Την ελκυστικότητά της ως προορισμός για εύπορους ξένους και διεθνώς κινητικούς επαγγελματίες κινδυνεύει να χάσει η Ιταλία, μετά την πρόταση της κυβέρνησης της Τζόρτζια Μελόνι να επιβάλει φόρο εξόδου σε όσους εγκαταλείπουν τη χώρα.
Το μέτρο, που περιλαμβάνεται στο προσχέδιο του προϋπολογισμού και βρίσκεται ακόμη υπό κοινοβουλευτική εξέταση, έχει προκαλέσει ανησυχία σε συμβούλους διαχείρισης πλούτου και φορολογικούς δικηγόρους. Εκτιμούν ότι μπορεί να υπονομεύσει την προσπάθεια της Ρώμης να προσελκύσει κεφάλαια και ταλέντο, σύμφωνα με τους Financial Times.
Η πρόταση προβλέπει φόρο 26% επί των μη πραγματοποιημένων υπεραξιών, δηλαδή των κερδών που έχουν καταγραφεί λογιστικά αλλά δεν έχουν ακόμη εισπραχθεί από την πώληση περιουσιακών στοιχείων. Θα αφορά όσους διαθέτουν χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία αξίας τουλάχιστον 800.000 ευρώ και αποφασίζουν να μεταφέρουν τη φορολογική κατοικία τους εκτός Ιταλίας, εφόσον ήταν φορολογικοί κάτοικοι της χώρας για έξι από τα δέκα προηγούμενα χρόνια. Προβλέπεται, πάντως, δυνατότητα επιστροφής του φόρου εάν τα συγκεκριμένα περιουσιακά στοιχεία δεν ρευστοποιηθούν για ορισμένα χρόνια μετά την αναχώρηση.
Ο Τσάρλι Σόσνα, επικεφαλής ιδιωτικού πλούτου και φορολογίας στη δικηγορική εταιρεία Mishcon de Reya, μιλώντας στους FT χαρακτήρισε την αλλαγή ιδιαίτερα σημαντική, εκτιμώντας ότι θα προκαλέσει έντονη ανησυχία σε όσους έχουν ήδη εγκατασταθεί στην Ιταλία ή χρησιμοποιούν τη χώρα ως βάση τους. Όπως σημείωσε, οι πελάτες του αντιμετώπιζαν ήδη με επιφυλακτικότητα μια μετεγκατάσταση στην Ιταλία, λόγω της αίσθησης αστάθειας και απρόβλεπτων αλλαγών. Οι διαδοχικές τροποποιήσεις στο φορολογικό καθεστώς και η προοπτική ενός φόρου εξόδου ενδέχεται πλέον να τους οδηγήσουν να επανεξετάσουν τις επιλογές τους.
Φορολογικά σκαμπανεβάσματα στην Ιταλία τρομάζουν εύπορους ξένους
Η ανησυχία είναι μεγαλύτερη επειδή η Ιταλία είχε περάσει την τελευταία δεκαετία προσπαθώντας να αντιστρέψει τη διαρροή εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού και κεφαλαίων. Το 2017 εισήγαγε ένα ιδιαίτερα προβεβλημένο καθεστώς ενιαίου φόρου για εύπορους αλλοδαπούς που μεταφέρουν τη φορολογική κατοικία τους στη χώρα. Αντί για τη συνήθη φορολόγηση του εισοδήματος και των περιουσιακών στοιχείων τους στο εξωτερικό, μπορούσαν να καταβάλλουν ένα σταθερό ετήσιο ποσό για διάστημα έως 15 ετών. Η αρχική εισφορά ανερχόταν σε 100.000 ευρώ, αλλά η κυβέρνηση Μελόνι την αύξησε δύο φορές μέσα στα τελευταία δύο χρόνια, εν μέσω αντιδράσεων για την αυξανόμενη παρουσία υπερπλούσιων ξένων, κυρίως στο Μιλάνο. Για τους νεότερους δικαιούχους ανέρχεται πλέον σε 300.000 ευρώ ετησίως.
Παράλληλα, η Ρώμη είχε προσφέρει φορολογικές ελαφρύνσεις σε εργαζομένους που μετακομίζουν στην Ιταλία, μεταξύ αυτών και σε Ιταλούς που επιστρέφουν από το εξωτερικό, επιτρέποντάς τους να φορολογούνται για πέντε χρόνια μόνο για ένα μέρος του μισθού τους. Οι πολιτικές αυτές συνέβαλαν στην ενίσχυση της εικόνας του Μιλάνου ως διεθνούς οικονομικού κέντρου και τόπου εγκατάστασης στελεχών, επιχειρηματιών και επενδυτών.
Ωστόσο, οι φορολογικοί σύμβουλοι προειδοποιούν ότι ο νέος φόρος μπορεί να ανατρέψει αυτή την εικόνα. Ο Τιμ Στόβολντ, επικεφαλής φορολογίας της Moore Kingston Smith, εκτιμά ότι το μέτρο θα μπορούσε να καταστήσει την Ιταλία λιγότερο ελκυστική για όσους επιθυμούν να την επιλέξουν ως μακροχρόνια κατοικία. Μάλιστα, ενδέχεται να δημιουργήσει κίνητρο αποχώρησης πριν από τη συμπλήρωση έξι ετών φορολογικής κατοικίας, ώστε να αποφευχθεί η υπαγωγή στον φόρο.
Περιορισμένο όφελος
Το δημοσιονομικό όφελος, τουλάχιστον με βάση τις προβλέψεις του σχεδίου, φαίνεται περιορισμένο. Η κυβέρνηση υπολογίζει έσοδα μόλις 3,7 εκατ. ευρώ το επόμενο έτος και λίγο πάνω από 6,7 εκατ. ευρώ ετησίως για τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Από το 2032, τα έσοδα αναμένεται να υποχωρήσουν ξανά στα 3,4 εκατ. ευρώ, καθώς θα αρχίσουν να ενεργοποιούνται επιστροφές φόρου για όσους πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις.
Επιπλέον, παραμένουν σημαντικές ασάφειες. Ο Μαουρίτσιο Φρέσκα, φορολογικός δικηγόρος της Chiomenti, επισήμανε στους FT ότι δεν έχει αποσαφηνιστεί πώς θα συνδυαστεί ο φόρος εξόδου με το καθεστώς ενιαίου φόρου και τα υπόλοιπα κίνητρα, ούτε αν θα καλύπτει περιουσιακά στοιχεία μόνο στην Ιταλία ή και στο εξωτερικό. Ο Μάρκο Τσεράτο της Maisto e Associati εκτιμά ότι τα ξένα περιουσιακά στοιχεία όσων υπάγονται στο καθεστώς ενιαίου φόρου φαίνεται να εξαιρούνται, αλλά ζητά σαφέστερη διατύπωση. Τονίζει, ωστόσο, ότι ακόμη και η αβεβαιότητα μπορεί να αποθαρρύνει όσους σχεδίαζαν να μετακομίσουν στη χώρα.
Η πρόταση βρίσκεται σε πρώιμο νομοθετικό στάδιο και αναμένεται να υποστεί αλλαγές κατά την κοινοβουλευτική διαδικασία. Αν τελικά εγκριθεί, η Ιταλία θα προστεθεί σε μια ομάδα χωρών που φορολογούν τα λογιστικά κέρδη κατά την αναχώρηση φορολογουμένων. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, όσοι έχουν καθαρή περιουσία άνω των 2 εκατ. δολαρίων και εγκαταλείπουν την υπηκοότητα ή την πράσινη κάρτα τους υπόκεινται σε φόρο υπεραξίας για τα μη πραγματοποιημένα κέρδη των περιουσιακών τους στοιχείων παγκοσμίως.
Για την Ιταλία, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν ένα μέτρο με σχετικά περιορισμένα προβλεπόμενα έσοδα θα αποδειχθεί τελικά ακριβότερο, εάν αποθαρρύνει επενδυτές και επαγγελματίες που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην οικονομία της.
