Τριγμούς στα μακροχρόνια θεμέλια της αγοράς πετρελαίου προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν, εισάγοντας νέα δεδομένα που συνιστούν έναν πιο κατακερματισμένο και ενδεχομένως πιο ασταθή ενεργειακό κόσμο. Σε αυτό συνηγορούν ένας διχασμένος ΟΠΕΚ, ένας αποκλεισμένος Περσικός Κόλπος και η «φόρα» που παίρνουν οι ΗΠΑ στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη, από το προνόμιο της μεγάλης παραγωγής ορυκτών καυσίμων.
Στο νέο τοπίο που διαμορφώνεται, η ελεύθερη ροή πετρελαίου πέρα από τους ωκεανούς, δίνει τη θέση της στον εθνικιστική διαχείριση των ενεργειακών πόρων.
Το «χτύπημα» από ΗΑΕ
Το τελευταίο ταρακούνημα στην παγκόσμια ενεργειακή τάξη ήρθε από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όταν την Τρίτη ανακοίνωσαν ότι θα αποχωρήσουν από τον Οργανισμό Χωρών Εξαγωγών Πετρελαίου (ΟΠΕΚ), καταφέρνοντας ένα σημαντικό πλήγμα στο καρτέλ, το οποίο για πολλά χρόνια είχε τη δυνατότητα να καθορίζει τις παγκόσμιες προμήθειες.
Η κίνηση αυτή των ΗΑΕ επιταχύνει τη μετάβαση από μια αγορά πετρελαίου που καθορίζεται από το οικονομικό όφελος προς μια αγορά που διαμορφώνεται από τη γεωπολιτική. Οι μεγάλοι εισαγωγείς στην Ασία και στην Ευρώπη δίνουν τη μάχη της απεξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα της Μέσης Ανατολής, του περιορισμού της κατανάλωσης ενέργειας και της αύξησης της εγχώριας παραγωγής. Οι μεγάλοι εξαγωγείς -μεταξύ των οποίων οι ΗΠΑ- ανταγωνίζονται για να κατακτήσουν μερίδιο αγοράς σε έναν κόσμο όπου οι προοπτικές για αύξηση της ζήτησης ήταν ήδη αβέβαιες πριν από ένα ενεργειακό σοκ που συμβαίνει μία φορά σε κάθε γενιά.
«Ο καθένας τα του οίκου του»
«Αυτό σημαίνει ότι επικρατεί μια κατάσταση όπου ο καθένας φροντίζει τα του οίκου του», δήλωσε ο Gregory Brew, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν στην Eurasia Group.
Το ερώτημα είναι για πόσον καιρό. Πολλά από τα προστατευτικά μέτρα της αγοράς πετρελαίου χρονολογούνται από τη δεκαετία του 1970, όταν ο ΟΠΕΚ εδραίωσε σοβαρά τη δύναμή του στον καθορισμό των τιμών. Σε αυτό το πλαίσιο, δυτικές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ, δημιούργησαν αποθέματα για να αποτρέψουν κρίσεις εφοδιασμού. Αργότερα δημιουργήθηκαν αγορές μελλοντικής εκπλήρωσης για να βοηθήσουν στη διάχυση του κινδύνου και στην εξομάλυνση της μεταβλητότητας. Στην ενεργοβόρα Αμερική, το Δόγμα Κάρτερ ανέδειξε την ελεύθερη ροή πετρελαίου μέσω του Περσικού Κόλπου ως ζωτικού εθνικού συμφέτοντος υπόθεση.
«Τώρα, η σχέση έχει αντιστραφεί», είπε ο Brew. «Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να είναι σημαντικός καταναλωτής, αλλά φαίνεται ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θεωρούν πλέον τις ΗΠΑ και ως παραγωγό — μια δύναμη που διαμορφώνει την αγορά πετρελαίου.»
Παρότι ο ουσιαστικός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έχει οδηγήσει τις τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων ετών, η Ουάσιγκτον ενέτεινε την πίεσης κατά της Τεχεράνης με έναν δικό της αποκλεισμό που έχει περιορίσει τη ναυτιλιακή κίνηση σε σχεδόν μηδενικά ελάχιστα επίπεδα. Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ διαμηνύει ότι οι ΗΠΑ, των οποίων οι εταιρείες εξόρυξης σχιστολιθικού πετρελαίου υπήρξαν για πολύ καιρό ο εχθρός του ΟΠΕΚ, θα μπορούσαν τελικά να επωφεληθούν από τις υψηλές τιμές που έχουν διαμορφωθεί και έχει παροτρύνει άλλες χώρες να αγοράζουν αμερικανικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, προτρέποντας την Exxon Mobil, τη Chevron και άλλες εταιρείες να εντείνουν τα σχέδια παραγωγής τους.
Μια αγορά πετρελαίου χωρίς… αμορτισέρ
Πάντως, ακόμη και εάν οι αμερικανικές εταιρείες δεν αυξήσουν ουσιαστικά την παραγωγή τους επόμενους μήνες -αυτό λένε στελέχη του ενεργειακού τομέα και επενδυτές της Wall Street- η εξαγωγική υπερδύναμη των ΗΑΕ, που πλέον δεν υπόκειται στο σύστημα ποσοστώσεων του ΟΠΕΚ, θα μπορούσε να επωφεληθεί πλημμυρίζοντας την αγορά με αργό πετρέλαιο.
Και, μπορεί το υπουργείο Ενέργειας και Υποδομών των ΗΑΕ να έχει ανακοινώσει ότι θα «συνεχίσει να ενεργεί υπεύθυνα, εισάγοντας επιπλέον παραγωγή στην αγορά με σταδιακό και μετρημένο τρόπο, σύμφωνα με τη ζήτηση και τις συνθήκες της αγοράς», ωστόσο οι αγορές δεν φαίνονται πεπεισμένες για αυτό.
Οπως σχολίασαν οι αναλυτές της Rystad Energy, η αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ αφαίρεσε «ένα από τα λίγα αμορτισέρ που είχε απομείνει [στην αγορά]» ή, όπως εξήγησε ο Ole Hansen, επικεφαλής στρατηγικής εμπορευμάτων στη Saxo Bank, «εάν άλλοι παραγωγοί αρχίσουν να δίνουν προτεραιότητα στα μερίδια αγοράς έναντι της τήρησης των ποσοστώσεων, τότε ενδέχεται να τεθεί υπό αμφισβήτηση η ικανότητα του ΟΠΕΚ να διαχειρίζεται ομαλά τις αγορές μέσω συντονισμένων προσαρμογών της προσφοράς». Για παράδειγμα, ήδη, η Βενεζουέλα, μέλος του καρτέλ, έχει αρχίσει να αυξάνει την παραγωγή της, η οποία παρέμενε σε ύφεση για μεγάλο χρονικό διάστημα, μετά την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ φέτος. Παραγωγοί εκτός ΟΠΕΚ, όπως η Γουιάνα, η Βραζιλία και ο Καναδάς, σχεδιάζουν επίσης να αντλήσουν περισσότερο πετρέλαιο σε μια προσπάθεια αύξησης των εσόδων τους.
Παράλληλα, οι τιμές πετρελαίου και LNG ανεβαίνουν και λόγω της ζήτησης που δημιουργούν Ευρώπη και Ασία από από περιοχές που βρίσκονται μακριά από τη ζώνη των συγκρούσεων. «Η εγχώρια παραγωγή και η μείωση του εμπορίου ενέργειας μπορεί να προσφέρουν οφέλη σε επίπεδο ασφάλειας. Ίσως όμως να υπάρχει και ένα κόστος. Πόσο υψηλό τίμημα για την ενεργειακή ασφάλεια είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής;», είπε ο Τζέισον Μπόρντοφ, διευθυντής του Κέντρου Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Κολούμπια.
Προς το παρόν, οι δυτικές χώρες προσπαθούν να συγκρατήσουν τις τιμές με ρεκόρ αποσύρσεων από τα αποθέματα πετρελαίου τους, συμπεριλαμβανομένης μιας προβλεπόμενης απελευθέρωσης 172 εκατομμυρίων βαρελιών που θα οδηγήσει το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου των ΗΠΑ στο χαμηλότερο επίπεδό του εδώ και δεκαετίες.
Τα παγκόσμια συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης αναφοράς ξεπέρασαν τη Δευτέρα τα 111 δολάρια το βαρέλι, το υψηλότερο επίπεδό τους από τότε που η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε κατάπαυση του πυρός με την Τεχεράνη στις αρχές Απριλίου. Ορισμένοι αναλυτές αναμένουν ότι περαιτέρω αυξήσεις θα μπορούσαν να ωθήσουν τις τιμές του πετρελαίου σε επίπεδα που είχαν παρατηρηθεί για τελευταία φορά μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Ουσιαστικές απαντήσεις δεν μπορεί παρά να δώσει η ίδια η πραγματικότητα…
