Ο ν. 5354/2026 (ΦΕΚ Α΄ 184/9.11.2026) εισήγαγε πλαίσιο φορολόγησης των συναλλαγών με κρυπτοστοιχεία που πραγματοποιούν φυσικά πρόσωπα καλύπτοντας το υφιστάμενο νομοθετικό κενό χαρακτηρίζοντας:
α) το κέρδος που προκύπτει από τη μεταβίβασή τους, ως εισόδημα από υπεραξία μεταβίβασης κεφαλαίου, θεσπίζοντας αυτοτελή φορολόγηση με συντελεστή 10%.
β) την απόδοση που προκύπτει από δραστηριότητες δανεισμού κρυπτοστοιχείων (crypto lending), συμμετοχής σε μηχανισμούς παροχής ρευστότητας ή απόδοσης σε αποκεντρωμένα πρωτόκολλα (yield farming), καθώς και από τη δέσμευση κρυπτοστοιχείων σε μηχανισμούς επικύρωσης συναλλαγών (staking ή forging), ως εισόδημα από τόκους, θεσπίζοντας αυτοτελή φορολόγηση με συντελεστή 15%.
Αμφότερα για το εισόδημα που αποκτάται από την 1.1.2027 και εξής.
Παράλληλα, από την 1.1.2026 έχει τεθεί σε εφαρμογή το νέο πλαίσιο αυτόματης ανταλλαγής πληροφοριών για συναλλαγές με κρυπτοστοιχεία και συνεπώς η Α.Α.Δ.Ε. λαμβάνει στοιχεία συναλλαγών από εγχώριες και αλλοδαπές πλατφόρμες.
Τι ισχύει, όμως, για τα έσοδα από συναλλαγές που έχουν ήδη προκύψει ή θα προκύψουν μέχρι την 31.12.2026 και πώς μπορούν αυτά να αξιοποιηθούν για την κάλυψη αντικειμενικών δαπανών και υπηρεσιών και δαπανών απόκτησης περιουσιακών στοιχείων, δηλαδή των γνωστών τεκμηρίων;
Το άρθρο 49 του ίδιου νόμου προβλέπει τη δυνατότητα «οικειοθελούς δήλωσης εισοδήματος από κρυπτοστοιχεία» προηγούμενων ετών, συνδέοντας την καταβολή φόρου με τη δυνατότητα αξιοποίησης των παραχθέντων εσόδων για την κάλυψη τεκμηρίων.
Η ρύθμιση αυτή εγείρει ζητήματα συνταγματικότητας, τα οποία επιχειρούμε να αναδείξουμε στην παρούσα ανάλυση, αφού προηγουμένως εξετάσουμε το απολύτως συναφές ζήτημα της φορολογικής μεταχείρισης των εσόδων από τις οικείες συναλλαγές μέχρι την 31.12.2026 διακρίνοντάς το από εκείνο του αρχικού κεφαλαίου που διατέθηκε για την απόκτηση των κρυπτοστοιχείων.
1. Η φορολογική μεταχείριση των εσόδων από συναλλαγές με κρυπτοστοιχεία μέχρι την 31.12.2026
Σύμφωνα με το νέο καθεστώς φορολογικής μεταχείρισης των συναλλαγών με κρυπτοστοιχεία που πραγματοποιούν φυσικά πρόσωπα, ο νομοθέτης όρισε ως χρόνο έναρξης ισχύος των διατάξεων την 01.01.2027.
Κανένας φόρος δεν μπορεί να επιβληθεί χωρίς τυπικό νόμο που να καθορίζει τα ουσιώδη στοιχεία της φορολογικής υποχρέωσης.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος, τα φυσικά πρόσωπα δεν υπόκεινται σε φόρο για οποιοδήποτε έσοδο συγκεντρώνει τα εννοιολογικά χαρακτηριστικά εισοδήματος, αλλά μόνο εφόσον αυτό υπάγεται σε μία από τις κατά νόμο οριζόμενες κατηγορίες φορολογητέου εισοδήματος.
Ο νέος νόμος, υιοθετώντας τον ορισμό του Κανονισμού MiCA, προσδιορίζει τα κρυπτοστοιχεία ως ψηφιακές αναπαραστάσεις αξίας ή δικαιώματος, δεκτικές μεταβίβασης και ηλεκτρονικής αποθήκευσης με χρήση τεχνολογίας κατανεμημένου καθολικού ή παρόμοιας τεχνολογίας.
Ωστόσο, η αναγνώριση της περιουσιακής τους φύσης δεν συνεπάγεται αυτομάτως την υπαγωγή της όποιας προσόδου απορρέει από τις οικείες συναλλαγές σε φόρο εισοδήματος. Η φορολογική υποχρέωση προϋποθέτει σαφή υπαγωγή σε υφιστάμενη φορολογική διάταξη ισχύουσα κατά τον κρίσιμο χρόνο απόκτησης του εισοδήματος, χωρίς ανεπίτρεπτη αναλογική επέκταση του πεδίου εφαρμογής της.
Είναι δε χαρακτηριστικό ότι ο νέος νόμος εισάγει αυτοτελή νομοθετική ρύθμιση για την υπεραξία από τη μεταβίβαση κρυπτοστοιχείων (άρθρο 42Β) η οποία κατά την άποψή μας θεσπίζει νέο φορολογικό αντικείμενο. Η νομοθετική αυτή επιλογή αναδεικνύει το προϋφιστάμενο νομοθετικό κενό, γεγονός που ενισχύει την ερμηνευτική θέση ότι, υπό το προϊσχύσαν νομοθετικό καθεστώς, τα κέρδη από μεταβίβαση κρυπτοστοιχείων δεν υπάγονταν σε κάποια από τις προβλεπόμενες κατηγορίες φορολογητέου εισοδήματος.
Διακριτό το ζήτημα αναφορικά με την απόδοση που προκύπτει από δραστηριότητες crypto lending, liquidity provision, yield farming, staking ή forking, οι οποίες εμπίπτουν πλέον ρητά στην έννοια των τόκων άρθ. 37 ΚΦΕ.
Τα ανωτέρω, έχουν σημασία καθώς το οιοδήποτε έσοδο έχει προκύψει ή πρόκειται να προκύψει από συναλλαγές με κρυπτοστοιχεία μέχρι τις 31.12.2026, είναι κάθε φορά εξεταστέο εάν εθεωρείτο εισόδημα κατά τις ισχύουσες διατάξεις κατά το χρόνο που έχει παραχθεί και συνεπώς εάν για τον λόγο αυτόν ήταν αντικείμενο φόρου.
Τα ζητήματα αυτά ενδιαφέρουν ιδίως και θα κριθούν κατόπιν παραδεκτής προβολής των οικείων λόγων στις εκκρεμείς ενώπιον της Διεύθυνσης Επίλυσης Διαφορών (Δ.Ε.Δ.) της Α.Α.Δ.Ε. και των Διοικητικών Δικαστηρίων διαφορές, στις οποίες η Φορολογική Διοίκηση έχει προβεί ή θα προβεί σε καταλογισμούς με αφορμή χρηματικά ποσά προερχόμενα από συναλλαγές με κρυπτοστοιχεία.
2. Η φορολογική μεταχείριση του κεφαλαίου που έχει χρησιμοποιηθεί για την απόκτηση των κρυπτοστοιχείων
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η διάκριση μεταξύ αφενός του κεφαλαίου που διατέθηκε για την απόκτηση των κρυπτοστοιχείων, αφετέρου του εισοδήματος που έχει προκύψει από συναλλαγές με κρυπτοστοιχεία.
Το αρχικό κεφάλαιο που έχει διατεθεί για την απόκτησή τους αποτελεί ήδη σχηματισθείσα περιουσία του φορολογουμένου. Η προέλευσή του δύναται να αποτελέσει αυτοτελές αντικείμενο φορολογικού ελέγχου, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις και εντός των εφαρμοστέων χρονικών ορίων παραγραφής.
Συνεπώς, η ενδεχόμενη μη δικαιολόγηση της προέλευσης του ανωτέρω κεφαλαίου είναι ανεξάρτητη από τη μη φορολόγηση παραχθέντος εισοδήματος καθαυτό. Στην περίπτωση αυτήν, τίθεται ζήτημα εφαρμογής των διατάξεων περί προσαύξησης περιουσίας που προέρχεται από παράνομη ή αδικαιολόγητη ή άγνωστη πηγή ή αιτία, η οποία, εφόσον δεν δικαιολογηθεί κατά τις νόμιμες προϋποθέσεις, φορολογείται με συντελεστή 33%.
3. Η «οικειοθελής δήλωση εισοδήματος από κρυπτοστοιχεία» και τα ζητήματα συνταγματικότητας
Με το άρθρο 49 του ν. 5354/2026 προβλέπεται η δυνατότητα «οικειοθελούς δήλωσης εισοδήματος από κρυπτοστοιχεία» που αποκτήθηκε πριν από την έναρξη ισχύος των νέων διατάξεων, χωρίς την επιβολή τόκων και προστίμων για τη μη δήλωση του εισοδήματος αυτού κατά τον χρόνο απόκτησής του. Η δήλωση αυτή και η αντίστοιχη υπαγωγή σε φόρο συνιστούν προϋπόθεση για την αξιοποίησή του, προς κάλυψη των τεκμηρίων των άρθρων 31 και 32 ΚΦΕ.
Σημειώνεται ότι, η ίδια διάταξη αποκλείει, και ορθώς κατά την άποψή μας, από την κάλυψη τεκμηρίων την αξία κτήσης των κρυπτοστοιχείων, καθώς και το μέρος του τιμήματος μεταβίβασης που αντιστοιχεί σε αυτήν, καθώς αυτά συνιστούν το κεφάλαιο που δύναται να αποτελέσει αυτοτελές αντικείμενο ελέγχου, όπως αναλύθηκε στο υπό 2.
Με την επίμαχη διάταξη, όμως, ο νομοθέτης εξαρτά τη δυνατότητα χρησιμοποίησης των εσόδων από συναλλαγές με κρυπτοστοιχεία για την κάλυψη τεκμηρίων από την εκ των υστέρων υπαγωγή τους σε φόρο. Η ρύθμιση εγείρει σοβαρά ζητήματα συμφωνίας με το Σύνταγμα υπό το πρίσμα της αρχής της νομιμότητας του φόρου, της φοροδοτικής ικανότητας, της απαγόρευσης αναδρομικής φορολόγησης και της ασφάλειας δικαίου, κατά το μέρος που καταλαμβάνει έσοδα κατά τα ως άνω κτηθέντα πριν από την έναρξη ισχύος των νέων διατάξεων.
Στην προκειμένη περίπτωση, δεν πρόκειται για διαδικασία οικειοθελούς φορολογικής συμμόρφωσης και αυτοαποκάλυψης φορολογητέου εισοδήματος προηγούμενων ετών. Πρόκειται, αντιθέτως, για διαδικασία ανεπίτρεπτης έμμεσης επιβολής το πρώτον φορολογικού βάρους.
Ο φόρος, ωστόσο, έχει εκ της φύσεώς του αναγκαστικό χαρακτήρα, καθώς επιβάλλεται μονομερώς δυνάμει τυπικού νόμου, ανεξαρτήτως της βούλησης ή της συναίνεσης του φορολογουμένου. Η δυνατότητα οικειοθελούς υπαγωγής σε φορολογικό καθεστώς δεν αναιρεί τον χαρακτήρα αυτόν, ούτε όμως μπορεί να παρακάμπτει τους συνταγματικούς περιορισμούς που διέπουν τη θέσπιση και τη χρονική εφαρμογή της φορολογικής υποχρέωσης.
Το ζήτημα καθίσταται σαφέστερο όταν η ίδια η Φορολογική Διοίκηση έχει ήδη διαπιστώσει, κατόπιν ελέγχου, ότι συγκεκριμένα ποσά συνιστούν έσοδα από συναλλαγές με κρυπτοστοιχεία. Στην περίπτωση αυτήν, η πραγματική προέλευση των οικείων χρηματικών ποσών έχει ήδη προσδιοριστεί και χαρακτηριστεί από τον έλεγχο και συνεπώς δεν πρόκειται για προσαύξηση περιουσίας που προέρχεται από παράνομη ή αδικαιολόγητη ή άγνωστη πηγή ή αιτία Είναι, συνεπώς, νομικά ανακόλουθο να αποκλείεται η συνεκτίμηση των ποσών αυτών για την κάλυψη τεκμηρίων και να απαιτείται η εκ των υστέρων υπαγωγή τους σε φόρο.
Η εξάρτηση της δυνατότητας αξιοποίησης χρηματικών ποσών νόμιμης και γνωστής πηγής και αιτίας που δεν συνιστούσαν φορολογητέα ύλη κατά τις ισχύουσες διατάξεις, από την ειδική διαδικασία του άρθρου 49 εγείρει, επομένως, ζήτημα συμβατότητας με τις συνταγματικές αρχές που διέπουν την φορολογία.
Αντί επιλόγου
Ο χαρακτηρισμός των εσόδων από συναλλαγές με κρυπτοστοιχεία και η υπαγωγή τους σε φόρο προϋπέθεταν ρητή νομοθετική βάση, η οποία θεσπίστηκε με τις οικείες διατάξεις του ν. 5354/2026, ο οποίος όρισε την 01.01.2027 ως ημερομηνία έναρξης ισχύος του.
Η φορολογική μεταχείριση του εισοδήματος αυτού αποτελεί ζήτημα διακριτό από τη φορολογική αντιμετώπιση του κεφαλαίου που χρησιμοποιήθηκε για την απόκτηση των κρυπτοστοιχείων.
Η εξάρτηση, όμως, της δυνατότητας κάλυψης τεκμηρίων από την οικειοθελή δήλωση και φορολόγηση ήδη αποκτηθείσας και καταρχήν μη υποκείμενης σε φόρο ύλης εγείρει ζητήματα συνταγματικότητας.
Ο νέος νόμος, συνεπώς, αίρει μεν τη μέχρι σήμερα φορολογική αβεβαιότητα ως προς τη μεταχείριση των εσόδων που προκύπτουν από συναλλαγές με κρυπτοστοιχεία, δημιουργεί όμως, κατά την άποψή μας, μια νέα ως προς τη δυνατότητα αξιοποίησης των χρηματικών ποσών που έχουν αποκτηθεί σε έτη προηγούμενα από την έναρξη ισχύος των οικείων διατάξεων για την κάλυψη τεκμηρίων. Η αβεβαιότητα αυτή ενδέχεται να αποτελέσει πηγή φορολογικών διαφορών, η επίλυση των οποίων θα επιδιωχθεί τελικά ενώπιον των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων.
Η Βασιλική Ζαροκανέλλου είναι δικηγόρος Αθηνών, Μ.Δ.Ε., Μaster II, PgCert, εταίρος στη Δικηγορική Εταιρεία Φορολογικού Δικαίου «Μάρκου & Ζαροκανέλλου»



















![72 δόσεις: Διευκρινίσεις σχετικά με την πληρωμή των φορολογικών ληξιπρόθεσμων χρεών [Μέρος 3ο]](https://www.ot.gr/wp-content/uploads/2023/06/ritmisi.jpg)















