Πέντε τρόποι για να καταλάβουμε εάν έρχεται αναταραχή στις αγορές

Πριν από δύο δεκαετίες, ανακάλυψα τη δύναμη που έχουν να στέλνουν σήματα τα συμβόλαια ανταλλαγής κινδύνου αθέτησης πιστώσεων (Credit Default Swaps – CDS). Όταν η τιμή αυτών των παραγώγων αυξάνεται, αυτό δείχνει ότι οι επενδυτές ανησυχούν μήπως οι δανειολήπτες πτωχεύσουν.

Τότε, μια ένδειξη για τα προβλήματα που έρχονταν ήταν ότι οι τιμές των CDS για τα στεγαστικά ομόλογα και τις τράπεζες αυξάνονταν — παρά τον ενθουσιασμό στις αγορές μετοχών. Αυτή ήταν η πρώτη προειδοποιητική ένδειξη.

Συμβαίνει το ίδιο πράγμα και σήμερα; Πολύ πιθανόν. Αυτή την εβδομάδα οι αμερικανικές χρηματιστηριακές αγορές έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ εν μέσω νέων στοιχείων για την ισχύ της αμερικανικής οικονομίας. Όμως, παρόλο που η προβολή και ο ενθουσιασμόςγύρω από την τεχνητή νοημοσύνη τροφοδοτούν το ράλι των μετοχών, οι τιμές των CDS για δανειολήπτες που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη, όπως η Meta, η Google και η Microsoft, έχουν αυξηθεί αθόρυβα, με ιδιαίτερα αισθητή άνοδο για την Oracle. Αυτή την εβδομάδα, οι τιμές των CDS της SpaceX σημείωσαν επίσης άλμα, μετά από αναφορές για αίτημα χρηματοδότησης ύψους 40 δισ. δολαρίων.

Ορισμένοι παρατηρητές θεωρούν ότι αυτό το σήμα είναι παραμορφωμένο επειδή η αγορά CDS έχει μικρό όγκο συναλλαγών. Εν τω μεταξύ, οι αισιόδοξοι επιμένουν ότι οι εκτινασσόμενες τιμές των μετοχών δικαιολογούνται, καθώς τα εταιρικά κέρδη στις ΗΠΑ αναμένεται να έχουν αυξηθεί κατά 27% το τρίτο τρίμηνο.

Ωστόσο, αν μη τι άλλο, αυτές οι τιμές των CDS δείχνουν ότι δεν είναι μόνο τα γαλλικά ομόλογα που εκπέμπουν σήματα ανησυχίας. Κάθε άλλο. Οι επενδυτές θα πρέπει τώρα να θέσουν τουλάχιστον πέντε ερωτήματα για να αξιολογήσουν αν επίκειται αναταραχή.

Πρώτον, μπορούμε να πιστέψουμε τις προβλέψεις των εταιρειών τεχνολογίας; Οι αναλυτές αναμένουν αυτήν τη στιγμή ότι «οι λειτουργικές ταμειακές ροές του τομέα θα διπλασιαστούν σε περίπου 2,4 τρισ. δολάρια έως το 2028» χάρη στη ραγδαία αύξηση της ζήτησης για προϊόντα AI, λέει ο Torsten Sløk της Apollo.

Όμως, οι αναλυτές προβλέπουν επίσης συγκρατημένες μελλοντικές ταμειακές ροές για τις εταιρείες εκτός του τεχνολογικού τομέα. Αυτό, λέει ο Sløk, «γεννά το ερώτημα ποιος ακριβώς θα υπογράφει όλες αυτές τις επιταγές για την αγορά υπηρεσιών AI». Ίσως οι πελάτες των εταιρειών τεχνολογίας να είναι υπερβολικά απαισιόδοξοι. Αν όμως οι προβλέψεις των εταιρειών τεχνολογίας είναι αυτές που είναι υπερβολικά αισιόδοξες, τότε βρισκόμαστε σε μια φούσκα — η οποία τελικά θα σπάσει.

Δεύτερον, ποιος θα χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη των υποδομών AI; Αρχικά, οι εταιρείες τεχνολογίας χρησιμοποίησαν ίδιους πόρους. Τώρα όμως αυτοί έχουν εξαντληθεί και έχουν επιδοθεί σε ένα ξέφρενο μπαράζ δανεισμού για τη χρηματοδότηση των προγραμματισμένων κεφαλαιουχικών δαπανών (capex). «Ο όγκος του χρέους που πέφτει στην αγορά είναι ιστορικών διαστάσεων», δήλωσε πρόσφατα στους FT ο Greg Peters, ανώτατο στέλεχος της PGIM.

Αυτό ήδη απορροφά χρηματοδότηση από άλλους τομείς. Ένας κορυφαίος αμερικανός χρηματιστής εκτίμησε πρόσφατα ότι η Αμερική χρειάζεται «έναν φορέα τύπου Fannie Mae για τη χρηματοδότηση της ανάπτυξης της AI» — με άλλα λόγια, έναν τρόπο ανασυσκευασίας του τεχνολογικού χρέους όπως έγινε με τα στεγαστικά δάνεια. Αυτό φαίνεται απίθανο να συμβεί. Δείχνει, όμως, τι διακυβεύεται.

Τρίτον, πόσο ψηλά θα φτάσουν τα επιτόκια; Κατά τη γνώμη μου, ο Σκοτ Μπέσεντ, υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, άξιζε χειροκρότημα πέρυσι επειδή διατήρησε τα επιτόκια των 10ετών ομολόγων του Αμερικανικού Δημοσίου γύρω στο 4%. Το πέτυχε χρησιμοποιώντας τακτικές όπως η έκδοση ομολόγων βραχύτερης λήξης. Όμως, τέτοιες μέθοδοι δεν αποδίδουν πλέον: τα επιτόκια των 10ετών ομολόγων ξεπέρασαν το 5%. Ο ίδιος ο Μπέσεντ επιμένει, πάντως, ότι η ανάπτυξη που τροφοδοτείται από την τεχνητή νοημοσύνη θα μειώσει σύντομα το έλλειμμα, περιορίζοντας την πίεση.

Εν τω μεταξύ, η άποψη μεταξύ των χρηματιστών της Wall Street με τους οποίους έχω μιλήσει είναι ότι, εάν η ανάπτυξη παραμείνει πάνω από το 3%, μια κρίση χρέους στις ΗΠΑ μπορεί να αποφευχθεί. Παρόλα αυτά, η δουλειά του Μπέσεντ γίνεται δυσκολότερη. Επειδή οι τράπεζες χρηματοδοτούν την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης, αγοράζουν λιγότερα ομόλογα του Αμερικανικού Δημοσίου, ενώ άλλες χώρες δεν ανακυκλώνουν πλέον τόσο πολλά πλεονάζοντα δολάρια σε αμερικανικά ομόλογα. «Η Ανατολική Ασία καταγράφει τώρα τεράστιο πλεόνασμα, αλλά σχεδόν κανένα μέρος του δεν φαίνεται να ρέει στην αμερικανική αγορά ομολόγων», λέει ο Brad Setser από το Council on Foreign Relations.

Αυτό σημαίνει ότι τα hedge funds ασκούν τώρα πολύ μεγαλύτερη επιρροή στη διαμόρφωση των τιμών — και θα μπορούσαν να τραπούν σε φυγή αν ξεσπάσει καταιγίδα, πιέζοντας τα επιτόκια ακόμη ψηλότερα. Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει σε ατυχήματα στην αγορά, ιδιαίτερα δεδομένης της απότομης αύξησης της μόχλευσης των κυβερνήσεων και των εταιρειών τεχνολογίας. «Ο κίνδυνος αναχρηματοδότησης είναι πραγματικός για τα παλαιότερα data centers», λέει ο γνωστός short seller Jim Chanos. Εξού και η μεταβολή στις τιμές των CDS.

Τέταρτον, θα πιέσει το πετρέλαιο τα επιτόκια ακόμη ψηλότερα; Μέχρι στιγμής η παγκόσμια οικονομία έχει αντέξει την αύξηση των τιμών της ενέργειας λόγω του πολέμου στο Ιράν. Όμως τα αποθέματα πετρελαίου είναι τώρα «ανησυχητικά χαμηλά», σε σημείο που ενδέχεται να διαφαίνονται νέες αυξήσεις τιμών, αναφέρει ανώτερος σαουδάραβας αξιωματούχος.

Επιπλέον, πρόσφατες αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από τον Mohammad Bagher Ghalibaf, πρόεδρο του ιρανικού κοινοβουλίου, αναφέρουν ρητά ότι η Τεχεράνη θέλει να προκαλέσει οικονομική πίεση χρησιμοποιώντας αποκλεισμούς για να αυξήσει τις τιμές του πετρελαίου και τα αμερικανικά επιτόκια. Οι επενδυτές θα πρέπει να το λάβουν υπόψη. «[Το Ιράν] δεν μπορεί να νικήσει τον αμερικανικό στρατό, επομένως στοχεύει τα 40 τρισ. δολάρια που οφείλει η Αμερική», προειδοποιεί ο οικονομικός αναλυτής Jay Martin.

Τέλος, εάν η έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης επιβραδυνθεί, τι θα απογίνει η ανάπτυξη; Αυτήν τη στιγμή, η ανάπτυξη φαίνεται ισχυρή στις ΗΠΑ. Και νέα ανάλυση από το NYU Stern και την DHL δείχνει ότι «το παγκόσμιο εμπόριο αγαθών αυξήθηκε ταχύτερα το πρώτο εξάμηνο του 2026 από ό,τι σε οποιοδήποτε άλλο εξάμηνο τα τελευταία 15 χρόνια», με εξαίρεση την περίοδο μετά την Covid.

Όμως το 76% αυτής της αύξησης προήλθε από το εμπόριο που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη, ενώ οι τεχνολογικές επενδύσεις αντιπροσωπεύουν επίσης μεγάλο μέρος της πρόσφατης ανάπτυξης της Αμερικής. Εάν ο ενθουσιασμός για την τεχνητή νοημοσύνη επιβραδυνθεί -είτε λόγω υψηλότερων επιτοκίων, ανησυχιών για την ασφάλεια είτε λόγω moratorium στην κατασκευή data centers- αυτό θα προκαλέσει ζημιά. Εξού και η περιφρόνηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για όσους ασκούν κριτική στην τεχνητή νοημοσύνη.

Μη με παρεξηγήσετε: δεν υποστηρίζω ότι αυτά τα ερωτήματα προαναγγέλλουν μια άμεση κατάρρευση των μετοχών. Η υπερβολική ευφορία μπορεί να διαρκέσει πολύ — όπως μάθαμε πριν από δύο δεκαετίες. Όμως ο αέρας στις αγορές επιδεινώνεται. Μην αγνοείτε τα σημάδια.