ΔΕΘ: Το νέο δημοσιονομικό δόγμα και ένας γρίφος

Το μέγεθος του πακέτου που θα ανακοινώσει ο πρωθυπουργός από το βήμα της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης δεν έχει ακόμη αποφασιστεί. Παρά τα σενάρια που κυκλοφορούν τις τελευταίες εβδομάδες, στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών αποφεύγουν να «κλειδώσουν» τόσο το συνολικό ύψος όσο και τη σύνθεση των μέτρων.

Οι τελικές αποφάσεις μετατίθενται για το τέλος Αυγούστου, όταν θα έχει διαμορφωθεί πλήρης εικόνα για την εκτέλεση του προϋπολογισμού, την πορεία των φορολογικών εσόδων, την απόδοση του τουρισμού και τις δημοσιονομικές επιπτώσεις από τις εξελίξεις του καλοκαιριού. Η στάση αυτή δεν αποτελεί ένδειξη αναμονής. Αντανακλά ένα νέο μοντέλο δημοσιονομικής διαχείρισης, στο οποίο η διανομή του διαθέσιμου χώρου έρχεται στο τέλος της διαδικασίας και όχι στην αρχή.

Με βάση τις μέχρι σήμερα επεξεργασίες, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει ουσιαστικά τρεις εκδοχές

Οι επόμενες πέντε εβδομάδες θεωρούνται καθοριστικές. Στο υπουργείο Οικονομικών παρακολουθούν καθημερινά την εκτέλεση του προϋπολογισμού, με ιδιαίτερη έμφαση στην πορεία των φορολογικών εσόδων, των εισπράξεων από τον ΦΠΑ, των εσόδων από τον τουρισμό και των δαπανών που μπορεί να προκαλέσουν οι πυρκαγιές ή άλλες φυσικές καταστροφές.

Παράλληλα αξιολογούνται οι επιπτώσεις από τις διεθνείς εξελίξεις στις τιμές της ενέργειας, στο κόστος δανεισμού και στις προβλέψεις για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Οι παράγοντες αυτοί θα καθορίσουν ποιο μέρος της φετινής υπεραπόδοσης μπορεί να χαρακτηριστεί μόνιμο και επομένως να χρηματοδοτήσει διαρκείς παρεμβάσεις.

Οι προσομοιώσεις που «τρέχουν»

Σύμφωνα με πληροφορίες, στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους δεν επεξεργάζονται μόνο ένα βασικό σενάριο. Οι υπηρεσίες πραγματοποιούν διαδοχικές προσομοιώσεις με διαφορετικές παραδοχές για την ανάπτυξη, τα φορολογικά έσοδα, τα επιτόκια και τις πρωτογενείς δαπάνες, προκειμένου να διαπιστωθεί ποιος είναι ο πραγματικός μόνιμος δημοσιονομικός χώρος. Οι ασκήσεις αυτές δεν περιορίζονται στον προϋπολογισμό του 2026.

Κάθε παρέμβαση δοκιμάζεται και στα επόμενα χρόνια, ώστε να διαπιστωθεί αν παραμένει συμβατή με τους στόχους του Μεσοπρόθεσμου Δημοσιονομικού και Διαρθρωτικού Σχεδίου. Με άλλα λόγια, μια φορολογική ελάφρυνση που φαίνεται διαχειρίσιμη για έναν χρόνο μπορεί να απορριφθεί εάν επιβαρύνει δυσανάλογα την τετραετή πορεία των δημόσιων οικονομικών.

Στους υπολογισμούς του οικονομικού επιτελείου ενσωματώνεται και η ευελιξία που προσφέρει η ευρωπαϊκή ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες

Πρόκειται για μια αλλαγή φιλοσοφίας που υπαγορεύεται από το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο. Το ζητούμενο είναι οχι αν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος σήμερα, αλλά αν η ίδια παρέμβαση μπορεί να χρηματοδοτείται σταθερά και τα επόμενα χρόνια.

Τα τρία σενάρια για τη ΔΕΘ

Με βάση τις μέχρι σήμερα επεξεργασίες, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει ουσιαστικά τρεις εκδοχές.

Η πρώτη προβλέπει περιορισμένο πακέτο, εφόσον οι διεθνείς αβεβαιότητες ή οι πρόσθετες δημοσιονομικές ανάγκες μειώσουν τον διαθέσιμο μόνιμο χώρο.

Η δεύτερη, που θεωρείται από κυβερνητικές πηγές η πιθανότερη εφόσον δεν υπάρξουν ανατροπές, οδηγεί σε ένα ισορροπημένο πακέτο με στοχευμένες φορολογικές ελαφρύνσεις και εισοδηματικές παρεμβάσεις για νοικοκυριά και μεσαία τάξη.

Η τρίτη θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί μόνο εάν η εκτέλεση του προϋπολογισμού, η πορεία του τουρισμού και τα φορολογικά έσοδα υπερβούν αισθητά τις σημερινές προβλέψεις, δημιουργώντας μεγαλύτερο μόνιμο δημοσιονομικό χώρο. Στο υπουργείο Οικονομικών αποφεύγουν προς το παρόν να υιοθετήσουν αυτή την εκδοχή, θεωρώντας πρόωρο οποιοδήποτε συμπέρασμα πριν ολοκληρωθεί το οκτάμηνο.

Οι επεξεργασίες αφορούν κυρίως παρεμβάσεις με μόνιμο χαρακτήρα. Στις συζητήσεις περιλαμβάνονται αλλαγές στη φορολογία της μεσαίας τάξης, πρόσθετες ελαφρύνσεις για οικογένειες με παιδιά, παρεμβάσεις που σχετίζονται με την κατοικία, καθώς και βελτιώσεις στις αποδοχές συγκεκριμένων κατηγοριών εργαζομένων του Δημοσίου.

Κοινός παρονομαστής είναι ότι κάθε μέτρο κοστολογείται όχι μόνο για το 2026 αλλά για ολόκληρη την περίοδο εφαρμογής του. Η πρακτική αυτή διαφοροποιείται αισθητά από προηγούμενες χρονιές, όταν η συζήτηση επικεντρωνόταν κυρίως στην αξιοποίηση της υπεραπόδοσης των εσόδων της τρέχουσας χρονιάς.

Η ρήτρα για την άμυνα

Στους υπολογισμούς του οικονομικού επιτελείου ενσωματώνεται και η ευελιξία που προσφέρει η ευρωπαϊκή ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες. Κυβερνητικές πηγές διευκρινίζουν, ωστόσο, ότι η δυνατότητα αυτή δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε επιπλέον χώρο για φοροελαφρύνσεις ή κοινωνικές παροχές, καθώς αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες δαπανών και αξιολογείται χωριστά από τις μόνιμες δημοσιονομικές παρεμβάσεις.

Οι οριστικές εισηγήσεις προς τον πρωθυπουργό αναμένεται να διαμορφωθούν μετά την ολοκλήρωση των στοιχείων εκτέλεσης του προϋπολογισμού για το οκτάμηνο, την επικαιροποίηση των μακροοικονομικών προβλέψεων και την ολοκλήρωση των τελευταίων δημοσιονομικών προσομοιώσεων από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους. Τότε θα κλειδώσει το ύψος του μόνιμου δημοσιονομικού χώρου και, μαζί του, η τελική σύνθεση του πακέτου που θα παρουσιάσει η κυβέρνηση στη ΔΕΘ.