AI Act: Το νέο θεσμικό πλαίσιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη

Μόλις λίγα 24ωρα μετά την ψήφιση από τη Βουλή του νόμου για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην ψηφιακή πολιτική της χώρας, με επίκεντρο τη δημιουργία των προϋποθέσεων για την ασφαλή και οργανωμένη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης στον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα.

Η ψήφιση του νόμου αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που δεν περιορίζεται στη θέσπιση κανόνων για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά συνδέεται με την ανάπτυξη υπολογιστικών υποδομών, την αξιοποίηση των δεδομένων, την ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας, καθώς και τη διαμόρφωση των θεσμών που απαιτούνται για την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου οικοσυστήματος τεχνητής νοημοσύνης.

Βασική αρχή του AI Act αποτελεί η προσέγγιση που βασίζεται στον κίνδυνο

Έπειτα από μια περίοδο κατά την οποία το βάρος δόθηκε στον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους, τη μείωση της γραφειοκρατίας και την επέκταση των ψηφιακών υπηρεσιών προς τους πολίτες, η έμφαση μετατοπίζεται πλέον στην αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης με τρόπο που να ενισχύει την παραγωγικότητα, την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα, διασφαλίζοντας παράλληλα την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.

Το πλαίσιο για την ΑΙ

Το πολιτικό στίγμα της νομοθετικής πρωτοβουλίας έδωσε ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, σε δήλωσή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

«Η ψήφιση του εθνικού πλαισίου για την Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί το θεμέλιο για την Ελλάδα της επόμενης δεκαετίας. Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει θέσει ως κεντρική προτεραιότητα να βγει η χώρα μπροστά στην ψηφιακή εποχή, διαμορφώνοντας ένα περιβάλλον που προσελκύει επενδύσεις και ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Με τον νόμο για το Ai Act, επιλέγουμε την καινοτομία με κανόνες. Δημιουργούμε ένα σταθερό ορίζοντα για τις επιχειρήσεις που, σε συνδυασμό με κορυφαίες υποδομές όπως ο υπερυπολογιστής “ΔΑΙΔΑΛΟΣ”, και το Ai Factory «Pharos», μετατρέπουν τη χώρα σε τεχνολογικό κόμβο για τη νοτιοανατολική Ευρώπη». Και καταλήγει: «Η τεχνολογία αποκτά νόημα όταν επιστρέφει ως όφελος στην κοινωνία, όταν μεταφράζεται σε ταχύτερη εξυπηρέτηση με λιγότερη γραφειοκρατία για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, όταν συμβάλλει στη δημιουργία νέων βιώσιμων ευκαιριών για την ανάπτυξη της χώρας».

Ο νόμος οργανώνει το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής του ευρωπαϊκού AI Act, καθορίζοντας τις αρμόδιες εποπτικές αρχές, τις διαδικασίες συνεργασίας και το πλαίσιο εποπτείας και κυρώσεων που απαιτείται για την εφαρμογή του Κανονισμού στην Ελλάδα. Δεν εισάγει νέους ευρωπαϊκούς κανόνες, αλλά διαμορφώνει τον μηχανισμό μέσα από τον οποίο οι προβλέψεις του ευρωπαϊκού πλαισίου θα εφαρμόζονται σε εθνικό επίπεδο.

Βασική αρχή του AI Act αποτελεί η προσέγγιση που βασίζεται στον κίνδυνο. Οι υποχρεώσεις διαφοροποιούνται ανάλογα με το επίπεδο κινδύνου που ενδέχεται να δημιουργεί κάθε εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης για την υγεία, την ασφάλεια ή τα θεμελιώδη δικαιώματα των πολιτών. Έτσι, διαφορετικές απαιτήσεις προβλέπονται για εφαρμογές όπως τα chatbots ενημέρωσης πολιτών και διαφορετικές για συστήματα που χρησιμοποιούνται σε κρίσιμους τομείς, όπως η υγεία ή η αξιολόγηση προσωπικού, όπου απαιτούνται αυστηρότεροι μηχανισμοί ελέγχου, ανθρώπινη εποπτεία και τεκμηρίωση των αποφάσεων.

Η εφαρμογή του νέου πλαισίου συνοδεύεται από την ανάπτυξη των υποδομών που θεωρούνται αναγκαίες για την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο υπερυπολογιστής «ΔΑΙΔΑΛΟΣ», ο οποίος θα παρέχει υπολογιστικούς πόρους υψηλών επιδόσεων σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, δημόσιους φορείς και επιχειρήσεις, διευρύνοντας τις δυνατότητες ανάπτυξης εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης στην Ελλάδα.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στη διακυβέρνηση των δεδομένων, καθώς, όπως αναφέρει το ΑΠΕ, η ανάπτυξη αξιόπιστων εφαρμογών προϋποθέτει την ύπαρξη ποιοτικών δεδομένων. Η εφαρμογή του Data Governance Act, η περαιτέρω ανάπτυξη του data.gov.gr και οι πολιτικές διακυβέρνησης δεδομένων αποσκοπούν στη δημιουργία ενός πλαισίου ασφαλούς αξιοποίησης των δεδομένων, με σεβασμό στην προστασία των προσωπικών δεδομένων και των δικαιωμάτων των πολιτών.

Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται και η δημιουργία του AI Factory «Pharos», το οποίο αναμένεται να προσφέρει πρόσβαση σε προηγμένες υποδομές, τεχνογνωσία και εξειδικευμένα εργαλεία σε πανεπιστήμια, ερευνητές, νεοφυείς επιχειρήσεις και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, με στόχο την ενίσχυση της παραγωγής καινοτομίας και την ανάπτυξη νέων εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.

Τον συντονισμό της εφαρμογής του νέου θεσμικού πλαισίου αναλαμβάνει το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, μέσω της Ειδικής Γραμματείας Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων, η οποία θα έχει την ευθύνη για την υλοποίηση της εθνικής στρατηγικής στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης επισημαίνουν ότι η ψήφιση του νόμου εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό για την ανάπτυξη του οικοσυστήματος τεχνητής νοημοσύνης στη χώρα, ο οποίος συνδυάζει το νέο θεσμικό πλαίσιο με επενδύσεις σε υποδομές, δεδομένα, έρευνα και καινοτομία. Στόχος είναι η δημιουργία των προϋποθέσεων ώστε η Ελλάδα να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και τη θέση της στη νέα ψηφιακή εποχή.