Χωροταξικό: Νέο πλαίσιο για βιομηχανία και εφοδιαστική αλυσίδα

Με τις νέες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν η Ευρώπη και η Ελλάδα, όπως η ενεργειακή ασφάλεια, οι κρίσιμες πρώτες ύλες, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες και η πράσινη μετάβαση, η βιομηχανία και η εφοδιαστική αλυσίδα δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως αποσπασματικές δραστηριότητες, αλλά ως κρίσιμες υποδομές για την οικονομική ανθεκτικότητα, την ανταγωνιστικότητα και τη στρατηγική αυτονομία της χώρας.

Σε αυτό το πλαίσιο, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) προσαρμόζει τον χωρικό σχεδιασμό της βιομηχανίας και της εφοδιαστικής στα νέα αυτά δεδομένα, με έμφαση στην οργανωμένη ανάπτυξη, την περιβαλλοντική προστασία και τη δημιουργία σύγχρονων παραγωγικών υποδομών.

Ειδικότερα, πρόκειται για το βασικό εργαλείο με το οποίο καθορίζονται οι κατευθύνσεις, οι κανόνες και οι προτεραιότητες για την οργάνωση της βιομηχανικής και εφοδιαστικής δραστηριότητας στον εθνικό χώρο.

Το νέο ΕΧΠ διαμορφώνει το εθνικό χωρικό πρότυπο μέσα στο οποίο θα αναπτύσσονται οι παραγωγικές δραστηριότητες τα επόμενα χρόνια, με έμφαση στην οργανωμένη χωροθέτηση, στην περιβαλλοντική προστασία, και  στη μείωση της άναρχης εκτός σχεδίου ανάπτυξης.

Μια ενιαία οργάνωση των αλυσίδων παραγωγής

Σήμερα, η εφοδιαστική αλυσίδα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της σύγχρονης παραγωγικής διαδικασίας και κρίσιμο παράγοντα της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας.

Αυτό σημαίνει ότι η βιομηχανική δραστηριότητα συνδέεται άμεσα με δίκτυα χερσαίων και θαλάσσιων μεταφορών, εμπορευματικά κέντρα, ενεργειακές υποδομές και διεθνείς αλυσίδες διακίνησης προϊόντων και πρώτων υλών.

Για τον λόγο αυτό, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αντιμετωπίζει για πρώτη φορά τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα ως ενιαίο παραγωγικό σύστημα στον χώρο.

Ο χωρικός σχεδιασμός δεν αφορά πλέον μόνο τη μεμονωμένη εγκατάσταση παραγωγικών μονάδων, αλλά συνολικά την οργάνωση των αλυσίδων παραγωγής, αποθήκευσης, μεταφοράς και διανομής.

Η ενσωμάτωση της εφοδιαστικής αλυσίδας στο καινούργιο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο ανταποκρίνεται στις σύγχρονες ανάγκες παραγωγικής ανθεκτικότητας, ασφάλειας εφοδιασμού, εξωστρέφειας και στρατηγικής αυτονομίας της χώρας και της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Χωροταξικό: Στο επίκεντρο η εφοδιαστική ανθεκτικότητα

Τα τελευταία χρόνια η διεθνής αστάθεια και οι παγκόσμιες ανακατατάξεις ανέδειξαν τη σημασία της παραγωγικής βάσης, της ασφάλειας εφοδιασμού και των κρίσιμων υποδομών για την ανθεκτικότητα κάθε χώρας και δημοσιονομική σταθερότητα.

Η πανδημία, η ενεργειακή κρίση και οι διεθνείς γεωπολιτικές ανακατατάξεις κατέδειξαν ότι ζητήματα όπως οι εφοδιαστικές αλυσίδες, οι πρώτες ύλες, η ενέργεια και οι μεταφορές δεν αποτελούν μόνο παράγοντες της ανάπτυξης, αλλά και πυλώνες στρατηγικής σημασίας και εθνικής ασφάλειας για τη χώρα μας.

Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, η χωροθέτηση της βιομηχανίας και της εφοδιαστικής αλυσίδας είναι καθοριστική για ενίσχυση την παραγωγικής ανθεκτικότητας, της ενεργειακής ασφάλειας, της διασφάλισης κρίσιμων εφοδιαστικών ροών και της στρατηγικής αυτονομίας της χώρας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το νέο ΕΧΠ ενσωματώνει αυτές τις παραμέτρους στον χωρικό σχεδιασμό, αντιμετωπίζοντας τη βιομηχανία και την εφοδιαστική όχι αποσπασματικά, αλλά ως συνδεδεμένες κρίσιμες υποδομές οικονομικής και γεωοικονομικής ανθεκτικότητας.

Στόχος η καλύτερη οργάνωση – Έμφαση σε Αττική και Θεσσαλονίκη

Η βασική κατεύθυνση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου είναι η σταδιακή μετάβαση από το μοντέλο της διάσπαρτης εκτός σχεδίου εγκατάστασης προς πιο οργανωμένες μορφές χωρικής ανάπτυξης της βιομηχανίας και της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Το σχέδιο αναγνωρίζει ότι σε αρκετές περιοχές της χώρας έχουν διαμορφωθεί συγκεντρώσεις παραγωγικών δραστηριοτήτων που απαιτούν πλέον πιο οργανωμένο χωρικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο λειτουργίας. Για τον λόγο αυτό δίνεται πλέον προτεραιότητα:

• σε οργανωμένους υποδοχείς,
• επιχειρηματικά πάρκα,
• περιοχές με θεσμοθετημένες χρήσεις,
• και μορφές οργανωμένης ή ενδιάμεσης χωρικής οργάνωσης.

Για την εκτός σχεδίου εγκατάσταση, προβλέπονται προϋποθέσεις χωρικής και περιβαλλοντικής συμβατότητας. Στόχος του νέου πλαισίου είναι η καλύτερη οργάνωση της παραγωγικής δραστηριότητας, η μείωση των συγκρούσεων χρήσεων και η περιβαλλοντική εξυγίανση υφιστάμενων πιέσεων.

Την ίδια ώρα, η Αττική και η Θεσσαλονίκη συγκεντρώνουν ήδη πολύ μεγάλο μέρος της βιομηχανικής και εφοδιαστικής δραστηριότητας της χώρας και αντιμετωπίζουν σημαντικές χωρικές και περιβαλλοντικές πιέσεις.

Υπό το πρίσμα αυτό, το νέο ΕΧΠ υιοθετεί πιο σαφή και συγκροτημένη  κατεύθυνση ως προς τη διάσπαρτη εκτός σχεδίου ανάπτυξη και προτάσσει την οργανωμένη χωροθέτηση σε θεσμοθετημένες ζώνες, στον εκσυγχρονισμό υφιστάμενων υποδοχέων και στην εξυγίανση υφιστάμενων συγκεντρώσεων δραστηριοτήτων.

Η βασική επιδίωξη είναι η καλύτερη προστασία των μητροπολιτικών περιοχών από περαιτέρω άναρχη διάχυση δραστηριοτήτων και η ενίσχυση ενός πιο οργανωμένου και περιβαλλοντικά συμβατού προτύπου ανάπτυξης.

Περιβαλλοντική προστασία και περιοχές Natura

Βασική κατεύθυνση του νέου ΕΧΠ είναι ότι η οργανωμένη χωροθέτηση της βιομηχανίας και της εφοδιαστικής αλυσίδας προτεραιοποιεί την προστασία του περιβάλλοντος.

Η διάσπαρτη ανάπτυξη δραστηριοτήτων δημιουργεί πιέσεις, συγκρούσεις χρήσεων και δυσκολίες ελέγχου, ενώ οι οργανωμένοι υποδοχείς επιτρέπουν καλύτερο χωρικό και περιβαλλοντικό σχεδιασμό.

Το νέο πλαίσιο συνοδεύεται από Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και ενσωματώνει όρους, περιορισμούς και κατευθύνσεις για την προστασία και διαχείριση του περιβάλλοντος.

Στόχος του νέου ΕΧΠ είναι η καλύτερη οργάνωση της παραγωγικής δραστηριότητας με σαφέστερους χωρικούς κανόνες, μεγαλύτερη περιβαλλοντική συμβατότητα και περιορισμό των συγκρούσεων χρήσεων.

Έπειτα, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο δεν τροποποιεί τα ισχύοντα καθεστώτα προστασίας για τις περιοχές Natura 2000 και τις λοιπές προστατευόμενες περιοχές. Όπου υφίσταται ειδικό καθεστώς προστασίας, αυτό εξακολουθεί να ισχύει πλήρως.

Παράλληλα, το πλαίσιο ενσωματώνει περιορισμούς, κατευθύνσεις και προϋποθέσεις χωροθέτησης, ενώ προβλέπονται σαφείς περιοχές αποκλεισμού για συγκεκριμένες κατηγορίες προστατευόμενων περιοχών, όπως ζώνες απολύτου προστασίας της φύσης, πυρήνες εθνικών δρυμών, υγρότοποι Ramsar, μικροί νησιωτικοί υγρότοποι και αρχαιολογικές ζώνες προστασίας Α’.

Αγροτική γη και νησιά – Διασφάλιση ισορροπίας

Η αγροτική γη υψηλής παραγωγικότητας εξακολουθεί να προστατεύεται. Παράλληλα, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο αναγνωρίζει ότι ορισμένες δραστηριότητες συνδέονται λειτουργικά και παραγωγικά με την πρωτογενή παραγωγή και την τοπική αγροδιατροφική οικονομία, όπως μονάδες μεταποίησης αγροτικών προϊόντων, τυροκομεία, οινοποιεία, ελαιοτριβεία, σφαγεία και συναφείς δραστηριότητες.

Για τις περιπτώσεις αυτές προβλέπεται ειδικότερη αντιμετώπιση, με όρους και προϋποθέσεις που λαμβάνουν υπόψη τη σχέση τους με την αγροτική παραγωγή, τη χωρική συμβατότητα και την προστασία της γεωργικής γης.

Ο χωροταξικός σχεδιασμός έχει ακριβώς ως στόχο τη διασφάλιση συμβατότητας μεταξύ διαφορετικών χρήσεων και δραστηριοτήτων, ώστε η ανάπτυξη να γίνεται με σαφείς κανόνες και ισορροπία στον χώρο.

Tο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προχωρά, για πρώτη φορά παράλληλα και συντονισμένα, στην αναθεώρηση Ειδικών Χωροταξικών Πλαισίων, ώστε να διασφαλιστεί η μεταξύ τους εναρμόνιση και η αποφυγή αντικρουόμενων κατευθύνσεων και χρήσεων γης.

Στο πλαίσιο αυτό, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα λαμβάνει υπόψη:

• τη φυσιογνωμία κάθε περιοχής,
• τις τουριστικές δραστηριότητες,
• την προστασία του περιβάλλοντος,
• τις παραγωγικές ανάγκες,
• και τις λοιπές χρήσεις γης.

Στόχος είναι ένα πιο συνεκτικό και οργανωμένο μοντέλο χωρικής ανάπτυξης, που αποφεύγει τη λογική της άναρχης ή ασύμβατης εγκατάστασης δραστηριοτήτων.

Ειδικά ο νησιωτικός χώρος παρουσιάζει ιδιαίτερη περιβαλλοντική και χωρική ευαισθησία, αλλά και ειδικές ανάγκες που συνδέονται με τον εφοδιασμό και την τοπική οικονομία. Για τον λόγο αυτό, το νέο ΕΧΠ δίνει ιδιαίτερη έμφαση:

• στην προστασία της φυσιογνωμίας των νησιών,
• στην αποφυγή ασύμβατων χρήσεων και
• στην κάλυψη βασικών παραγωγικών και εφοδιαστικών αναγκών, με όρους χωρικής και περιβαλλοντικής συμβατότητας.

Ποιες επενδύσεις καλύπτονται – Τι κερδίζουν οι τοπικές κοινωνίες

Στην οργάνωση της παραγωγικής δραστηριότητας και της εφοδιαστικής αλυσίδας στον εθνικό χώρο προσανατολίζεται συνολικά το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο.

Το πλαίσιο καλύπτει μεγάλες βιομηχανικές επενδύσεις, μικρομεσαίες μεταποιητικές επιχειρήσεις, αγροδιατροφικές δραστηριότητες, logistics, οργανωμένους υποδοχείς, αλλά και υφιστάμενες συγκεντρώσεις παραγωγικών δραστηριοτήτων.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, η οποία αποτελεί βασικό τμήμα της ελληνικής παραγωγικής βάσης και της περιφερειακής οικονομίας.

Βασική επιδίωξη είναι η ύπαρξη σαφέστερων και πιο συνεκτικών κανόνων χωρικής οργάνωσης για το σύνολο της παραγωγικής οικονομίας, με μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου, καλύτερη περιβαλλοντική οργάνωση και πιο οργανωμένο πλαίσιο ανάπτυξης.

Το νέο ΕΧΠ επιδιώκει μια πιο οργανωμένη και προβλέψιμη ανάπτυξη της παραγωγικής δραστηριότητας, με σαφέστερους χωρικούς κανόνες και προστασία περιοχών λόγω φυσικού περιβάλλοντος ή κοινωνικοοικονομικών δεδομένων.

Η βασική κατεύθυνση του πλαισίου είναι η ενίσχυση οργανωμένων μορφών χωροθέτησης, αντί της διάσπαρτης και αποσπασματικής εγκατάστασης δραστηριοτήτων.

Στόχος είναι η μείωση των συγκρούσεων χρήσεων, η καλύτερη περιβαλλοντική οργάνωση, η προστασία της φυσιογνωμίας των περιοχών και η δημιουργία σαφέστερων κανόνων για πολίτες, επιχειρήσεις και τοπικές κοινωνίες.