Δημογραφικό: Μία ανοιχτή πληγή

Θα πει κανείς: καλά τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ περιμέναμε για να καταλάβουμε ότι η Ελλάδα γερνάει, δεν γεννάει και ότι με μαθηματική ακρίβεια ο πληθυσμός της χρόνο με το χρόνο συρρικνώνεται;

Μία ματιά να ρίξει κάποιος γύρο του και θα διαπιστώσει ότι νέοι άνθρωποι δεν θέλουν ή δεν μπορούν να κάνουν οικογένεια, νέα ζευγάρια τρομάζουν στην ιδέα ότι θα φέρουν ένα παιδί σε έναν αβέβαιο, από κάθε άποψη, κόσμο, γονείς που με το ζόρι μπορούν να μεγαλώσουν ένα παιδί και έχουν διαγράψει από το μυαλό τους τη σκέψη ότι θα αποκτήσουν και δεύτερο και μία πολιτεία που ναι μεν φέρνει μέτρα για να δώσει κίνητρα στα ζευγάρια να αποκτήσουν ένα παιδί, αλλά για λόγους που γνωρίζουν τα ίδια δεν πείθονται ότι αυτά είναι αρκετά ή δεν θεωρούν ότι φθάνουν μόνο τα κίνητρα για να μπουν στη διαδικασία να συνδράμουν στην αύξηση του πληθυσμού της Ελλάδας.

Πράγματι τα τελευταία 30 χρόνια όλες οι κυβερνήσεις θεσπίζουν μέτρα για τη βελτίωση της εικόνας του δημογραφικού. Είναι ξεκάθαρο ότι το πρόβλημα απασχολεί την εκάστοτε πολιτική ηγεσία των συναρμόδιων υπουργείων. Δυστυχώς, όμως, οι αριθμοί επιβεβαιώνουν ότι κάτι δεν γίνεται σωστά ή στην καλύτερη περίπτωση είναι ελλιπή και αναποτελεσματικά τα μέτρα που λαμβάνονται.

Είναι ξεκάθαρο, πλέον, ότι το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας δεν αποτελεί μια μελλοντική απειλή ή ένα θεωρητικό σενάριο. Είναι εδώ, είναι μια πραγματικότητα που εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας και αποτυπώνεται στους πίνακες της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής με αμείλικτους αριθμούς.

Οι γεννήσεις μειώνονται χρόνο με τον χρόνο, ο πληθυσμός γερνάει και η χώρα οδηγείται σταδιακά σε συρρίκνωση με σοβαρές κοινωνικές, οικονομικές και εθνικές συνέπειες.

Η καταγραφή μόλις 65.594 γεννήσεων το 2025 συνιστά ένα ιστορικό χαμηλό για τη χώρα. Μέσα σε πέντε μόλις χρόνια, η Ελλάδα έχασε πάνω από 19.000 γεννήσεις, ενώ σε σύγκριση με τη δεκαετία του 1980 οι γεννήσεις έχουν μειωθεί περισσότερο από το μισό καθώς τότε ο μέσος ετήσιος αριθμός γεννήσεων ήταν 140.000!

Οι αριθμοί αυτοί δεν αντιπροσωπεύουν απλώς μια στατιστική υποχώρηση. Αντιπροσωπεύουν σχολεία που δεν θα ανοίξουν ποτέ, χωριά που θα ερημώσουν, επιχειρήσεις που δεν θα βρουν εργαζομένους και ένα ασφαλιστικό σύστημα που θα πιέζεται ολοένα και περισσότερο.

Η συζήτηση για το δημογραφικό συχνά επικεντρώνεται στα οικονομικά κίνητρα που προσφέρει το κράτος για την απόκτηση παιδιών. Τα τελευταία χρόνια έχουν θεσπιστεί επιδόματα γέννησης, φορολογικές ελαφρύνσεις και αυξημένες παροχές για τις πολύτεκνες και τρίτεκνες οικογένειες. Πρόκειται αναμφίβολα για θετικές πρωτοβουλίες, καθώς αναγνωρίζουν ότι η ανατροφή ενός παιδιού συνεπάγεται σημαντικό οικονομικό κόστος.

Ωστόσο, η πραγματικότητα δείχνει ότι τα φορολογικά κίνητρα από μόνα τους δεν αρκούν. Κανένα ζευγάρι δεν αποφασίζει να αποκτήσει ένα ή περισσότερα παιδιά μόνο και μόνο επειδή θα λάβει ένα επίδομα ή μια μικρή φορολογική ελάφρυνση. Η απόφαση για τη δημιουργία οικογένειας συνδέεται κυρίως με το αίσθημα ασφάλειας και προοπτικής. Οι νέοι άνθρωποι χρειάζονται σταθερή εργασία, αξιοπρεπείς μισθούς, δυνατότητα πρόσβασης σε προσιτή κατοικία και μια αίσθηση ότι το κράτος θα σταθεί δίπλα τους στις δυσκολίες της καθημερινότητας.

Εξίσου σημαντικό είναι το ζήτημα των κοινωνικών δομών που πλαισιώνουν την οικογένεια. Ένα σύγχρονο κράτος που επιθυμεί να αντιμετωπίσει το δημογραφικό δεν μπορεί να περιορίζεται στην παροχή επιδομάτων. Οφείλει να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο σύστημα υποστήριξης των γονέων και των παιδιών.

Απαιτούνται περισσότεροι και καλύτερα στελεχωμένοι βρεφονηπιακοί σταθμοί, ολοήμερα σχολεία με ποιοτικές εκπαιδευτικές δραστηριότητες, προσβάσιμες δημόσιες υπηρεσίες υγείας, παιδιατρικές μονάδες στην περιφέρεια και υποδομές που επιτρέπουν στους γονείς να συνδυάζουν την εργασία με την οικογενειακή ζωή. Παράλληλα, χρειάζονται πολιτικές προστασίας της μητρότητας και της πατρότητας, ευέλικτες μορφές εργασίας και ουσιαστική στήριξη των εργαζόμενων γονέων.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν σήμερα τα νέα ζευγάρια είναι η αβεβαιότητα. Αναρωτιούνται αν θα μπορούν να ανταποκριθούν οικονομικά στις ανάγκες ενός παιδιού, αν θα βρουν θέση σε έναν παιδικό σταθμό, αν θα έχουν πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση και υγειονομική περίθαλψη, αλλά και αν το παιδί τους θα μεγαλώσει σε μια κοινωνία που του προσφέρει ευκαιρίες και το κυριότερο ασφάλεια. Όταν οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα είναι ασαφείς, η αναβολή της απόκτησης παιδιού μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτη.

Το δημογραφικό, επομένως, δεν είναι μόνο θέμα αριθμών, οικονομικών δεικτών ή επιδοματικών πολιτικών. Είναι πρωτίστως ζήτημα εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και κράτους. Οι οικογένειες χρειάζονται τη βεβαιότητα ότι δεν θα αφεθούν μόνες απέναντι στις προκλήσεις της ανατροφής ενός παιδιού.

Τα φορολογικά κίνητρα αποτελούν ένα χρήσιμο εργαλείο, αλλά δεν αρκούν χωρίς ισχυρές δημόσιες δομές, ποιοτικές υπηρεσίες και μια οικονομία που προσφέρει προοπτικές. Αν θέλουμε πραγματικά να αντιμετωπίσουμε το δημογραφικό πρόβλημα, πρέπει να δημιουργήσουμε μια χώρα στην οποία οι νέοι άνθρωποι δεν θα φοβούνται να αποκτήσουν παιδιά, αλλά θα αισθάνονται ότι έχουν κάθε λόγο να το κάνουν. Μόνο έτσι το δημογραφικό θα σταματήσει να αποτελεί την ανοιχτή πληγή της κοινωνίας.