Ελβετία: Ο φορολογικός ανταγωνισμός που έχει μετατρέψει τα καντόνια σε «αντίπαλες οικονομίες»

Η Ελβετία έχει ένα πλεονέκτημα στον ευρωπαϊκό ανταγωνισμό για την προσέλκυση πλούτου και επιχειρήσεων που δύσκολα μπορούν να αντιγράψουν άλλες χώρες: εδώ και δεκαετίες έχει μετατρέψει τον φορολογικό ανταγωνισμό σε εσωτερική υπόθεση. Όπως επισημαίνει η Μερσέντες Ρούελ σε άρθρο της στους Financial Times, τα 26 καντόνια της χώρας ανταγωνίζονται μεταξύ τους για εταιρείες, εύπορους κατοίκους και, κυρίως, τα φορολογικά έσοδα που συνοδεύουν την παρουσία τους.

Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τη Ρούελ, θυμίζει μια μικρογραφία του διεθνούς φορολογικού ανταγωνισμού. Μόνο που αντί οι χώρες να ανταγωνίζονται μεταξύ τους, αυτό συμβαίνει μέσα σε μια οικονομία περίπου 9 εκατομμυρίων κατοίκων.

Η πιο πρόσφατη εξέλιξη που αναζωπύρωσε αυτή τη συζήτηση είναι η απόφαση της Vontobel να μεταφέρει από το 2030 την έδρα της και περισσότερους από 1.500 εργαζομένους από τη Ζυρίχη στο Μπααρ, στο καντόνι του Τσουγκ. Περίπου 300 εργαζόμενοι που έχουν άμεση επαφή με πελάτες θα παραμείνουν στο κέντρο της Ζυρίχης.

Για τη Ζυρίχη, όπως σημειώνει η Ρούελ, η απόφαση αποτελεί σαφή απώλεια: μια μεγάλη εταιρική έδρα, θέσεις εργασίας και φορολογικά έσοδα μετακινούνται πέρα από τα όρια του καντονιού. Παράλληλα, όμως, η περίπτωση Vontobel αναδεικνύει το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ελβετικού συστήματος: η επιχείρηση δεν εγκαταλείπει ούτε τη χώρα ούτε ουσιαστικά την ίδια οικονομική περιοχή.

Τσουγκ

Το φορολογικό χάσμα

Η Ελβετία επιτρέπει στα καντόνια να διαθέτουν σημαντικές αρμοδιότητες στη φορολογία, ενώ και οι δήμοι καθορίζουν τους δικούς τους συντελεστές. Έτσι, μικρές γεωγραφικές αποστάσεις μπορούν να συνοδεύονται από μεγάλες διαφορές στη φορολογική επιβάρυνση.

Η Λουκέρνη ξεπέρασε φέτος οριακά το Τσουγκ ως το καντόνι με τη χαμηλότερη εταιρική φορολογία, με συντελεστή 11,66%. Στη Ζυρίχη η αντίστοιχη επιβάρυνση διαμορφώνεται περίπου στο 19%, ενώ στη Γενεύη γύρω στο 14%.

Για τους εύπορους ιδιώτες οι αποκλίσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες. Ο ανώτατος συντελεστής φόρου εισοδήματος στο Τσουγκ ανέρχεται περίπου στο 22%, ενώ στη Γενεύη ξεπερνά το 40%, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η Ρούελ.

Το γειτονικό Σβιτς έχει επίσης εξελιχθεί σε δημοφιλή προορισμό για πλούσιους κατοίκους, προσελκύοντας φορολογουμένους που αναζητούν χαμηλότερη προσωπική φορολογία.

Σβιτς

Όταν οι επιχειρήσεις μετακινούνται μέσα στην Ελβετία

Η περίπτωση της Vontobel δεν είναι η μοναδική. Η SGS, ο διεθνής όμιλος ελέγχων και επιθεωρήσεων που είχε επί χρόνια την έδρα του στη Γενεύη, ολοκλήρωσε φέτος τη μεταφορά του στο Μπααρ.

Η εταιρεία είχε υποστηρίξει ότι τα οικονομικά οφέλη από τη μετακίνηση στο Τσουγκ, συμπεριλαμβανομένων των κινήτρων που προσφέρθηκαν, ήταν διπλάσια από εκείνα που θα προέκυπταν εάν επέλεγε να μεταφερθεί σε νέο γραφείο στη Γενεύη.

Η εξέλιξη αυτή ασκεί πίεση στα καντόνια που εφαρμόζουν υψηλότερη φορολογία. Η Γενεύη, για παράδειγμα, έχει ήδη προχωρήσει σε φορολογικές μεταρρυθμίσεις, μειώνοντας τη φορολογία για αρκετές επιχειρήσεις και στη συνέχεια προχωρώντας σε αλλαγές στον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων.

Τώρα, σύμφωνα με τη Ρούελ, η Γενεύη διεκδικεί μια ακόμη σημαντική επένδυση: τη Millennium Management, έναν από τους μεγαλύτερους hedge funds στον κόσμο, η οποία εξετάζει την επέκταση της παρουσίας της στο καντόνι και βρίσκεται σε συζητήσεις για φορολογική συμφωνία.

Γενεύη

Η Vontobel λέει ότι δεν είναι θέμα φόρου

Η ίδια η Vontobel, πάντως, υποστηρίζει ότι η φορολογία δεν αποτέλεσε τον λόγο για τη μεταφορά της έδρας. Η τράπεζα ήθελε να συγκεντρώσει εργαζομένους που σήμερα βρίσκονται σε επτά διαφορετικά κτίρια στη Ζυρίχη και θεώρησε ότι το νέο campus στο Μπααρ προσφέρει καλύτερες δυνατότητες για τη συγκέντρωση και την επέκταση των δραστηριοτήτων της.

Ο οικονομικός διευθυντής της Ζυρίχης, Ντάνιελ Λόιπι, επιχειρεί επίσης να περιορίσει την εικόνα μιας μαζικής φυγής επιχειρήσεων από την πόλη. Όπως έχει υποστηρίξει, μόλις μία ακόμη εταιρεία μεταξύ των 50 μεγαλύτερων φορολογουμένων της Ζυρίχης έχει μετακινηθεί την τελευταία δεκαετία σε καντόνι με χαμηλότερη φορολογία.

Παράλληλα, ο ίδιος επισημαίνει ότι η μείωση της φορολογίας δεν είναι χωρίς κόστος. Μια μείωση του καντονιακού φόρου κερδών της Ζυρίχης από 7% σε 6% θα σήμαινε απώλεια περίπου 150 εκατ. ελβετικών φράγκων για την πόλη. Για να καλυφθεί αυτό το κενό, θα απαιτούνταν εταιρείες που συνολικά απασχολούν περίπου 75.000 εργαζομένους.

Ζυρίχη

Η «έξυπνη» πλευρά του ελβετικού μοντέλου

Εδώ βρίσκεται, σύμφωνα με τη Ρούελ, το παράδοξο αλλά και η δύναμη του ελβετικού συστήματος. Μια εταιρεία που μεταφέρει την έδρα της από τη Ζυρίχη στο Τσουγκ αποτελεί αναμφίβολα απώλεια για τη Ζυρίχη, αλλά όχι κατ’ ανάγκη για την Ελβετία.

Το Μπααρ απέχει λίγο περισσότερο από 20 λεπτά με το τρένο από τη Ζυρίχη. Η εταιρεία μπορεί επομένως να αλλάξει φορολογική έδρα χωρίς να εγκαταλείψει ούτε τη χώρα ούτε την ευρύτερη οικονομική περιοχή.

Αυτό σημαίνει ότι ο ανταγωνισμός για τις επιχειρήσεις και τους πλούσιους φορολογουμένους δεν οδηγεί απαραίτητα σε απώλεια πλούτου για την ελβετική οικονομία συνολικά. Περισσότερο αναδιανέμει το πού θα καταλήξουν τα φορολογικά έσοδα.

Η Ρούελ αναδεικνύει έτσι ένα μοντέλο που διαφοροποιεί την Ελβετία από την υπόλοιπη Ευρώπη. Ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις συζητούν πόσο πρέπει να φορολογούν τον πλούτο και πόσα φορολογικά κίνητρα χρειάζονται για να προσελκύσουν επιχειρήσεις, η Ελβετία έχει αφήσει τα ίδια τα καντόνια να κάνουν αυτή τη «μάχη» μεταξύ τους.

Και αυτή η εσωτερική κούρσα έχει γίνει μέρος της οικονομικής αρχιτεκτονικής της χώρας. Όπως συνοψίζει η Ρούελ, το ελβετικό ομοσπονδιακό σύστημα βασίζεται ακριβώς στην ιδέα ότι κάθε περιοχή προσπαθεί να γίνει λίγο καλύτερη από τους γείτονές της.