IMO: Η Ελλάδα πρωταγωνιστεί στη μάχη για ρεαλιστική απανθρακοποίηση

Ανοιχτή παραμένει η συζήτηση στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) για το μέλλον της απανθρακοποίησης της ναυτιλίας, με την Ελλάδα, την Ιταλία, την Κύπρο και τη Μάλτα να καταθέτουν κοινή δήλωση υπέρ ενός παγκόσμιου πλαισίου που θα συνδυάζει περιβαλλοντική φιλοδοξία και πραγματική δυνατότητα εφαρμογής.

Οι διαπραγματεύσεις της 1ης–4ης Σεπτεμβρίου στο Λονδίνο δεν οδήγησαν σε κοινή γραμμή, ενώ οι διαφωνίες στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανέδειξαν τον κίνδυνο οι άκαμπτες προσεγγίσεις να δυσχεράνουν την επίτευξη διεθνούς συμφωνίας.

Το IMO Net-Zero Framework

Στην 22η Διασυνοδική Ομάδα Εργασίας για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τα πλοία (ISWG-GHG 22) συμμετείχαν σχεδόν 1.200 εγγεγραμμένοι εκπρόσωποι. Αντικείμενο ήταν η εξέταση των προτάσεων και των ανησυχιών για το προτεινόμενο IMO Net-Zero Framework. Παρά τη βούληση για νέα βάση συμφωνίας, τέσσερις ημέρες διαπραγματεύσεων δεν αρκούσαν για να γεφυρωθούν οι αποκλίσεις. Τα κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοικτά, με την επόμενη περίοδο να κρίνει εάν μπορεί να επιτευχθεί ουσιαστική σύγκλιση.

Το στίγμα της ελληνικής ναυτιλίας, είχε δοθεί ήδη από τις 24 Αυγούστου, με τη δημόσια δήλωση της προέδρου της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών, Μελίνας Τραυλού. Η ΕΕ επανέλαβε την πλήρη προσήλωσή της στην ουσιαστική μείωση των εκπομπών, επισημαίνοντας ότι οι στόχοι πρέπει να ανταποκρίνονται στις τεχνολογικές δυνατότητες και στις πραγματικές συνθήκες της παγκόσμιας αγοράς.

«Η πράσινη μετάβαση της ναυτιλίας δεν μπορεί να επιτευχθεί ερήμην της ναυτιλίας», υπογράμμισε η κ. Τραυλού, ζητώντας ένα ενιαίο, λειτουργικό και πραγματικά εφαρμόσιμο παγκόσμιο πλαίσιο. Χαρακτήρισε την προσέγγιση του Παναμά και της Λιβερίας ισορροπημένη και ρεαλιστική βάση για τη συνέχιση του διαλόγου, με περιθώρια περαιτέρω βελτίωσης.

Προτάσεις και συζήτηση

Η πρόταση της Λιβερίας, που παραμένει στο τραπέζι με τη στήριξη του Παναμά, εισηγείται μια διαφορετική προσέγγιση για τη μείωση της έντασης εκπομπών των ναυτιλιακών καυσίμων. Συνδέει την πορεία των στόχων με τη διαθεσιμότητα, την οικονομική προσιτότητα και τη δυνατότητα παραγωγής εναλλακτικών καυσίμων σε επαρκή κλίμακα. Προβλέπει επίσης περιοδική επανεξέταση, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι τεχνολογικές εξελίξεις και η ανάπτυξη νέων καυσίμων, αναγνωρίζοντας παράλληλα τον καθοριστικό ρόλο της ενεργειακής αποδοτικότητας των πλοίων.

Η ελληνική ναυτιλία επιμένει ότι η μετάβαση δεν μπορεί να στηριχθεί σε καύσιμα που δεν υπάρχουν σε επαρκείς ποσότητες ή διατίθενται σε υπερβολικά υψηλές τιμές. Μια τέτοια επιλογή, υποστηρίζει, θα επιβάρυνε οικονομίες και κοινωνίες χωρίς κατ’ ανάγκην να εξασφαλίζει το επιθυμητό περιβαλλοντικό αποτέλεσμα.

Η διάσταση απόψεων αποτυπώθηκε και στις δύο συντονιστικές συναντήσεις στις Βρυξέλλες για τη διαμόρφωση της κοινοτικής γραμμής. Η Ολλανδία, η Δανία και η Γερμανία υποστήριξαν μια περισσότερο φιλόδοξη και αυστηρή προσέγγιση. Αντίθετα, η Ελλάδα, η Κύπρος, η Μάλτα και η Ιταλία βρέθηκαν σε πλήρη σύμπνοια, ζητώντας να συνδεθούν οι περιβαλλοντικοί στόχοι με τη διαθεσιμότητα των εναλλακτικών καυσίμων, το κόστος και την τεχνολογική ωριμότητα των λύσεων.

Στον πυρήνα της διαφωνίας βρίσκεται και η διαφορετική δομή των ναυτιλιακών στόλων. Η Δανία και η Γερμανία διαθέτουν ισχυρά συμφέροντα στη ναυτιλία τακτικών γραμμών, όπου τα προγραμματισμένα δρομολόγια επιτρέπουν ευκολότερα την εξασφάλιση των περιορισμένων διαθέσιμων ποσοτήτων εναλλακτικών καυσίμων. Αντίθετα, η ελληνική ναυτιλία, όπως και σημαντικό μέρος των στόλων της Κύπρου, της Μάλτας και της Ιταλίας, δραστηριοποιείται κυρίως στην tramp ναυτιλία. Δεξαμενόπλοια και φορτηγά πλοία μεταφέρουν φορτία μεταξύ διαφορετικών λιμανιών ανά τον κόσμο, χωρίς σταθερά δρομολόγια, γεγονός που δυσχεραίνει στην πράξη τον προγραμματισμό ανεφοδιασμού με νέα καύσιμα.

Οι τέσσερις χώρες διατύπωσαν επιφυλάξεις σε κρίσιμα σημεία της υπό διαμόρφωση κοινοτικής θέσης. Η διαφωνία δεν αφορά τον τελικό στόχο της απανθρακοποίησης, αλλά τον τρόπο, τον χρόνο και τα μέσα επίτευξής του, χωρίς να πληγεί η ανταγωνιστικότητα της ναυτιλίας και να αυξηθεί δυσανάλογα το κόστος του παγκόσμιου εμπορίου.

Οι ανησυχίες Κικίλια

Η διάσταση έγινε δημόσια με την παρέμβαση του υπουργού Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, Βασίλη Κικίλια, στις 31 Αυγούστου. Ο υπουργός εξέφρασε την ανησυχία του ότι δεν λαμβάνονται δεόντως υπόψη οι θέσεις κρατών-μελών που εκπροσωπούν περισσότερο από το 70% της ευρωπαϊκής ναυτιλίας. Προειδοποίησε ότι η επιμονή σε άκαμπτες προσεγγίσεις μπορεί να υπονομεύσει τη σύγκλιση στον IMO, τονίζοντας την ανάγκη τα μέτρα να συμβαδίζουν με την εξέλιξη των καυσίμων, των συστημάτων πρόωσης και της τεχνολογίας, χωρίς να αυξάνουν το κόστος για οικογένειες και επιχειρήσεις.

Στις συζητήσεις στο Λονδίνο, η Ελλάδα, η Κύπρος, η Μάλτα και η Ιταλία κατέθεσαν κοινή δήλωση, η οποία καταγράφηκε στην αναφορά πεπραγμένων της συνεδρίασης του IMO. Οι τέσσερις χώρες υπογράμμισαν ότι, για να επιτευχθεί συναίνεση, πρέπει να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις με όλες τις προτάσεις στο τραπέζι. Η θέση αυτή απορρίπτει την πρόωρη επιλογή μίας μόνο προσέγγισης, πριν εξεταστούν ουσιαστικά οι εναλλακτικές λύσεις.

Οι μεγάλες διαφορές απόψεων στη σύνοδο, καταγράφηκαν στο οικονομικό σκέλος και στη δημιουργία διεθνούς Ταμείου. Οι υποστηρικτές του Net-Zero Framework, υπέρ του οποίου τοποθετήθηκαν 38 χώρες σύμφωνα με πληροφορίες, θεωρούν ότι ένας παγκόσμιος μηχανισμός οικονομικών κινήτρων και χρηματοδότησης είναι απαραίτητος για την επιτάχυνση των επενδύσεων σε καθαρά καύσιμα και τη στήριξη των αναπτυσσόμενων κρατών. Αντίθετα, πολλές χώρες θεωρούν ότι ο μηχανισμός αυτός αυξάνει υπέρμετρα το κόστος, χωρίς ουσιαστικό περιβαλλοντικό όφελος.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διατήρησαν τις κόκκινες γραμμές τους, χωρίς ουσιαστική μεταβολή της θέσης τους απέναντι στο προτεινόμενο πλαίσιο. Η αντίθεση της Ουάσιγκτον στην επιβολή παγκόσμιας οικονομικής επιβάρυνσης στις εκπομπές παραμένει σημαντικός παράγοντας για τις διεθνείς ισορροπίες.

Παρά τις διαφορές, η επίσημη σύνοψη του IMO καταγράφει πραγματική βούληση για περαιτέρω πρόοδο. Τα κράτη καλούνται να συνεχίσουν τη διασυνοδική επεξεργασία των προτάσεων, με στόχο την παρουσίαση κειμένου μεγαλύτερης σύγκλισης στη MEPC 85. Η ISWG-GHG 23 έχει προγραμματιστεί για τις 23–27 Νοεμβρίου και η MEPC 85 για τις 30 Νοεμβρίου–3 Δεκεμβρίου 2026, ενώ η συνέχιση της δεύτερης έκτακτης συνεδρίασης προβλέπεται για τις 4 Δεκεμβρίου, υπό την αίρεση των σχετικών αποφάσεων.