Λίγο περισσότερο από το 50% των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης ύψους 577 δισ. ευρώ που τελειώνει τον Σεπτέβριο κατάφεραν να αξιοποιήσουν οι χώρες της ΕΕ, με ορισμένες να κινούνται ακόμη και κάτω από το 30% των κονδυλίων που τους αναλογούσαν.
Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), ο οποίος τέθηκε σε εφαρμογή το 2021 ως απάντηση στον οικονομικό κλονισμό που προκάλεσαν τα μέτρα περιορισμού της κυκλοφορίας και οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, παρουσιάστηκε ως μια άνευ προηγουμένου κοινή έκδοση ομολόγων, την οποία οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν για να επαναφέρουν τις οικονομίες τους σε τροχιά ανάπτυξης, γράφουν οι FT.
Μέχρι το τέλος του περασμένου έτους, είχαν δαπανήσει περίπου 310 δισ. ευρώ, ή περίπου το 53% των 577 δισ. ευρώ, σύμφωνα με νέα στοιχεία που δημοσίευσε την Τρίτη η Eurostat.
Η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία, οι κορυφαίοι δικαιούχοι, κατάφεραν να χρησιμοποιήσουν μόλις το 57%, το 44% και το 26% των συνολικών τους κονδυλίων, αντίστοιχα.
Καθοριστικές οι συνέπειες του πολέμου στην Ουκρανία
Σύμφωνα με τον ανώτερο οικονομολόγο της Goldman Sachs για την Ευρώπη, Filippo Taddei, η αποτυχία να απορροφηθεί μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων οφειλόταν εν μέρει στην εκτόξευση του πληθωρισμού με την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος οδήγησε σε υπερπροσφορά και επιβράδυνση στον κατασκευαστικό τομέα.
Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δυσκολεύτηκαν να ξεκινήσουν τα προγράμματα, πράγμα που σημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών για υποδομές πραγματοποιήθηκε το 2025 και το 2026, δήλωσε ο Taddei.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία, το 2022 και άλλα εξωτερικά σοκ είχαν μειώσει τον αντίκτυπο του προγράμματος στην ανάπτυξη, δήλωσε ο Taddei. Εκτίμησε τον σωρευτικό αντίκτυπο του RRF σε περίπου 0,8% έως 1% του πρόσθετου ΑΕΠ για την ΕΕ ετησίως μεταξύ 2021 και 2026.
Ο μεσοπρόθεσμος αντίκτυπος στην οικονομική ανάπτυξη «είναι κάτι που θα μπορούσαμε να κρίνουμε στην καλύτερη περίπτωση σε μια περίοδο 24 μηνών μετά το τέλος του προγράμματος», πρόσθεσε ο Taddei.
«Από το 2022 και μέχρι το 2024 —δηλαδή τρία βασικά έτη των ταμείων ανάκαμψης— η ευρωπαϊκή οικονομία επηρεάστηκε από τα ενεργειακά σοκ. Ελλείψει αυτού, το εύρος αλλά και η εκτέλεση του σχεδίου θα είχαν μεγαλύτερη απήχηση».
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν λάβει μέχρι στιγμής 405 δισεκατομμύρια ευρώ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και πρέπει να υποβάλουν τα αιτήματά τους για τα υπόλοιπα 172 δισεκατομμύρια ευρώ σε δάνεια και επιχορηγήσεις έως τον Σεπτέμβριο, ενώ τα χρήματα πρέπει να εκταμιευθούν μέχρι το τέλος του έτους.
Απίθανη η παράταση
Η παράταση του RRF πέραν του τρέχοντος έτους είναι απίθανη, καθώς υπάρχουν αντιδράσεις απόχ ώρες όπως η Ολλανδία, που συμφώνησαν στον κοινό δανεισμό μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα είναι εφάπαξ και με αυστηρή προθεσμία το 2026.
Το μέγεθος της άσκησης δανεισμού κατέληξε πολύ χαμηλότερο από το αρχικό σχέδιο, φτάνοντας τα 755 δισεκατομμύρια ευρώ, κυρίως επειδή χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία έδειξαν μικρό ενδιαφέρον να αξιοποιήσουν τα διαθέσιμα δάνεια και επιχορηγήσεις, καθώς δεν είχαν καμία δυσκολία να δανειστούν με χαμηλότερο κόστος από την ΕΕ ή δεν ήθελαν να αναλάβουν πρόσθετο χρέος. Τα κεφάλαια για τα οποία υπέβαλαν αίτηση δαπανήθηκαν σε ποσοστό 82% και 97% αντίστοιχα.
«Υπάρχει σαφής διαφορά μεταξύ των μεγάλων αποδεκτών και των μικρών αποδεκτών, η οποία πιθανώς αποκαλύπτει τον αγώνα για τη δαπάνη τεράστιων ποσών [κεφαλαίων ανάκτησης]», δήλωσε η Eulalia Rubio, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Jacques Delors στο Παρίσι.
Πρόσθεσε ότι άλλοι παράγοντες που συμβάλλουν στην καλύτερη χρήση των κεφαλαίων από τη Γερμανία και τη Γαλλία θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν «το επίπεδο διοικητικής ικανότητας ή το επίπεδο πολυπλοκότητας» των έργων.
