Σε κάθε συζήτηση για την ελληνική οικονομία επιστρέφει η ίδια διαπίστωση. Η παραγωγικότητα της εργασίας είναι χαμηλή. Η διαπίστωση είναι σωστή.
Η αντιπαράθεση αρχίζει όταν χρησιμοποιείται ως αποκλειστική αιτιολόγηση για συγκρατημένες αυξήσεις μισθών, ώστε οι αμοιβές να μην προηγούνται της παραγωγικότητας. Αυτό παρουσιάζεται ως τεχνικός κανόνας.
Στην πράξη είναι μια συγκεκριμένη ανάγνωση της οικονομίας, με συγκεκριμένες συνέπειες. Η παραγωγικότητα της εργασίας, το προϊόν ανά εργαζόμενο, δεν είναι αυτόνομο μέγεθος. Εξαρτάται από το κεφάλαιο, την τεχνολογία, τις δεξιότητες, την οργάνωση των επιχειρήσεων, το θεσμικό πλαίσιο, τη διοικητική αποτελεσματικότητα, το μέγεθος και τη δομή της παραγωγής. Εξαρτάται επίσης από τη συνολική παραγωγικότητα των συντελεστών, δηλαδή από το πόσο αποδοτικά συνδυάζονται όλα αυτά. Οταν η συζήτηση περιορίζεται στην εργασία, φωτίζει μόνο ένα μέρος της εξίσωσης. Το χαμηλό προϊόν ανά εργαζόμενο δύσκολα μπορεί να αιτιολογηθεί ως περιορισμένη προσπάθεια. Το 2025, με 39,6 ώρες εργασίας την εβδομάδα, η χώρα έχει το μεγαλύτερο ωράριο στην ΕΕ, σχεδόν τέσσερις ώρες πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, και βρίσκεται σταθερά στην κορυφή για περισσότερο από μια δεκαετία. Η εξήγηση βρίσκεται επομένως στους υπόλοιπους όρους της παραγωγής: στις χαμηλές επενδύσεις, στο μικρό μέγεθος επιχειρήσεων, στη χαμηλή δαπάνη για έρευνα και καινοτομία, στην αδύναμη οργάνωση και στις θεσμικές δυσλειτουργίες.
Το έλλειμμα είναι σε μεγάλο βαθμό έλλειμμα παραγωγικού υποβάθρου, όχι εργατικότητας. Εχει σημασία και τι συμβαίνει όταν η παραγωγικότητα αυξάνεται.
Τα στοιχεία του ΚΕΠΕ δείχνουν ότι, μακροχρόνια, την περίοδο 1995-2023, σε 29 από τους 55 κλάδους του επιχειρηματικού τομέα η παραγωγικότητα αυξήθηκε ταχύτερα από τις αμοιβές.
Την περίοδο 2018-2023 το χάσμα παραγωγικότητας – μισθών ήταν θετικό σε όλους τους βασικούς κλάδους εκτός από το λιανικό εμπόριο. Το πρόσθετο προϊόν δεν μεταφράστηκε ισόρροπα σε πρόσθετο εισόδημα για την εργασία. Κατανεμήθηκε διαφορετικά.
Την ίδια κατεύθυνση δείχνει η κατανομή του εισοδήματος. Με βάση τους εθνικούς λογαριασμούς του 2025, η αμοιβή της εξαρτημένης εργασίας αντιστοιχεί στο 36,2% του ΑΕΠ, ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά στην ΕΕ.
Οι μισθοί και τα ημερομίσθια, χωρίς τις εργοδοτικές εισφορές, κινούνται γύρω στο 28%, σημαντικά κάτω από τον ευρωπαϊκό διάμεσο. Αντίθετα, το ακαθάριστο λειτουργικό πλεόνασμα και το μεικτό εισόδημα φτάνουν στο 48,7%, από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη.
Εργαζόμαστε περισσότερες ώρες από όλους στην ΕΕ, αλλά η εργασία κρατά ένα από τα μικρότερα μερίδια του εισοδήματος που παράγεται. Εδώ μετατοπίζεται η συζήτηση.
Η μονομερής εστίαση στην παραγωγικότητα της εργασίας δεν είναι απλώς ελλιπής ανάλυση. Λειτουργεί και ως τρόπος κατανομής του κόστους της χαμηλής απόδοσης. Αν το πρόβλημα περιγράφεται μόνο ως πρόβλημα εργασίας, η λύση αναζητείται κυρίως στους μισθούς. Αν εξεταστεί μαζί με το κεφάλαιο, την τεχνολογία, την οργάνωση, τη θεσμική ποιότητα και τη συνολική αποδοτικότητα της οικονομίας, τότε διευρύνονται και η ευθύνη και η απάντηση.
Η ανταγωνιστικότητα που στηρίζεται κυρίως στη συγκράτηση των μισθών έχει περιορισμένα όρια. Μπορεί να μειώνει προσωρινά το κόστος, δεν δημιουργεί όμως κατ’ ανάγκη τις προϋποθέσεις υψηλότερης παραγωγικότητας.
Οταν η εργασία παραμένει φθηνή, το κίνητρο για επενδύσεις σε εξοπλισμό, τεχνολογία, εκπαίδευση και καινοτομία γίνεται ασθενέστερο. Ετσι η οικονομία μπορεί να εγκλωβιστεί σε μια ισορροπία χαμηλών αμοιβών και χαμηλής απόδοσης. Το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσουμε να μιλάμε για την παραγωγικότητα της εργασίας. Είναι να μην τη μετατρέπουμε σε υποκατάστατο της συνολικής παραγωγικής εικόνας της οικονομίας. Μια οικονομία γίνεται πιο παραγωγική όταν αξιοποιεί το σύνολο των δυνάμεών της, επενδύει περισσότερο, οργανώνεται καλύτερα, μειώνει τα θεσμικά ελλείμματα και κατανέμει δικαιότερα το προϊόν της ανάπτυξης. Τότε η παραγωγικότητα παύει να λειτουργεί ως μονόπλευρο επιχείρημα για τους μισθούς. Και τότε η εξίσωση παύει να είναι μισή.
Ο κ. Δημήτρης Λιάκος είναι οικονομολόγος
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
