Συχνά ακούμε ότι η εποχή της υπερπαγκοσμιοποίησης έχει τελειώσει. Οι εμπορικοί πόλεμοι, οι βιομηχανικές πολιτικές, οι περιορισμοί εθνικής ασφάλειας και οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί φαίνεται να δείχνουν προς μια πιο κατακερματισμένη παγκόσμια οικονομία. Οι κυβερνήσεις δεν μιλούν πλέον μόνο τη γλώσσα του ανοίγματος και της ολοκλήρωσης. Μιλούν τη γλώσσα της ανθεκτικότητας, της ασφάλειας, της στρατηγικής αυτονομίας και του ελέγχου της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Η παγκοσμιοποίηση μπορεί να αλλάζει σχήμα, αλλά δεν επιβραδύνεται απαραίτητα
Ωστόσο, η έκρηξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) αφηγείται μια διαφορετική ιστορία, σημειώνει το Social Europe. Η παγκοσμιοποίηση μπορεί να αλλάζει σχήμα, αλλά δεν επιβραδύνεται απαραίτητα. Τα δεδομένα, οι υπολογιστικοί πόροι, οι τηλεπικοινωνίες, η ζήτηση ενέργειας, η ανάπτυξη υποδομών και η εξόρυξη ορυκτών ωθούνται να κινηθούν ταχύτερα από ποτέ. Η παγκόσμια οικονομία μπορεί να κατακερματίζεται σε ορισμένες πτυχές, αλλά σε άλλες η συνδεσιμότητα επιταχύνεται.
Η επιταγή της ταχύτητας
Το έργο του Χάρτμουτ Ρόζα για την κοινωνική επιτάχυνση βοηθά να εξηγήσουμε γιατί αυτό έχει σημασία. Ο Ρόζα υποστηρίζει ότι το διακριτικό χαρακτηριστικό της σημερινής παγκοσμιοποίησης δεν είναι απλώς η διασυνοριακή ανταλλαγή αγαθών, κεφαλαίων ή πληροφοριών. Είναι η ταχύτητα με την οποία συμβαίνουν αυτές οι ανταλλαγές. Αυτό που έχει σημασία δεν είναι μόνο ότι το κεφάλαιο κινείται, τα αγαθά κυκλοφορούν και οι πληροφορίες ταξιδεύουν. Είναι ότι το κάνουν με ολοένα αυξανόμενη ταχύτητα, αναδιοργανώνοντας θεσμούς, προσδοκίες και την κοινωνική ζωή γύρω από την επιταγή της ταχύτητας.
Η ΤΝ είναι το σαφέστερο σύγχρονο παράδειγμα αυτού του φαινομένου. Συχνά περιγράφεται ως ένας αγώνας δρόμου χωρίς τριβές για δεδομένα, ταλέντο και υπολογιστική ισχύ. Οι εταιρείες ανταγωνίζονται για να εκπαιδεύσουν μοντέλα γρηγορότερα, να αναπτύξουν συστήματα γρηγορότερα, να κλιμακώσουν υποδομές γρηγορότερα και να καταλάβουν αγορές πριν από τους αντιπάλους τους. Οι κυβερνήσεις, με τη σειρά τους, καλούνται να ρυθμίσουν ταχύτερα, να αδειοδοτήσουν ταχύτερα, να επενδύσουν ταχύτερα και να προσαρμοστούν ταχύτερα. Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, αυτές οι αλλαγές δείχνουν προς μια βαθύτερη και ταχύτερη παγκόσμια συνδεσιμότητα.
Η κρυφή υποδομή της επιτάχυνσης
Αυτό θα πρέπει να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε τους ισχυρισμούς περί αποπαγκοσμιοποίησης ή αναπαγκοσμιοποίησης. Η ανάλυση του Ντάνι Ρόντρικ (Dani Rodrik) για την υπερπαγκοσμιοποίηση παραμένει απαραίτητη, ειδικά η εστίασή του στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, τις συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου και τους περιορισμούς που έθεσαν στον εγχώριο πολιτικό χώρο. Αλλά η εποχή της ΤΝ αποκαλύπτει μια άλλη πλευρά της ιστορίας. Η υπερπαγκοσμιοποίηση δεν ήταν μόνο ένα έργο ελεύθερου εμπορίου. Ήταν επίσης ένα έργο ταχύτερης κίνησης.
Η ΤΝ ακολουθεί το ίδιο πρότυπο. Πίσω από την φαινομενική αϋλότητα των αλγορίθμων κρύβεται μια τεράστια υλική και νομική υποδομή: ημιαγωγοί, κέντρα δεδομένων, υποβρύχια καλώδια, ηλεκτρικά δίκτυα, συστήματα ψύξης, δίκτυα logistics, τεχνικά πρότυπα και κρίσιμα ορυκτά. Μαζί, αυτά αποτελούν τη ραχοκοκαλιά αυτού που θα μπορούσε να ονομαστεί «Υπερπαγκοσμιοποίηση 2.0».
Το διεθνές δίκαιο παίζει θεμελιώδη ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Η παγκοσμιοποίηση βασιζόταν πάντα σε μια κρυφή νομική υποδομή επιτάχυνσης. Το διεθνές δίκαιο δεν άνοιξε απλώς τις αγορές. Βοήθησε στην οικοδόμηση και τη διακυβέρνηση των καναλιών μέσω των οποίων η οικονομική δραστηριότητα μπορούσε να κινηθεί με ταχύτητα. Τυποποίησε τα εμπορευματοκιβώτια (containers), προστάτευσε τις υποδομές επικοινωνιών, διευκόλυνε τις διασυνοριακές μεταφορές και συντόνισε τεχνικά συστήματα.
Μια «φρενήρης στασιμότητα»
Όσο ταχύτερα επιδιώκει να κινηθεί η ψηφιακή οικονομία, τόσο μεγαλύτερη είναι η πίεση στη νομική και υλική υποδομή που τη συντηρεί. Αυτή η πίεση έχει διανεμητικές συνέπειες. Ορισμένα νομικά καθεστώτα ενθαρρύνονται να γίνουν ταχύτερα, πιο ευέλικτα και πιο προσαρμοστικά. Το δίκαιο της τεχνολογίας, των logistics, των χρηματοοικονομικών, των επενδύσεων και των υποδομών οργανώνεται ολοένα και περισσότερο γύρω από την ταχύτητα.
Άλλα νομικά καθεστώτα αντιμετωπίζονται πολύ διαφορετικά. Η περιβαλλοντική αξιολόγηση, η διαβούλευση με τις τοπικές κοινότητες, η προστασία της εργασίας, ο χωροταξικός σχεδιασμός και η δημοκρατική συζήτηση συχνά παρουσιάζονται ως πηγές καθυστέρησης. Για παράδειγμα, η πρόσφατη πρωτοβουλία ΗΠΑ-ΕΕ για τα κρίσιμα ορυκτά αναμένει από τους συμμετέχοντες να επιταχύνουν ή να μειώσουν τα χρονοδιαγράμματα και τις διαδικασίες αδειοδότησης.
Για τις εταιρείες και τις κυβερνήσεις στο τεχνολογικό σύνορο, η ταχύτητα μπορεί να μοιάζει με σταθερότητα. Αλλά για τις κοινότητες που ζουν κοντά σε ζώνες εξόρυξης, για τους εργαζόμενους που προσαρμόζονται σε ασταθείς εφοδιαστικές αλυσίδες και για τα οικοσυστήματα που υπόκεινται σε εντατική πίεση, η ίδια επιτάχυνση μπορεί να μοιάζει με απώλεια ελέγχου. Ζουν σε αυτό που ο Ρόζα αποκαλεί «φρενήρη στασιμότητα».
Η δημοκρατική πρόκληση
Η τρέχουσα στιγμή κρύβει ευκαιρίες, αλλά και ανησυχίες. Οι τρέχουσες τάσεις δείχνουν προς έναν κόσμο στον οποίο οι θεσμοί που υπηρετούν την τεχνολογική επιτάχυνση ενισχύονται, ενώ εκείνοι που προστατεύουν τον κοινωνικό, εδαφικό και οικολογικό χρόνο συμπιέζονται.
Η πρόκληση δεν είναι να απορρίψουμε την ταχύτητα. Οι αργοί θεσμοί μπορούν επίσης να παράγουν αδικία, ειδικά όταν η καθυστέρηση προστατεύει κατεστημένα συμφέροντα ή αφήνει επείγοντα προβλήματα, όπως η κλιματική αλλαγή, ανεπίλυτα. Αλλά το επείγον δεν μπορεί να σημαίνει ότι κάθε θεσμός και κάθε κοινότητα πρέπει να προσαρμοστεί στο ρυθμό της ΤΝ.
Το καθήκον είναι να αποφασίσουμε ποιες διαδικασίες πρέπει να επιταχυνθούν, ποιες όχι, και ποιος θα λάβει αυτή την απόφαση. Μια δίκαιη οικονομία ΤΝ και μια μετάβαση σε χαμηλές εκπομπές άνθρακα απαιτούν όχι μόνο ταχύτερες συνδέσεις, αλλά θεσμούς ικανούς να ευθυγραμμίσουν την τεχνολογική ταχύτητα με τη δημοκρατική διαβούλευση, την τοπική γνώση και τα οικολογικά όρια.
Πηγή in.gr
