Την ώρα που το Ταμείο Ανάκαμψης μπαίνει στην τελική ευθεία έχοντας πίσω του αλλεπάλληλες αναθεωρήσεις του «Ελλάδα 2.0», περικοπές ,απεντάξεις έργων, αλλά και έντονη κριτική από την αντιπολίτευση για τον τρόπο με τον οποίο μοιράστηκε η μεγάλη πίτα των ευρωπαϊκών πόρων, η κυβέρνηση επιλέγει να παρουσιάσει έναν σχεδόν απολύτως πανηγυρικό απολογισμό.
Η σημερινή ανακοίνωση που ακολούθησε την παρουσίαση της πορείας του Ταμείου Ανάκαμψης στο Υπουργικό Συμβούλιο περιγράφει το «Ελλάδα 2.0» ως «σημαντική εθνική επιτυχία» και «τη μεγαλύτερη αναπτυξιακή παρέμβαση» των τελευταίων δεκαετιών, δίνοντας έμφαση στις εκταμιεύσεις, στα ορόσημα και στις μεταρρυθμίσεις.
Από το κυβερνητικό αφήγημα, ωστόσο, απουσιάζει σχεδόν ολοκληρωτικά η άλλη πλευρά της συζήτησης που δεν είναι άλλη από τις διαδοχικές αναθεωρήσεις που απαιτήθηκαν για να φτάσει το πρόγραμμα στη γραμμή του τερματισμού, τα έργα που αφαιρέθηκαν ή περιορίστηκαν και η πολιτική αντιπαράθεση για το κατά πόσο οι πόροι διοχετεύθηκαν τελικά με τρόπο που να διαχέει τα οφέλη στην οικονομία και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Ταμείο Ανάκαμψης: Ο στόχος
Σύμφωνα με όσα παρουσίασαν στο Υπουργικό Συμβούλιο ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος και ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, οι συνολικές εκταμιεύσεις από την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν φτάσει τα 24,6 δισ. ευρώ.
Παράλληλα, έχουν εκπληρωθεί 253 ορόσημα και στόχοι, συμπεριλαμβανομένου του αναθεωρημένου 8ου αιτήματος επιχορηγήσεων και του 7ου αιτήματος πληρωμής δανείων, ενώ οι πληρωμές του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων μαζί με τα εκταμιευμένα κεφάλαια δανείων ανέρχονται στα 28,4 δισ. ευρώ.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι έως το τέλος της εβδομάδας θα έχουν ολοκληρωθεί και παραδοθεί όλα τα εκκρεμή επενδυτικά και μεταρρυθμιστικά ορόσημα, με τον μεγάλο στόχο να παραμένει η απορρόφηση του συνόλου των 36 δισ. ευρώ του ελληνικού φακέλου μέχρι το τέλος του 2026.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται, όμως, και το κρίσιμο ερώτημα. Η απορρόφηση αποτελεί ασφαλώς βασικό κριτήριο επιτυχίας ενός χρηματοδοτικού προγράμματος, αλλά δεν μπορεί από μόνη της να απαντήσει στο ποια έργα ολοκληρώθηκαν σε σχέση με εκείνα που είχαν αρχικά εξαγγελθεί, ποια περιορίστηκαν στην πορεία και, κυρίως, ποιοι τελικά ωφελήθηκαν περισσότερο από τη διάθεση των πόρων.
Η μεγάλη συζήτηση για τις απεντάξεις
Αυτό είναι το σημείο που απουσιάζει από τον κυβερνητικό απολογισμό. Το «Ελλάδα 2.0» δεν έφτασε ακριβώς αλώβητο στην τελική ευθεία. Προηγήθηκαν αναθεωρήσεις, αλλαγές στόχων και παρεμβάσεων, αλλά και μεταφορές έργων εκτός Ταμείου Ανάκαμψης.
Η αντιπολίτευση έχει επιχειρήσει να αναδείξει ακριβώς αυτή την πλευρά, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι πίσω από τους υψηλούς αριθμούς απορρόφησης βρίσκεται ένα πρόγραμμα αρκετά διαφορετικό από εκείνο που είχε αρχικά παρουσιαστεί, ενώ μεγάλο μέρος των πόρων κατευθύνθηκε σε λίγους.
Στο επίκεντρο της κριτικής έχουν βρεθεί παρεμβάσεις σε κρίσιμους τομείς, από την ενεργειακή αναβάθμιση και τις υποδομές έως την υγεία, την πολιτική προστασία και τη στήριξη των επιχειρήσεων. Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, έχει υποστηρίξει ότι οι αναθεωρήσεις ήταν αναγκαίες προκειμένου να διασφαλιστεί η ολοκλήρωση των έργων μέσα στα ασφυκτικά χρονικά περιθώρια του Ταμείου και ότι έργα που μεταφέρονται σε άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία δεν εγκαταλείπονται.
Πρόκειται όμως για μια ουσιώδη πολιτική και οικονομική συζήτηση, η οποία δύσκολα χωρά στον πανηγυρικό τόνο της τελευταίας ανακοίνωσης.
Η μεγάλη πίτα
Αντίστοιχη είναι η αντιπαράθεση για το ποιοι απέκτησαν πραγματική πρόσβαση στους πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης. Η αντιπολίτευση έχει κατηγορήσει επανειλημμένα την κυβέρνηση ότι σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης και ιδιαίτερα του δανειακού σκέλους κατευθύνθηκε προς μεγαλύτερες επιχειρήσεις και ισχυρούς ομίλους, αφήνοντας μεγάλο μέρος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων έξω από τη μεγάλη επενδυτική πίτα.
Η κυβερνητική ανακοίνωση απαντά εμμέσως, προβάλλοντας ότι μέσω των χαμηλότοκων επιχειρηματικών δανείων, των εγγυήσεων InvestEU, των επενδυτικών κεφαλαίων και των στεγαστικών προγραμμάτων το Ταμείο αναμένεται να κινητοποιήσει επενδύσεις και χρηματοδοτήσεις συνολικού ύψους 46,6 δισ. ευρώ.
Το ύψος των επενδύσεων, ωστόσο, είναι διαφορετικό ζήτημα από την κατανομή τους. Και εκεί βρίσκεται η ουσία της κριτικής: όχι μόνο πόσα δισεκατομμύρια κινητοποιήθηκαν, αλλά σε πόσους κατέληξαν και πόσο ευρεία ήταν τελικά η συμμετοχή της πραγματικής οικονομίας.
Η κυβέρνηση βλέπει μόνο την «εθνική επιτυχία»
Στην κυβερνητική αποτίμηση κυριαρχούν, αντίθετα, οι θετικές επιδόσεις. Προβάλλονται οι 489.370 διασυνδέσεις ταμειακών μηχανών και POS, η αύξηση των εσόδων από ΦΠΑ κατά 13,1% στο πρώτο εξάμηνο του 2026, οι περισσότερες από 500.000 νέες θέσεις εργασίας, η Ψηφιακή Κάρτα Εργασίας, το gov.gr, η πρόοδος του Κτηματολογίου, οι παρεμβάσεις στην Υγεία και οι περισσότεροι από 39.000 διαδραστικοί πίνακες στα σχολεία.
Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος χαρακτήρισε την ολοκλήρωση του Ταμείου «σημαντική εθνική επιτυχία», υποστηρίζοντας ότι αποδεικνύει πως το ελληνικό κράτος μπορεί να θέτει φιλόδοξους στόχους και να παραδίδει αποτελέσματα.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης χαρακτήρισε το «Ελλάδα 2.0» «τη μεγαλύτερη αναπτυξιακή παρέμβαση που υλοποιήθηκε στη χώρα τις τελευταίες δεκαετίες», ενώ η γενική γραμματέας Συντονισμού Εύη Δραμαλιώτη μίλησε για «ικανοποίηση και υπερηφάνεια».
Ο Διοικητής της Ειδικής Υπηρεσίας του Ταμείου Ανάκαμψης Ορέστης Καβαλάκης δήλωσε: «Το Ελλάδα 2.0 αποτελεί μια πρωτόγνωρη άσκηση σχεδιασμού και υλοποίησης δημόσιων πολιτικών, συνδυάζοντας επενδύσεις, μεταρρυθμίσεις και αυστηρά χρονοδιαγράμματα».
