Ο δείκτης γεωπολιτικού κινδύνου και ο ρόλος της Ελλάδας στην ασφάλεια εφοδιασμού της ΝΑ Ευρώπης

Σύμφωνα με τον ACER (2026), εκτός του προβλήματος των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων από την Μέση Ανατολή, η τρέχουσα κρίση πυροδοτεί ένα παγκόσμιο σοκ τιμών χαμηλότερης έντασης από εκείνο του Ρωσο-Ουκρανικού πολέμου. Ενώ στην πρώτη κρίση(2022-2023) είχαμε μείωση κατά 45% της κατανάλωσης του φυσικού αερίου, η κρίση του 2026 περιορίζεται σε απώλεια 5% των φορτίων LNG από το Κατάρ.

Αυτή η νέα πραγματικότητα, της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης, αποτυπώνεται στον δείκτη ενεργειακού γεωπολιτικού κινδύνου του European Stability Mechanism (ESM 2026) (βλ. διάγραμμα Figure 1.3), ο οποίος εκτινάχθηκε σε ιστορικά υψηλά επίπεδα λόγω των εντάσεων στη Μέση Ανατολή. Όπως επισημαίνει ο ESM, παρά την απεξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο της Ρωσίας, η δομική στροφή της Ευρωζώνης προς το LNG την αφήνει διαρθρωτικά εξίσου εκτεθειμένη στις διεθνείς αναταράξεις.

Οι ευπάθειες σε θαλάσσια chokepoints όπως τα Στενά του Ορμούζ δεν απειλούν πλέον μόνο τις ροές ενέργειας LNG από το Κατάρ αλλά και κρίσιμες εισαγωγές πρώτων υλών και αγαθών για όλους τους κλάδους της οικονομίας, όπως λιπασμάτων ή βιομηχανικών αερίων , μετατρέποντας έτσι τη γεωπολιτική αστάθεια σε μια διαρκή απειλή για την οικονομική σταθερότητα της ΕΕ.

Αναλυτικότερα, η έκθεση αναδεικνύει ότι ένα τέτοιο ενεργειακό σοκ επιδρά αρνητικά στους όρους εμπορίου και στο πραγματικό εισόδημα των καταναλωτών καθώς οι υψηλές τιμές ενέργειας συμπιέζουν την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων. Ο ESM επισημαίνει ότι ο διπλασιασμός της έντασης ενός γεωπολιτικού σοκ συνδέεται με εξαπλάσια πτώση των επενδύσεων και επταπλάσια υποχώρηση των εξαγωγών. Η εξέλιξη αυτή αποβαίνει ιδιαίτερα επιζήμια σε μια κρίσιμη συγκυρία, όπου η Ένωση αντιμετωπίζει αυξημένες επενδυτικές ανάγκες για την άμυνα, την ψηφιοποίηση και πρωτίστως για την πράσινη μετάβαση.

Υπό το πρίσμα της νέας ενεργειακής αβεβαιότητας στα Στενά του Ορμούζ, το ενδιαφέρον της Ένωσης στρέφεται πλέον αποφασιστικά προς την Ανατολική Μεσόγειο, ειδικότερα στη συμφωνία-πλαίσιο της 30ής Μαρτίου 2026 μεταξύ Κύπρου και Αιγύπτου και στη 15ετή συμφωνία εξαγοράς του κοιτάσματος «Αφροδίτη». Επιπλέον, το FSRU Αλεξανδρούπολης, με χωρητικότητα 5,5 bcm/έτος, λειτουργεί από τον Οκτώβριο του 2024 ως πύλη του «Κάθετου Διαδρόμου» – IGB, με δυνατότητα εισαγωγών από ΗΠΑ, Κατάρ και Αίγυπτο.

Ήδη από τον Μάιο του 2026 οι εξαγωγές φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη αυξήθηκαν κατά 127% σε μηνιαία βάση και κατά 264% σε ετήσια βάση, αντιπροσωπεύοντας πλέον το 23% των συνολικών εξαγωγών LNG από το εθνικό σύστημα διασφαλίζοντας τον ενεργειακό εφοδιασμό της ευρύτερης περιοχής.

Η ενίσχυση του ρόλου της Ελλάδας ως πύλης εισόδου και διαμετακόμισης φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε ζητήματα ανθεκτικότητας της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας καθώς καλείται να διασφαλίσει τον ενεργειακό εφοδιασμό της.

Σταυρόπουλος Παναγιώτης
Research consultant
Δίκτυο Ενεργειακής Πολιτικής ΚΟΙΝΣΕΠ