Η πρόσφατη κατάρρευση της πολυκατοικίας στα Πετράλωνα και η viral φωτογραφία της μισογκρεμισμένης γέφυρας στον Πηνειό επανέφεραν στο προσκήνιο το πρόβλημα του ελέγχου της ασφάλειας και της ποιότητας των κατασκευών στη χώρα μας.
Η Ελλάδα διαθέτει μεν αυστηρούς κανονισμούς, αλλά στερείται μιας θεσμοθετημένης προληπτικής εποπτείας των υποδομών. Κάθε φορά, λοιπόν, μετά από κάποιο «ατύχημα» επαναλαμβάνεται το ίδιο τελετουργικό: αναζήτηση ευθυνών, αυτοψίες, δικογραφίες και νέες εξαγγελίες. Εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η εμπειρία του Εξειδικευμένου Συμβούλου Ποιοτικού Ελέγχου (ΕΣΠΕΛ), που θεσμοθετήθηκε μετά από πίεση της ΕΕ (νόμος 2372/1996), ως «ανεξάρτητος» ελεγκτής ποιότητας των συγχρηματοδοτούμενων έργων. Η λειτουργική επιτυχία αυτού του «μοναδικού» θεσμού στην ΕΕ έχει αναγνωριστεί δημόσια τόσο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και από το Ελληνικό Δημόσιο.
Ο ΕΣΠΕΛ δεν ήταν μία ακόμη γραφειοκρατική υπηρεσία του Δημοσίου που παράγει και διακινεί έγγραφα. Ηταν ένας εξωτερικός μηχανισμός ποιοτικού ελέγχου που «έμπαινε» στα έργα και «κατέγραφε» όσα οι εμπλεκόμενοι στην παραγωγή του έργου δεν είχαν εντοπίσει ή δεν ήθελαν να εντοπίσουν. Δεν υπαγόταν στον ανάδοχο, δεν ελεγχόταν από τον κύριο του έργου, δεν εξαρτιόταν από τη διευθύνουσα υπηρεσία. Δεν υποκαθιστούσε την επίβλεψη. Τα ευρήματά του δεν κατέληγαν απλώς σε τεχνικές εκθέσεις, αλλά επηρέαζαν ακόμη και την πιστοποίηση των κοινοτικών δαπανών και εκεί ακριβώς βρισκόταν η δύναμή του, ενδεχομένως και το πρόβλημα για όσους δεν «επιθυμούν» τον έλεγχο.
Ομως, αντί να αξιοποιηθεί η εμπειρία του ΕΣΠΕΛ, ακολουθήθηκε αντίθετη πορεία. Δεν καταργήθηκε τυπικά, αλλά «εξουδετερώθηκε» στην πράξη!
Η κυβέρνηση «καθυστέρησε» (ανεξήγητα) επί τρία (3) χρόνια την προκήρυξη του νέου διαγωνισμού. Οταν τελικά προκηρύχθηκε, «απομάκρυνε» (ανεξήγητα) την επίσημη υπηρεσία του υπουργείου που τον διαχειριζόταν επί 25 χρόνια και τον ανέθεσε σε φορέα με μηδαμινή τεχνογνωσία. Επιπλέον, «υποβάθμισε» (ανεξήγητα) τα κριτήρια επιλογής και λειτουργίας και, ακόμη περισσότερο, «κατάτμησε» (ανεξήγητα) ένα ενιαίο έργο εθνικής εμβέλειας σε πέντε (5) γεωγραφικές περιοχές!
Ποια επιστημονική ή επιχειρησιακή λογική υπαγόρευσε αυτές τις «αλλαγές»; Πώς εξασφαλίζονται κοινή μεθοδολογία και ίση αντιμετώπιση των έργων σε ολόκληρη τη χώρα; Εφαρμόστηκε μοντέλο που αποδείχθηκε αποτυχημένο, με αποτέλεσμα οι επιμέρους διαγωνισμοί να κηρύσσονται άγονοι λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος.
Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει αν πρόκειται για διοικητική ανικανότητα ή για σχεδιασμό με άγνοια των ιδιαίτερων απαιτήσεων του έργου. Ή μήπως για οργανωμένη διαδικασία, ώστε ένας επιτυχημένος και ανεξάρτητος ελεγκτικός μηχανισμός να σταματήσει να λειτουργεί χωρίς να χρειαστεί να καταργηθεί επισήμως.
Συνήθως, πριν από την κατάρρευση των κατασκευών προηγούνται «σήματα» που εντοπίζονται, αν υπάρχει οργανωμένη «πρόληψη», η οποία όμως είναι μια απαιτητική πολιτική, που δεν κόβει κορδέλες, δεν παράγει μακέτες, δεν γίνεται πρωτοσέλιδο, αποκαλύπτει όμως τα «κακώς κείμενα»!
Το κρίσιμο ερώτημα του τέλους. Το κράτος ποιον εξυπηρετεί αφήνοντας τα έργα χωρίς ανεξάρτητο ποιοτικό έλεγχο και ποιος ωφελείται από αυτή την απουσία; Είναι κυβερνητική ανεπάρκεια, είναι λανθασμένος σχεδιασμός, είναι πολιτική επιλογή;
Ο κ. Ηλίας Πεντάζος είναι οικονομολόγος – σύμβουλος στρατηγικής, τ. γ.γ. ΥΠΟΙΚ
