Το οικονομικό επιτελείο βρέθηκε να «ξαναγράφει» τις βασικές παραδοχές του 2026 μέσα σε λίγες εβδομάδες, καθώς τα δεδομένα από τη Μέση Ανατολή άλλαζαν προοπτική ταχύτερα από τους υπολογισμούς. Το τελικό κείμενο της Ετήσιας Έκθεσης Προόδου διατηρεί τον τίτλο της ανθεκτικότητας, αλλά στα τεχνικά του σημεία αποτυπώνει μια σαφή εικόνα χαμηλότερης ανάπτυξης, υψηλότερου πληθωρισμού και ένα δημοσιονομικό περιθώριο που στενεύει όσο συνεχίζεται η κρίση.
Η ανάπτυξη αναθεωρείται προς τα κάτω στο 2% από 2,4%, ενώ ο πληθωρισμός ανεβαίνει στο 3,2% αντί να υποχωρήσει στο 2,2%. Η διπλή αυτή αναθεώρηση αποτελεί ένδειξη αλλαγής τον βασικών δημοσιονομικών δεδομένων, με χαμηλότερη δυναμική στην ανάπτυξη και ταυτόχρονα αυξημένες πιέσεις στο διαθέσιμο εισόδημα. Η σύνθεση της ανάπτυξης ενισχύει αυτή την εικόνα, καθώς από το 2% του ΑΕΠ που προβλέπεται για το 2026, το 1,1% προέρχεται από τη μεταφορά θετικής επίδρασης από το 2025. Αυτό σημαίνει ότι η νέα παραγωγή οικονομικής δυναμικής είναι περιορισμένη, ενώ η οικονομία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη συνέχεια της προηγούμενης χρονιάς.
Η έκθεση επιβεβαιώνει ότι η ανάπτυξη θα στηριχθεί κυρίως στην εγχώρια ζήτηση. Οι επενδύσεις παραμένουν ο βασικός μοχλός, με αύξηση 7,1% και λόγο επενδύσεων προς ΑΕΠ στο 17,7%, το υψηλότερο επίπεδο από το 2009. Η ιδιωτική κατανάλωση προβλέπεται να αυξηθεί κατά 1,5%, συμβάλλοντας κατά 1,1 ποσοστιαία μονάδα στο ΑΕΠ.
Ωστόσο, η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη όταν εξεταστεί ο εξωτερικός τομέας. Οι εξαγωγές αυξάνονται κατά 2,9%, αλλά οι εισαγωγές τρέχουν ταχύτερα, στο 4,4%, με αποτέλεσμα η συμβολή του εξωτερικού τομέα να είναι αρνητική κατά 0,9 ποσοστιαίες μονάδες. Πρόκειται για μια ένδειξη ότι η ανάπτυξη συνοδεύεται από αυξημένη εξάρτηση από εισαγόμενα αγαθά και ενέργεια.
Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ένα περιβάλλον αυξημένων ενεργειακών τιμών. Η βασική παραδοχή για την τιμή του πετρελαίου Brent τοποθετείται στα 89,4 δολάρια ανά βαρέλι για το 2026, σημαντικά υψηλότερα από τα 68,9 δολάρια του 2025 και βέβαια του 62,4 δολαρίων που ήταν η εκτίμηση του προϋπολογισμού. Η μεταβολή αυτή επηρεάζει άμεσα το κόστος παραγωγής, τις μεταφορές και τελικά το σύνολο των τιμών στην οικονομία
Πληθωρισμός και εισόδημα υπό πίεση
Η άνοδος του πληθωρισμού στο 3,2% αποδίδεται κυρίως στις τιμές ενέργειας και στις δευτερογενείς επιδράσεις τους. Αυτό σημαίνει ότι οι αυξήσεις δεν περιορίζονται στα καύσιμα, αλλά διαχέονται σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες. Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει άμεσα τα νοικοκυριά. Παρά την αύξηση των αμοιβών ανά εργαζόμενο κατά 3,7% και τη μείωση της ανεργίας στο 8,4%, η πραγματική αγοραστική δύναμη παραμένει υπό πίεση. Η κατανάλωση διατηρείται σε θετικό έδαφος, αλλά με εμφανή εξάρτηση από τα μέτρα στήριξης. Χωρίς τα μέτρα, η ίδια η έκθεση αναγνωρίζει ότι η ανάπτυξη θα μπορούσε να υποχωρήσει ακόμη χαμηλότερα, κοντά στο 1,7%.
Στο δημοσιονομικό πεδίο, η εικόνα παραμένει θετική σε επίπεδο δεικτών. Για το 2026 προβλέπεται πρωτογενές πλεόνασμα 3,2% του ΑΕΠ και συνολικό αποτέλεσμα 0,2% του ΑΕΠ, επίπεδα που διατηρούν την Ελλάδα σε καλύτερη θέση από το όριο ελλείμματος 3% της ΕΕ.
Ωστόσο, η σύγκριση με το 2025 αποκαλύπτει πως το πρωτογενές πλεόνασμα μειώνεται από 4,9% σε 3,2%, καθώς έχουν ήδη ενσωματωθεί μέτρα στήριξης ύψους 0,3% του ΑΕΠ (περίπου 750 εκατ. ευρώ), ενώ συνεχίζουν να επιβαρύνουν τον προϋπολογισμό παρεμβάσεις ύψους 0,7% του ΑΕΠ που είχαν ανακοινωθεί νωρίτερα. Παρά την αύξηση των εσόδων κατά 6,1% το 2025 και την προσπάθεια συγκράτησης των δαπανών, η δημοσιονομική ισορροπία στηρίζεται σε μια εύθραυστη ισορροπία μεταξύ εσόδων, πληθωρισμού και παρεμβάσεων.
Το πιο κρίσιμο στοιχείο της έκθεσης αφορά τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο. Μετά την εφαρμογή όλων των μέτρων και την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής ευελιξίας, το περιθώριο για πρόσθετες δαπάνες περιορίζεται στο 0,1% του ΑΕΠ, δηλαδή περίπου 200–250 εκατ. ευρώ. Η εικόνα αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν συνδυαστεί με την πορεία των καθαρών δαπανών. Για το 2026 προβλέπεται αύξηση 7,5%, έναντι ορίου 3,6%, με τη διαφορά να καλύπτεται μέσω της εθνικής ρήτρας διαφυγής που συνδέεται με την αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Η σωρευτική απόκλιση παραμένει εντός των ευρωπαϊκών κανόνων, αλλά μόλις κατά 0,1% του ΑΕΠ κάτω από το ανώτατο όριο. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει τυπική συμμόρφωση, αλλά πρακτικά δεν υπάρχει ουσιαστικό περιθώριο για νέες παρεμβάσεις χωρίς αλλαγή των δεδομένων.
Οι κίνδυνοι που βαραίνουν το βασικό σενάριο
Η έκθεση είναι σαφής ως προς την κατεύθυνση των κινδύνων, με τις αποκλίσεις από το βασικό σενάριο να είναι κυρίως προς τα κάτω.
Ο βασικότερος παράγοντας είναι η εξέλιξη της ενεργειακής κρίσης. Η παρατεταμένη διάρκεια ή η κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές ενέργειας και σε περαιτέρω μετακύλιση του κόστους στην οικονομία.
Παράλληλα, αναφέρονται:
- η επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου,
- η ενίσχυση του προστατευτισμού,
- και οι πιθανές φυσικές καταστροφές.
Οι παράγοντες αυτοί επηρεάζουν άμεσα τις επενδύσεις, τις εξαγωγές και την κατανάλωση, ενισχύοντας την αβεβαιότητα. Η αύξηση του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων προς τα 7 δισ. ευρώ αποτελεί βασικό εργαλείο στήριξης της οικονομίας, σε μια περίοδο όπου η ώθηση από το Ταμείο Ανάκαμψης σταδιακά μειώνεται.
Η στρατηγική αυτή στοχεύει στη διατήρηση της ανάπτυξης μέσω ενίσχυσης της παραγωγικής βάσης. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται από την πορεία του.
