψηφιακές τεχνολογίες ή δεν πραγματοποίησαν καμία σχετική επένδυση) λόγω κόστους και έλλειψης εξειδικευμένου προσωπικού.
Αντιμετώπιση των προκλήσεων ώστε να επιταχυνθεί η ανάπτυξη της χώρας
Οι προκλήσεις αυτές μπορούν να αντιμετωπιστούν με μια ολοκληρωμένη στρατηγική που περιλαμβάνει τις επιχειρήσεις, το κρατικό μηχανισμό και το χρηματοπιστωτικό οικοσύστημα. Η αντιμετώπιση τους απαιτεί συνδυασμό δημόσιων πολιτικών και επιχειρηματικών πρωτοβουλιών, όπως καταγράφονται παρακάτω:
Αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους. Ψηφιοποίηση και αυτοματοποίηση επιχειρησιακών διαδικασιών, ενεργειακή εξοικονόμηση και επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αναδιοργάνωση της εφοδιαστικής αλυσίδας και καλύτερη διαχείριση προμηθειών, εφαρμογές συστημάτων κοστολόγησης και παρακολούθησης δεικτών απόδοσης (KPIs).
Έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού. Συνεχής εκπαίδευση και αναβάθμιση δεξιοτήτων (reskilling και upskilling), συνεργασίες με πανεπιστήμια και εκπαιδευτικά ιδρύματα, ανάπτυξη ελκυστικού εργασιακού περιβάλλοντος με ευκαιρίες εξέλιξης και ευέλικτες μορφές εργασίας, ενίσχυση του employer branding ώστε να προσελκύονται ταλαντούχοι εργαζόμενοι.
Ψηφιακός μετασχηματισμός και Τεχνητή Νοημοσύνη. Σταδιακή ενσωμάτωση εφαρμογών ΤΝ σε παραγωγή, εξυπηρέτηση πελατών, μαρκετιγκ και λήψη αποφάσεων, επενδύσεις σε υποδομές δεδομένων και κυβερνοασφάλεια, εκπαίδευση στελεχών στη χρήση εργαλείων ΤΝ ώστε να αξιοποιούνται αποτελεσματικά οι δυνατότητές τους.
Μείωση των επιπτώσεων της γραφειοκρατίας. Αξιοποίηση ψηφιακών υπηρεσιών του Δημοσίου, τυποποίηση εσωτερικών διαδικασιών και συστημάτων συμμόρφωσης, απλοποίηση και αναδιοργάνωση των λειτουργιών του δημοσίου, συνεργασία με εξειδικευμένους συμβούλους για φορολογικά και κανονιστικά ζητήματα.
Ενίσχυση της καινοτομίας. Αύξηση των επενδύσεων σε Έρευνα και Ανάπτυξη (R&D), συνεργασία με startups και ερευνητικά κέντρα, ανάπτυξη νέων καινοτόμων προϊόντων και υπηρεσιών με επίκεντρο τις ανάγκες του πελάτη, αξιοποίηση σχετικών χρηματοδοτικών εργαλείων και φοροελαφρύνσεων.
Διαδοχή στις οικογενειακές επιχειρήσεις. Σύνταξη επίσημου σχεδίου διαδοχής, καθορισμός εταιρικής διακυβέρνησης και σαφών ρόλων μεταξύ οικογένειας και διοίκησης, προετοιμασία της επόμενης γενιάς μέσω εκπαίδευσης και σταδιακής ανάληψης ευθυνών.
Εξωστρέφεια και ανθεκτικότητα. Διερεύνηση των εξαγωγικών δραστηριοτήτων, διεθνή πιστοποίηση προϊόντων, διαφοροποίηση αγορών και προμηθευτών, αξιοποίηση εναλλακτικών μοντέλων προώθησης και διανομής, ανάπτυξη μηχανισμών διαχείρισης κινδύνων και επιχειρησιακής συνέχειας.
Τι σημαίνει για την ελληνική οικονομία
Το EY Barometer δείχνει ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις δεν αρκεί πλέον να μειώνουν το κόστος. Η μακροπρόθεσμη ανταγωνιστικότητα τους θα εξαρτηθεί από τέσσερις βασικούς άξονες: επένδυση στην τεχνολογία και την τεχνητή νοημοσύνη, ανάπτυξη και διατήρηση ανθρώπινου κεφαλαίου, ενίσχυση της καινοτομίας και της εξωστρέφειας, υιοθέτηση σύγχρονης εταιρικής διακυβέρνησηςκαι στρατηγικού σχεδιασμού. Αυτές οι παρεμβάσεις μπορούν να αυξήσουν την παραγωγικότητα, να βελτιώσουν την ανθεκτικότητα απέναντι στις διεθνείς αβεβαιότητες και να δημιουργήσουν βιώσιμη ανάπτυξη για τις ελληνικές επιχειρήσεις.
Το βαρόμετρο δείχνει ότι οι επιχειρηματίες παραμένουν συγκρατημένα αισιόδοξοι: περισσότεροι σχεδιάζουν επενδύσεις και προσλήψεις, ενώ αυξάνεται η υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης και των ψηφιακών τεχνολογιών. Ωστόσο, η βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα αντιμετωπιστούν οι χρόνιες διαρθρωτικές αδυναμίες.
Εάν το Ελληνικό επιχειρηματικό οικοσύστημα καταφέρει να: μειώσει τη γραφειοκρατία, ενισχύσει το ανθρώπινο κεφάλαιο, προώθηση την επαγγελματική διακυβέρνηση, επιταχύνει τον ψηφιακό μετασχηματισμό, βελτιώσει την πρόσβαση στη χρηματοδότηση και στρέψει περισσότερες επενδύσεις προς εξωστρεφείς και παραγωγικούς κλάδους, τότε μπορεί να επιτύχει υψηλότερη παραγωγικότητα, μεγαλύτερη διεθνή ανταγωνιστικότητα και τους αναγκαίους διατηρήσιμους ρυθμούς ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια.
Το βασικό μήνυμα που αναδεικνύει το φετινό βαρόμετρο της EY είναι ότι η πρόθεση για επενδύσεις υπάρχει, αλλά η μετατροπή της σε πραγματική ανάπτυξη εξαρτάται από την αποτελεσματική αντιμετώπιση των διαρθρωτικών εμποδίων και προκλήσεων.
Ο Γεώργιος Δουκίδης είναι ομότιμος Καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών,Σύμβουλος επιχειρήσεων
