Μέση Ανατολή: Ο Τραμπ και ο Νετανιάχου συγκρούονται για αποκλίνοντες επιχειρησιακούς στόχους

Επί χρόνια μία από τις στενότερες σχέσεις στην ιστορία των αμερικανοϊσραηλινών σχέσεων υπήρξε αυτή του Ντόναλντ Τραμπ με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ωστόσο, οι τελευταίες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή φέρνουν στην επιφάνεια εντάσεις που μέχρι πρόσφατα παρέμεναν στο παρασκήνιο. Η επιμονή του Ισραηλινού πρωθυπουργού να συνεχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον στόχων στον Λίβανο και το Ιράν συγκρούεται πλέον με την επιθυμία του Αμερικανού προέδρου να περιορίσει την ένταση και να αποτρέψει μια νέα περιφερειακή ανάφλεξη.

Η δυσαρέσκεια του Τραμπ έγινε εμφανής σε συνέντευξή του στους Financial Times, όπου υποστήριξε ότι έχει αναλάβει σχεδόν μόνος του το βάρος των πρωτοβουλιών για τη διαχείριση της κρίσης. Όταν ερωτήθηκε αν ο Νετανιάχου θα πρέπει τελικά να αποδεχθεί μια συμφωνία με το Ιράν, απάντησε πως δεν θα έχει άλλη επιλογή, υποδηλώνοντας ότι η Ουάσιγκτον επιθυμεί έναν δρόμο αποκλιμάκωσης τον οποίο το Ισραήλ εμφανίζεται απρόθυμο να ακολουθήσει.

Η τριβή αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη απόκλιση συμφερόντων. Ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με αυξανόμενες πιέσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ να περιορίσει τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα καθώς οι τιμές των καυσίμων αποτελούν κρίσιμο πολιτικό ζήτημα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Από την άλλη πλευρά, ο Νετανιάχου δέχεται έντονη κριτική στο εσωτερικό του Ισραήλ από όσους θεωρούν ότι οι στρατιωτικοί στόχοι που είχαν τεθεί στην αρχή της σύγκρουσης παραμένουν ανεκπλήρωτοι.

Παρά τις εντάσεις, οι δύο ηγέτες διατηρούν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας. Σύμφωνα με αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, Τραμπ και Νετανιάχου συνομίλησαν τη Δευτέρα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι εχθροπραξίες μεταξύ Ισραήλ και Ιράν έδειχναν να αποκλιμακώνονται μετά την πιο σοβαρή ανταλλαγή πυρών από την εκεχειρία του Απριλίου.

Ο Νετανιάχου θέλει ανεξαρτησία κινήσεων

Ωστόσο, τα γεγονότα των τελευταίων ημερών ανέδειξαν για ακόμη μία φορά την προθυμία του Ισραηλινού πρωθυπουργού να ακολουθήσει ανεξάρτητη πορεία. Παρά τις δημόσιες εκκλήσεις του Τραμπ προς το Ισραήλ και το Ιράν να σταματήσουν αμέσως τις εκατέρωθεν επιθέσεις, η ισραηλινή ηγεσία προχώρησε σε νέα πλήγματα, αναγκάζοντας τον Αμερικανό πρόεδρο να παρέμβει επανειλημμένα μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης επιχείρησαν μάλιστα να κρατήσουν αποστάσεις από τις τελευταίες ισραηλινές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι αμερικανικές δυνάμεις δεν συμμετείχαν στις επιθέσεις κατά του Ιράν, αν και προχώρησαν σε αναχαιτίσεις πυραύλων για την προστασία αμερικανικών στρατευμάτων και εγκαταστάσεων στην περιοχή.

Η σημερινή ένταση είναι αξιοσημείωτη αν ληφθεί υπόψη ότι κατά τη δεύτερη θητεία του ο Τραμπ υιοθέτησε σε μεγάλο βαθμό τη στρατηγική αντίληψη του Νετανιάχου για το Ιράν και τους περιφερειακούς συμμάχους του, όπως η Χεζμπολάχ. Η απόφαση των ΗΠΑ να προχωρήσουν σε στρατιωτικές ενέργειες κατά ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων αποτέλεσε μια ιστορική καμπή, υλοποιώντας επί της ουσίας ένα αίτημα που Ισραηλινοί ηγέτες προωθούσαν επί δεκαετίες.

Οι συγκρούσεις προσωπικοτήτων μεταξύ Αμερικανών προέδρων και του Νετανιάχου δεν είναι κάτι καινούργιο. Ο Μπιλ Κλίντον είχε αναρωτηθεί χαρακτηριστικά μετά από μια δύσκολη συνάντηση με τον Ισραηλινό ηγέτη ποια χώρα είναι τελικά η υπερδύναμη. Ωστόσο, στην περίπτωση του Τραμπ, οι διαφωνίες έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη ένταση, καθώς ο πρόεδρος φέρεται να έχει εκφράσει επανειλημμένα την ενόχλησή του για την άρνηση του Ισραήλ να σταματήσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Παρά ταύτα, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η Ουάσιγκτον σκοπεύει να χρησιμοποιήσει το ισχυρότερο μέσο πίεσης που διαθέτει: τη στρατιωτική βοήθεια προς το Ισραήλ. Αντιθέτως, η κυβέρνηση Τραμπ έχει προσφέρει σημαντική πολιτική και διπλωματική στήριξη στον Νετανιάχου, υπερασπιζόμενη τον Ισραηλινό πρωθυπουργό απέναντι στις κατηγορίες διαφθοράς, χαλαρώνοντας περιορισμούς που είχαν επιβάλει προηγούμενες κυβερνήσεις και εγκρίνοντας εξοπλιστικά προγράμματα που είχαν παγώσει επί Δημοκρατικών.

Ηγέτες που πιέζονται στο εσωτερικό και παίζουν δημόσιο θέατρο

Η στάση αυτή επιβεβαιώθηκε και από τον Λευκό Οίκο, ο οποίος υπογράμμισε ότι ο Τραμπ διατηρεί ισχυρή σχέση με τον Νετανιάχου και ότι το Ισραήλ παραμένει ένας από τους σημαντικότερους συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών.

Για τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, όμως, το πρόβλημα είναι πλέον και εσωτερικό. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι μεγάλο μέρος της ισραηλινής κοινής γνώμης επιθυμεί τη συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων, θεωρώντας ότι οι στόχοι του πολέμου δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί. Έρευνα του Ινστιτούτου Μελετών Εθνικής Ασφάλειας κατέγραψε ποσοστά ικανοποίησης μόλις 37% για τη μέχρι σήμερα διαχείριση της σύγκρουσης.

Όπως επισημαίνει ο πολιτικός αναλυτής Άβιβ Μπουσίνσκι, πρώην στενός συνεργάτης του Νετανιάχου, ο πρωθυπουργός βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα. Αν ακολουθήσει τις επιθυμίες του Τραμπ, κινδυνεύει να κατηγορηθεί στο εσωτερικό για υποχωρητικότητα. Αν, αντίθετα, συγκρουστεί με την Ουάσιγκτον, διακινδυνεύει να αποδυναμώσει τη στρατηγική σχέση από την οποία εξαρτάται η ασφάλεια του Ισραήλ.

Τα γεγονότα της Δευτέρας αποτύπωσαν αυτή την προσπάθεια ισορροπίας. Παρά τις αμερικανικές προειδοποιήσεις, το Ισραήλ προχώρησε σε νέα πλήγματα κατά ιρανικών στόχων, για πρώτη φορά μετά την εκεχειρία του Απριλίου. Ωστόσο, αργότερα την ίδια ημέρα, και καθώς οι πιέσεις από την Ουάσιγκτον εντάθηκαν, ο Νετανιάχου συμφώνησε σε παύση των επιθέσεων, αποφεύγοντας μια περαιτέρω κλιμάκωση.

Αναλυτές εκτιμούν ότι οι δημόσιες διαφωνίες μεταξύ των δύο ηγετών περιέχουν και στοιχεία πολιτικού θεάτρου. Ο Τραμπ επιδιώκει να δείξει στο αμερικανικό κοινό ότι εργάζεται για την αποτροπή ενός νέου πολέμου στη Μέση Ανατολή, ενώ ο Νετανιάχου θέλει να εμφανίζεται αποφασιστικός απέναντι στις εξωτερικές πιέσεις.

Παρ’ όλα αυτά, η ισραηλινή αντιπολίτευση αξιοποιεί ήδη την κατάσταση. Ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ κατηγόρησε τον Νετανιάχου ότι ουσιαστικά αποδέχεται τις περιοδικές ιρανικές επιθέσεις, ενώ ο Γκάντι Άιζενκοτ δημοσιοποίησε βίντεο στο οποίο ο Τραμπ δηλώνει ότι ο Ισραηλινός ηγέτης θα κάνει τελικά ό,τι του ζητηθεί.

Καθώς οι εκλογές στο Ισραήλ πλησιάζουν, η πίεση προς τον Νετανιάχου αναμένεται να αυξηθεί. Η βασική κριτική που δέχεται πλέον δεν αφορά μόνο τη διεξαγωγή του πολέμου, αλλά και την απουσία μιας σαφούς στρατηγικής εξόδου. Και αυτό ίσως αποδειχθεί πιο επικίνδυνο πολιτικά από οποιαδήποτε διαφωνία με τον Λευκό Οίκο.