ΕΚΤ: Επιστροφή στις αυξήσεις επιτοκίων

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να αυξήσει τα επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων μηνών για τις διεθνείς αγορές. Η ΕΚΤ αύξησε το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,25% και το βασικό επιτόκιο αναχρηματοδότησης στο 2,40%, πραγματοποιώντας την πρώτη αύξηση επιτοκίων από το 2023.

Η κίνηση δεν αποτέλεσε έκπληξη. Εδώ και αρκετές εβδομάδες οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ είχαν προετοιμάσει τις αγορές για ένα πιο αυστηρό μήνυμα, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και η παρατεταμένη διαταραχή στις ενεργειακές αγορές άρχισαν να επηρεάζουν εκ νέου τον πληθωρισμό της Ευρωζώνης.

Ο βασικός λόγος πίσω από την απόφαση είναι η αναζωπύρωση των πληθωριστικών πιέσεων. Ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη ανήλθε στο 3,2% τον Μάιο, σημαντικά υψηλότερα από τον στόχο του 2% που έχει θέσει η ΕΚΤ. Οι τιμές της ενέργειας, κυρίως του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, αυξήθηκαν αισθητά μετά την κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων και τη διαταραχή των ροών μέσω των ενεργειακών διαδρόμων της Μέσης Ανατολής.

Η ΕΚΤ ανησυχεί ιδιαίτερα για τις λεγόμενες «δευτερογενείς επιδράσεις». Δεν την απασχολεί μόνο η άνοδος του πετρελαίου ή του φυσικού αερίου. Την απασχολεί το ενδεχόμενο οι αυξήσεις αυτές να περάσουν στις τιμές τροφίμων, υπηρεσιών, μεταφορών και μισθών, δημιουργώντας έναν νέο κύκλο πληθωρισμού που θα αποδειχθεί πιο επίμονος από ό,τι εκτιμούσαν οι αγορές πριν από μερικούς μήνες. Για τον λόγο αυτό η ΕΚΤ αναθεώρησε ανοδικά τις προβλέψεις της για τον πληθωρισμό στο 3,0% για το 2026 και στο 2,3% για το 2027.

Το ενδιαφέρον είναι ότι η αύξηση των επιτοκίων πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η οικονομία της Ευρωζώνης εμφανίζει ήδη σημάδια επιβράδυνσης. Η ΕΚΤ μείωσε την πρόβλεψή της για την ανάπτυξη του 2026 στο 0,8%, αναγνωρίζοντας ότι οι υψηλότερες τιμές ενέργειας και το αυξημένο κόστος δανεισμού λειτουργούν ανασταλτικά για την κατανάλωση και τις επενδύσεις.

Αυτό ακριβώς είναι το δίλημμα που αντιμετωπίζει σήμερα η κεντρική τράπεζα. Από τη μία πλευρά ο πληθωρισμός απαιτεί αυστηρότερη νομισματική πολιτική. Από την άλλη πλευρά η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνεται και η υπερβολική αύξηση των επιτοκίων θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο ύφεσης. Η ΕΚΤ επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε αυτές τις δύο αντίρροπες δυνάμεις.

Οι αγορές υποδέχθηκαν την απόφαση σχετικά ψύχραιμα, κυρίως επειδή είχε προεξοφληθεί εδώ και εβδομάδες. Το ενδιαφέρον πλέον μεταφέρεται όχι στην αύξηση που έγινε, αλλά στις αυξήσεις που ενδέχεται να ακολουθήσουν. Σήμερα η αγορά τιμολογεί μία έως δύο επιπλέον αυξήσεις επιτοκίων μέσα στους επόμενους δώδεκα μήνες, με αρκετούς αναλυτές να θεωρούν πιθανή μια νέα κίνηση τον Σεπτέμβριο.

Για τις μετοχές, το μήνυμα είναι σύνθετο. Οι υψηλότερες αποδόσεις των ομολόγων αυξάνουν το προεξοφλητικό επιτόκιο που χρησιμοποιούν οι επενδυτές για την αποτίμηση των μελλοντικών κερδών. Αυτό τείνει να επηρεάζει περισσότερο τις μετοχές ανάπτυξης και τις εταιρείες που βασίζονται σε προσδοκίες για κέρδη αρκετά χρόνια στο μέλλον. Αντίθετα, εταιρείες με ισχυρές ταμειακές ροές, χαμηλό δανεισμό και σταθερές διανομές συνήθως εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε περιόδους υψηλότερων επιτοκίων.

Για τις ευρωπαϊκές τράπεζες, η εξέλιξη είναι γενικά θετική. Τα υψηλότερα επιτόκια βελτιώνουν τα καθαρά επιτοκιακά περιθώρια και ενισχύουν την κερδοφορία του κλάδου, εφόσον δεν συνοδευτούν από σημαντική επιδείνωση της οικονομικής δραστηριότητας ή αύξηση των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Στην αγορά ομολόγων, η απόφαση ενισχύει την πιθανότητα διατήρησης των αποδόσεων σε υψηλότερα επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτές αποκτούν πλέον εναλλακτικές επιλογές απόδοσης εκτός των μετοχών, γεγονός που περιορίζει εν μέρει τις αποτιμήσεις των χρηματιστηρίων.

Όσον αφορά στο ευρώ, η εικόνα είναι πιο περίπλοκη. Θεωρητικά τα υψηλότερα επιτόκια στηρίζουν το κοινό νόμισμα. Ωστόσο, η ΕΚΤ απέφυγε να δώσει σαφές σήμα για μια επιθετική σειρά νέων αυξήσεων, με αποτέλεσμα το ευρώ να εμφανίσει περιορισμένες διακυμάνσεις μετά την ανακοίνωση.

Το σημαντικότερο συμπέρασμα για τους επενδυτές είναι ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα φάση. Μέχρι πριν από λίγους μήνες το βασικό σενάριο των αγορών προέβλεπε περαιτέρω μειώσεις επιτοκίων και σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού. Η ενεργειακή κρίση που προκάλεσαν οι γεωπολιτικές εξελίξεις ανέτρεψε αυτή την εικόνα. Η ΕΚΤ θεωρεί πλέον ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι η αδύναμη ανάπτυξη αλλά η απώλεια του ελέγχου των πληθωριστικών προσδοκιών.

Για τον επενδυτή, η νέα πραγματικότητα ευνοεί την επιλεκτικότητα. Εταιρείες με ισχυρούς ισολογισμούς, σταθερές ταμειακές ροές, χαμηλή μόχλευση και δυνατότητα μετακύλισης του αυξημένου κόστους στους πελάτες τους ενδέχεται να συνεχίσουν να υπεραποδίδουν. Αντίθετα, επιχειρήσεις με υψηλό δανεισμό και εξάρτηση από φθηνή χρηματοδότηση θα βρεθούν αντιμέτωπες με ένα δυσκολότερο περιβάλλον.

Η χθεσινή απόφαση της ΕΚΤ δεν ήταν απλώς μια αύξηση επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης. Ήταν ένα μήνυμα ότι ο πόλεμος κατά του πληθωρισμού δεν έχει τελειώσει και ότι οι αγορές ίσως χρειαστεί να προσαρμοστούν σε μια περίοδο όπου το χρήμα θα παραμείνει ακριβότερο από ό,τι ανέμεναν μέχρι πρόσφατα.

Ο Συμεών Μαυρουδής είναι Διαχειριστής Α/Κ και ιδιωτικών χαρτοφυλακίων στη Fast Finance ΑΕΠΕΥ