Η παγκόσμια πληθωριστική κρίση του Ιράν που πεισματικά αρνείται να συμβεί

Είμαι αρκετά μεγάλος ώστε να θυμάμαι την εποχή που ο πόλεμος στο Ιράν επρόκειτο να αποτελέσει ένα σοκ γενεών για την ενέργεια και τις τιμές. Θα προκαλούσε πληθωριστικό χάος στην παγκόσμια οικονομία και θα αναδιαμόρφωνε ραγδαία τον κόσμο όπως τον ξέραμε.

Για να είμαστε σαφείς: είναι απολύτως πιθανό η κατάσταση στον Κόλπο να επιδεινωθεί και οι παγκόσμιες προμήθειες υδρογονανθράκων να διακοπούν ξανά. Είναι επίσης πιθανό να υπάρξουν μακροπρόθεσμες συνέπειες από όσα έχουμε δει μέχρι τώρα, ενθαρρύνοντας τη στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ως ασφάλεια έναντι μιας επανάληψης.

Αλλά αν υποθέσουμε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν τουλάχιστον εν μέρει ανοιχτά για τα πλοία και ιδιαίτερα για τα πετρελαιοφόρα, ο βραχυπρόθεσμος αντίκτυπος του πολέμου δεν υπήρξε κατακλυσμιαίος. Εδραιώνεται μια συναίνεση ότι το σοκ θα είναι αισθητά ασθενέστερο από τη συνδυασμένη επίδραση των διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα, τα καύσιμα και τα τρόφιμα λόγω της πανδημίας Covid-19 και της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.

Ίσως πιο ενδιαφέρουσες από τις αντιθέσεις μεταξύ Ιράν και Covid-Ουκρανίας είναι οι ομοιότητές τους σε σύγκριση με την πραγματικά πληθωριστική εποχή της δεκαετίας του 1970, η οποία βίωσε το δικό της πετρελαϊκό σοκ το 1973. Οι ζοφερές προβλέψεις ότι αυτά τα πρόσφατα επεισόδια σηματοδοτούσαν την επιστροφή σε έναν επίμονο στασιμοπληθωρισμό με αυξανόμενες τιμές και οικονομικές εξαρθρώσεις έχουν μέχρι στιγμής διαψευσθεί.

Μετρούμενη με βάση τον πληθωρισμό των τιμών εισαγωγών στις αναδυόμενες αγορές, οι οποίες συνήθως επωμίζονται το κύριο βάρος των παγκόσμιων οικονομικών κρίσεων, η έξαρση των τιμών λόγω Ιράν υπήρξε πολύ χαμηλότερη από τη διαταραχή Covid-Ουκρανίας. Είναι επίσης σημαντικά ασθενέστερη από ένα επεισόδιο το 2016, μια συγκυρία κινεζικής πιστωτικής τόνωσης, παγκόσμιας άνθησης των εμπορευμάτων και ισχυρού δολαρίου.

Υπάρχουν μερικές μεγάλες διαφορές μεταξύ των πληθωριστικών πιέσεων στο τρέχον επεισόδιο και εκείνων κατά τη διάρκεια της Covid-19 και την Ουκρανία, με μία από αυτές να είναι το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα. Υπήρξαν εμπλοκές στα φορτία εμπορευματοκιβωτίων από το 2021 και μετά, οι οποίες διέκοψαν τις εφοδιαστικές αλυσίδες και ώθησαν τις τιμές υψηλότερα. Όπως αποδείχθηκε, αντανακλούσαν ένα φαινόμενο από την πλευρά της ζήτησης, με την κατακόρυφη αύξηση των αγορών διαρκών καταναλωτικών αγαθών που ανέκαμπταν από την ύφεση του 2020, παρά μια διαταραχή της προσφοράς αυτή καθαυτή. Τα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων συνέχισαν να πλέουν και η χωρητικότητα των λιμανιών δεν επηρεάστηκε: ακόμη και τα συχνά επικρινόμενα λιμάνια της δυτικής ακτής των ΗΠΑ εξακολουθούσαν να διαχειρίζονται ποσότητες-ρεκόρ φορτίου. Παρόλα αυτά, η υπερβάλλουσα ζήτηση δημιούργησε αυτό που έμοιαζε και λειτουργούσε ως σοκ προσφοράς στις αλυσίδες αξίας και, κατά συνέπεια, στην παγκόσμια οικονομία.

Αντίθετα, το μη πετρελαϊκό εμπόριο τους τελευταίους μήνες έχει αποδώσει αρκετά καλά, μετά από μια αρχική περίοδο ταχείας προσαρμογής. Τα Στενά του Ορμούζ είναι ένα κλειστό λεμφικό τριχοειδές αγγείο του εμπορίου, όχι μια αρτηριακή λεωφόρος που μεταφέρει το οξυγόνο του εμπορίου, και ο αποκλεισμός τους δεν έχει επηρεάσει πολύ το εμπόριο εμπορευματοκιβωτίων. Ο μεγαλύτερος κόμβος μεταφόρτωσης της περιοχής, το λιμάνι Τζεμπέλ Άλι στο Ντουμπάι, είδε τις δραστηριότητές του να μεταφέρονται γρήγορα αλλού. Οι ναύλοι των εμπορευματοκιβωτίων παρέμειναν στάσιμοι τους πρώτους μήνες μετά την έναρξη του πολέμου, και η αύξησή τους πιο πρόσφατα αντανακλά μια εποχιακή έξαρση της ζήτησης και την προσπάθεια των shippers να προλάβουν τους νέους δασμούς του Ντόναλντ Τραμπ, και όχι διαταραχές στην προσφορά.

Ο πληθωρισμός των τιμών των τροφίμων υπήρξε επίσης πολύ χαμηλότερος. Σε αντίθεση με τον πόλεμο στην Ουκρανία, ο οποίος διέκοψε τη δραστηριότητα δύο εκ των κορυφαίων εξαγωγέων σιτηρών στον κόσμο, οι χώρες του Κόλπου είναι καθαροί εισαγωγείς τροφίμων. Μέχρι στιγμής, η διακοπή στην προμήθεια λιπασμάτων δεν φαίνεται να έχει επηρεάσει τη σπορά στην Ευρώπη ή τη Βόρεια Αμερική, και πιθανώς ούτε στους παραγωγούς του νοτίου ημισφαιρίου, όπως η Αυστραλία.

Η διαχείριση των αποθεμάτων και των λιπασμάτων αποδείχθηκε αρκετά ευέλικτη και αποτελεσματική ώστε να αντεπεξέλθει. Το αν το «κενό αέρος» στην προμήθεια λιπασμάτων από την περίοδο που τα στενά ήταν κλειστά πρόκειται να προκαλέσει μεγάλη ζημιά μένει να φανεί, αλλά οι εξαγωγές έχουν ξεκινήσει εκ νέου. Η Ινδία, ένας από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς ουρίας και λιπασμάτων στον κόσμο, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον Κόλπο, φαίνεται να τα πηγαίνει μια χαρά.

Τι γίνεται λοιπόν με τις αντιδράσεις πολιτικής; Οι λογικοί άνθρωποι μπορούν να υποστηρίξουν ότι οι κεντρικές τράπεζες καθυστέρησαν πολύ να αντιδράσουν στις πληθωριστικές πιέσεις το 2022. Όπως και να έχει, το γεγονός παραμένει ότι η παγκόσμια οικονομία πέτυχε μια ομαλή προσγείωση το 2024. Η άνοδος του επιπέδου των τιμών, ακόμη και κατά τη διάρκεια του επεισοδίου Covid-Ουκρανίας, πυροδότησε το πολύ ένα μέτριο σπιράλ μισθών-τιμών. Οι κεντρικές τράπεζες αύξησαν τα επιτόκια γρήγορα, αλλά δεν χρειάστηκε ύφεση για να αποβληθεί ο πληθωρισμός από το σύστημα. Οι τυπικές αναλύσεις το αποδίδουν αυτό στην πεποίθηση ότι ο πληθωρισμός θα παρέμενε χαμηλός, για την οποία μπορούμε τουλάχιστον εν μέρει να ευχαριστήσουμε γενιές κεντρικών τραπεζιτών από τις σκοτεινές μέρες της δεκαετίας του 1970, οι οποίες σταθεροποίησαν τις προσδοκίες μέσω μιας αξιόπιστης νομισματικής πολιτικής.

Μελλοντικά σοκ έρχονται αναμφίβολα, όπως το φαινόμενο Ελ Νίνιο αργότερα φέτος. Αμφιβάλλω επίσης ότι έχουμε δει το τέλος των διαταραχών στα Στενά του Ορμούζ: ο Τραμπ κήρυξε τη λήξη της εκεχειρίας με το Ιράν την Τετάρτη, αν και έχει κάνει παρόμοιες δηλώσεις στο παρελθόν. Όμως, σε τελική ανάλυση, το αν μια εποχή καθορίζεται από στασιμοπληθωρισμό δεν καθορίζεται από τα σοκ της ενέργειας ή άλλων τιμών: καθορίζεται από το πώς αντιδρούν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις. Μέχρι στιγμής, δεν μπορώ να δω πολλά στοιχεία που να οδηγούν στο συμπέρασμα ότι ο πόλεμος στο Ιράν θα σηματοδοτήσει μια θεμελιώδη ρήξη με την πρόσφατη εμπειρία και θα μας πάει πίσω στη δεκαετία του 1970.