Η ανεμπόδιστη θέα στη Μεσόγειο από το μπαλκόνι ενός πολυτελούς διαμερίσματος στο νέο συγκρότημα Mareterra του Μονακό εκτείνεται μέχρι τον ορίζοντα, τα ανοιχτόχρωμα δάπεδα παραπέμπουν σε ξύλινο κατάστρωμα πλοίου, ενώ το θαλασσινό αεράκι προσφέρει φυσική δροσιά ακόμη και τις πιο ζεστές ημέρες του καλοκαιριού. Ωστόσο, όπως και ένα πλωτό παλάτι, έτσι και το συγκεκριμένο ακίνητο έχει εξίσου εντυπωσιακή τιμή: ξεπερνά τα 60 εκατομμύρια ευρώ, ποσό που ακόμη και δισεκατομμυριούχοι θα δίσταζαν να δαπανήσουν.
Παρά το υψηλό κόστος, η ζήτηση για ακίνητα του Mareterra υπήρξε έντονη, ήδη από το 2017, όταν το έργο βρισκόταν ακόμη υπό κατασκευή. Οι 114 παραθαλάσσιες κατοικίες πωλήθηκαν αρχικά σε τιμές από 16 εκατομμύρια έως σχεδόν 500 εκατομμύρια ευρώ, ενώ σήμερα εκτιμάται ότι θα κόστιζαν ακόμη περισσότερο, σημειώνει το Bloomberg.
Το Mareterra συγκαταλέγεται πλέον στις πιο ακριβές και αποκλειστικές περιοχές κατοικίας παγκοσμίως, με θέα στην περίφημη διαδρομή του Grand Prix και σε μικρή απόσταση από το ιστορικό καζίνο και τη μαρίνα των σκαφών.
Ωστόσο, η αγορά τέτοιων ακινήτων στο Μονακό δεν είναι απλή υπόθεση. Για περισσότερο από έναν αιώνα, το πριγκιπάτο αποτελούσε πόλο έλξης για δισεκατομμυριούχους, αστέρες του κινηματογράφου και αθλητικούς θρύλους — αλλά και για πρόσωπα με αμφιλεγόμενη προέλευση πλούτου. Σήμερα όμως, υπό αυξανόμενη διεθνή πίεση για την καταπολέμηση του οικονομικού εγκλήματος, οι αρχές επιδιώκουν να αποκλείσουν τέτοιες περιπτώσεις.
Η κατάσταση κορυφώθηκε τον Ιούνιο του 2024, όταν το Μονακό εντάχθηκε στη λεγόμενη «γκρίζα λίστα» της Financial Action Task Force, ενός διεθνούς οργανισμού που αξιολογεί χώρες ως προς την αποτελεσματικότητα των μηχανισμών καταπολέμησης του ξεπλύματος χρήματος. Η ένταξη αυτή προκάλεσε έντονη ανησυχία στις αρχές, οδηγώντας τον πρίγκιπα Αλβέρτο σε αναδιάρθρωση του οικονομικού μηχανισμού και αυστηροποίηση των ελέγχων.
Οι τομείς υψηλού κινδύνου του Μονακό
Οι αρχές εντόπισαν τέσσερις βασικούς τομείς υψηλού κινδύνου: την αγορά ακινήτων, τη ναυτιλία αναψυχής, τους αθλητικούς μάνατζερ και τις ιδιωτικές τράπεζες. Ως απάντηση, ενισχύθηκαν οι έλεγχοι και δημιουργήθηκε νέα εποπτική αρχή για την οικονομική ασφάλεια. Οι επιχειρήσεις υποχρεούνται πλέον να εφαρμόζουν αυστηρότερα μέτρα «αναγνώρισης πελάτη» (know-your-customer), διασφαλίζοντας τη διαφάνεια στην προέλευση των κεφαλαίων.
Η αγορά ακινήτων, που αποτελεί βασικό πυλώνα της οικονομίας του Μονακό, βρέθηκε στο επίκεντρο αυτών των αλλαγών. Το Bloomberg Businessweek εξέτασε έγγραφα από το Distributed Denial of Secrets, έναν μη κερδοσκοπικό οργανισμό που διατηρεί υλικό που έχει διαρρεύσει και πιστεύεται ότι εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον. Ενώ δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο κατασκευαστής ή οποιοδήποτε άτομο που κατονομάζεται στα υλικά εμπλέκεται σε οποιαδήποτε αδικοπραγία, τα έγγραφα παρέχουν πληροφορίες για τις εσωτερικές λειτουργίες της αγοράς ακινήτων υψηλού επιπέδου, την ευρεία γεωγραφική της εμβέλεια και τις ανησυχίες του Μονακό σχετικά με το ξέπλυμα χρήματος.
Οι πληροφορίες περιελάμβαναν εκατοντάδες μηνύματα μεταξύ του κατασκευαστή L’Anse du Portier, ενός τοπικού συμβολαιογράφου, τραπεζιτών και αρκετών δεκάδων υποψήφιων αγοραστών ή των εκπροσώπων τους, από το 2017, όταν η θεμελίωση βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη, έως τα μέσα του 2022.
Μεταξύ των αναφερόμενων συγκαταλέγονταν γνωστά ονόματα, όπως ο Βρετανός δισεκατομμυριούχος Τζιμ Ράντκλιφ, ο πιλότος της Formula 1 Μαξ Φερστάπεν και ο Ουκρανός μεγιστάνας Ρινάτ Αχμέτοφ, ο οποίος φέρεται να κατέβαλε περίπου 471 εκατομμύρια ευρώ για ένα εντυπωσιακό ακίνητο πολλαπλών ορόφων.
Οι αγοραστές έπρεπε να εγκριθούν προσωπικά από τον Πατρίς Παστόρ, επικεφαλής της ισχυρότερης οικογένειας ακινήτων στο Μονακό και βασικό υπεύθυνο του έργου. Η διαδικασία περιλάμβανε προσωπικές συνεντεύξεις, με στόχο την επιλογή «κατάλληλων» κατοίκων για τη νέα γειτονιά.
Νεφελώδη πρόσωπα, ύποπτοι κύκλοι
Παρά τους αυστηρούς κανόνες, ορισμένες συναλλαγές προκάλεσαν ερωτήματα. Αγορές μεγάλης αξίας συνδέθηκαν με πρόσωπα που είχαν δεσμούς με τη Ρωσία και με σχετικά σκοτεινά υπόβαθρα, μερικά εκ των οποίων ονομάζονται από το Bloomberg.
Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρήθηκαν καθυστερήσεις πληρωμών ή προσπάθειες μεταπώλησης ακινήτων. Οι εξελίξεις αυτές ενίσχυσαν την ανάγκη για ακόμη αυστηρότερους ελέγχους.
Η κυβέρνηση του Μονακό δηλώνει ότι εφαρμόζει πλήρως τις διεθνείς κυρώσεις και εξετάζει προσεκτικά κάθε σημαντική συναλλαγή, ιδίως στο Mareterra. Οι υπεύθυνοι του έργου υποστηρίζουν ότι τηρούνται τα υψηλότερα πρότυπα συμμόρφωσης και ότι πολλοί υποψήφιοι αγοραστές έχουν απορριφθεί.
Παράλληλα, οι αρχές επιχειρούν να περιορίσουν και το φαινόμενο των «εικονικών κατοίκων», δηλαδή ατόμων που εκμεταλλεύονται το ευνοϊκό φορολογικό καθεστώς χωρίς να διαμένουν ουσιαστικά στη χώρα. Για την απόκτηση άδειας παραμονής απαιτούνται πλέον αυστηρά κριτήρια, όπως άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμού, κατάλληλη κατοικία και αποδείξεις πραγματικής διαμονής.
Ωστόσο, τα νέα μέτρα φαίνεται να επηρεάζουν την ελκυστικότητα του Μονακό για ορισμένους επενδυτές. Σύμφωνα με διεθνείς κατατάξεις, το πριγκιπάτο έχει υποχωρήσει σε δημοτικότητα ως προορισμός για τους υπερ-πλούσιους, ενώ άλλες πόλεις, όπως το Ντουμπάι, εμφανίζουν ταχύτερη ανάπτυξη στην αγορά πολυτελών ακινήτων.
Η αυστηροποίηση των κανονισμών δημιουργεί επίσης πρακτικές δυσκολίες. Η διαδικασία ανοίγματος τραπεζικού λογαριασμού έχει γίνει πιο περίπλοκη, ενώ οι υποψήφιοι κάτοικοι καλούνται να προσκομίσουν εκτενή οικονομικά στοιχεία. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτό αποθαρρύνει ενδιαφερόμενους επενδυτές.
Πηγή αποκάλυψε στο Bloomberg ότι πλούσιο άτομο από τη Μέση Ανατολή πρόσφατα εγκατέλειψε την προσπάθεια απόκτησης άδειας παραμονής, αφού του ζητήθηκαν τραπεζικά αντίγραφα που χρονολογούνται δεκαετίες πριν, συμπεριλαμβανομένων τραπεζικών καταστάσεων από ιδρύματα που δεν υπάρχουν πλέον. Ορισμένες τράπεζες διστάζουν να αναλάβουν νέους Κινέζους και Ρώσους πελάτες, λέει το άτομο, το οποίο ζήτησε να μην κατονομαστεί συζητώντας ιδιωτικές συναλλαγές.
Παρά τις προκλήσεις, οι αρχές του Μονακό εμφανίζονται αποφασισμένες να διατηρήσουν τη φήμη της χώρας ως αξιόπιστου και διαφανούς χρηματοοικονομικού κέντρου. Όπως υπογραμμίζουν αξιωματούχοι, η προστασία της εικόνας του πριγκιπάτου είναι σημαντικότερη από την προσέλκυση αμφιλεγόμενων κεφαλαίων.
Συνολικά, η περίπτωση του Mareterra αποτυπώνει τη λεπτή ισορροπία που καλείται να διατηρήσει το Μονακό: από τη μία πλευρά, την προσέλκυση τεράστιων επενδύσεων και τη διατήρηση της θέσης του ως κορυφαίου προορισμού πολυτελούς διαβίωσης· από την άλλη, την ανάγκη για αυστηρούς ελέγχους και διαφάνεια σε ένα ολοένα πιο απαιτητικό διεθνές περιβάλλον.
