Τεχνητή Νοημοσύνη: Οι προκλήσεις για τη νομισματική πολιτική

Πολυπαραγοντική προκύπτει η επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην οικονομία, με ορισμένα πεδία να παραμένουν ανοιχτά προς έρευνα και να χαρακτηρίζονται ακόμη από αβεβαιότητα.

Σύμφωνα με την Alpha Bank (Δελτίο Οικονομκών Εξελίξεων – Τεχνητή νοημοσύνη και προκλήσεις για τη νομισματική πολιτική) η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους δομικούς παράγοντες που μετασχηματίζουν το παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον.

Οι επιδράσεις της διαχέονται στην παραγωγικότητα, τις επενδύσεις, το διεθνές εμπόριο, τις αγορές κεφαλαίου και την αγορά εργασίας, επηρεάζοντας μέχρι και τις συνθήκες υπό τις οποίες λαμβάνονται οι αποφάσεις για τη χάραξη νομισματικής πολιτικής.

Σύμφωνα με την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (Bank for International Settlements – BIS), οι παγκόσμιες κεφαλαιουχικές δαπάνες (CapEx) που συνδέονται με την AI αναμένεται να εκτοξευθούν από τα περίπου 500 δισ. δολάρια, επίπεδο στο οποίο βρίσκονται σήμερα, στα 3-4 τρισ. δολάρια έως το 2030 (BIS Bulletin, AI and the global economy: implications for central banks, 28 July 2026)

Ως εκ τούτου, η σημασία της τεχνητής νοημοσύνης δεν αποτελεί μόνο μια τεχνολογική καινοτομία, αλλά και ένα διπλό σοκ που επηρεάζει με την ταχύτατη ανάπτυξή της τόσο τη ζήτηση όσο και την προσφορά στην οικονομία, σημεώνει η τράπεζα.

Από την πλευρά της ζήτησης, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να έχει θετική επίδραση στις επενδύσεις, στις αποτιμήσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές και στην κατανάλωση.

Από την πλευρά της προσφοράς μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα και να μειώσει το κόστος παραγωγής.

Σε σχέση με τη νομισματική πολιτική, ο συνδυασμός αυτός δυσκολεύει την αξιολόγηση της πραγματικής πορείας της οικονομίας και καθιστά πιο απαιτητική τη χάραξή της από τις Κεντρικές Τράπεζες.

Τα ερωτήματα για τον σχεδιασμό της νομισματικής πολιτικής

Πραγματική εικόνα για τη δυναμική της οικονομία: Η διπλή επίδραση της τεχνητής νοημοσύνης στην οικονομία καθιστά δυσκολότερη την εκτίμηση βασικών μεγεθών, όπως το δυνητικό ΑΕΠ, το παραγωγικό κενό, το άριστο επιτόκιο παρέμβασης και το φυσικό ποσοστό ανεργίας.

Για τις Κεντρικές Τράπεζες το βασικό ερώτημα είναι αν η ισχυρότερη ανάπτυξη προέρχεται από την πραγματική αύξηση της παραγωγικότητας ή από μια προσωρινή επενδυτική έκρηξη και άνοδο των τιμών των περιουσιακών στοιχείων.

Αβεβαιότητα για τα επιτόκια: Η BIS επισημαίνει ότι είναι απαραίτητη η ορθή εκτίμηση των επιπτώσεων της AI, ώστε να μην υπάρξουν αστοχίες στο σχεδιασμό της νομισματικής πολιτικής. Εάν οι Κεντρικές Τράπεζες υπερεκτιμήσουν τα οφέλη στην παραγωγικότητα, ενδέχεται να διατηρήσουν τα επιτόκια χαμηλότερα από όσο απαιτείται, προκαλώντας υπερθέρμανση της οικονομίας.

Αντίστροφα, εάν υποτιμήσουν τις δομικές τεχνολογικές αλλαγές ελλοχεύει ο κίνδυνος υπερβολικά περιοριστικής νομισματικής πολιτικής.

Χρονικός ορίζοντας των επιδράσεων στον πληθωρισμό: Η τελική επίδραση της AI στον πληθωρισμό είναι αβέβαιη. Βραχυπρόθεσμα μπορεί να δημιουργήσει πληθωριστικές πιέσεις, μέσα από την άνοδο των επενδύσεων και της κατανάλωσης, πιέζοντας τις τιμές προς τα πάνω.

Μακροπρόθεσμα, όμως, τα οφέλη στην παραγωγικότητα ενδέχεται να μειώσουν το κόστος εργασίας και να αυξήσουν τη συνολική προσφορά αγαθών και υπηρεσιών, λειτουργώντας αποπληθωριστικά.

Οι κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα: Η έντονη αισιοδοξία γύρω από την AI οδηγεί σε ισχυρή άνοδο των επενδύσεων σε κέντρα δεδομένων, ημιαγωγούς και ψηφιακές υποδομές. Η BIS εκτιμά ότι οι σχετικές δαπάνες έχουν ήδη προσεγγίσει το 1% του ΑΕΠ σε οικονομίες με μεγαλύτερη έκθεση στην τεχνολογία. Εάν οι συγκεκριμένες προσδοκίες αποδειχθούν υπερβολικές, δεν μπορεί να αποκλειστεί μια απότομη αναπροσαρμογή στις αποτιμήσεις των αγορών (BIS Bulletin, AI and the global economy: implications for central banks, 28 July 2026).

Οι κίνδυνοι από την τεχνολογική συγκέντρωση και εξάρτηση: Η ανάπτυξη της AI εξαρτάται από περιορισμένο αριθμό παρόχων υπολογιστικής ισχύος, υπηρεσιών cloud και μεγάλων γλωσσικών μοντέλων. Η συγκέντρωση αυτή σε λίγους κρίσιμους παρόχους τεχνολογίας στη σχετική αγορά δημιουργεί νέους συστημικούς κινδύνους και αυξάνει την εξάρτηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Κυβερνοασφάλεια και επιχειρησιακοί κίνδυνοι: Η αυξανόμενη αυτοματοποίηση των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες έκθεσης σε κυβερνοεπιθέσεις.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) προειδοποιεί ότι η αξιοποίηση της AI μπορεί να αυξήσει την ταχύτητα και την κλίμακα διάδοσης επιχειρησιακών διαταραχών, καθιστώντας την ανθεκτικότητα των ψηφιακών υποδομών κρίσιμο παράγοντα χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Τέλος, όταν πολλαπλά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα χρησιμοποιούν παρόμοια υποδείγματα ΑΙ και μεγάλα γλωσσικά μοντέλα για την ανάλυση των δεδομένων της αγοράς, αυξάνεται η πιθανότητα αυτά να παράγουν ταυτόσημες εντολές αγοράς ή πώλησης περιουσιακών στοιχείων.

Σε περιόδους αναταραχής, αυξάνεται έτσι ο κίνδυνος «συμπεριφοράς της αγέλης» (herding), ο οποίος μπορεί να προκαλέσει αστραπιαία κατάρρευση τιμών (flash crashes).

Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι μελλοντικά επεισόδια αστραπιαίας κατάρρευσης θα οφείλονται λιγότερο σε ανθρώπινα λάθη και περισσότερο σε μαζικές, παράλληλες αντιδράσεις αυτόνομων αλγορίθμων AI.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι επιπτώσεις για τις Κεντρικές Τράπεζες θα είναι η αυξημένη μεταβλητότητα στις αγορές και η ταχύτερη μετάδοση κρίσεων.