Η αύξηση των μακροπρόθεσμων αποδόσεων στα ομόλογα προκαλεί έντονη ανησυχία στα οικονομικά επιτελεία. Κι αυτό γιατί τα υψηλότερα επιτόκια δεν καθιστούν απλώς πιο δαπανηρή την εξυπηρέτηση του αυξανόμενου δημόσιου και ιδιωτικού χρέους, αλλά παράλληλα θέτουν σε κίνδυνο την οικονομική ανάπτυξη.
Όπως γράφει σε άρθρο τους στους Financial Times,ο διάσημος οικονομολόγος Νουριέλ Ρουμπινί, οι ανεξάρτητες κεντρικές τράπεζες διστάζουν να παρέμβουν επαναλαμβάνοντας παλαιότερα ποσοτικά προγράμματα αγοράς μακροπρόθεσμων ομολόγων ή ακόμη και μειώνοντας τα βασικά επιτόκια πολιτικής δεδομένου του πληθωρισμού που διατηρείται πάνω από τον στόχο σε πολλές κορυφαίες οικονομίες. Έτσι, η «κρυφή» ποσοτική χαλάρωση μέσω νέων μορφών διαχείρισης δημόσιου χρέους έχει γίνει μια επιλογή για τα οικονομικά υπουργεία.
Κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Τζο Μπάιντεν, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ άρχισε να αλλάζει τη σύνθεση της έκδοσης δημόσιου χρέους με περισσότερες βραχυπρόθεσμες προσφορές.
Ο Νουριέλ Ρουμπινό αποκαλύπτει ότι σε μια περσινή εργασία του με τον Στίβεν Μιράν — νυν πρόεδρο του Συμβουλίου Οικονομικών Συμβούλων της κυβέρνησης Ντόναλντ Τραμπ — χαρακτήρισαν τη στρατηγική αυτή ως Ακτιβιστική Έκδοση Ομολόγων (ΑΤΙ).
Το ATI ήταν μια παραλλαγή της λεγόμενης Operation Twist, όπου, μετά την οικονομική κρίση, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Federal Reserve) ώθησε τα επιτόκια των μακροπρόθεσμων ομολόγων σε χαμηλότερα επίπεδα, αγοράζοντάς τα και πουλώντας βραχυπρόθεσμο χρέος ταυτόχρονα. Αντ’ αυτού, ωστόσο, το υπουργείο Οικονομικών μείωσε το μακροπρόθεσμο χρέος πουλώντας λιγότερο από αυτό.
«Επικρίναμε την ATI ως μορφή παρέμβασης στη νομισματική πολιτική από τις δημοσιονομικές αρχές. Και πολλοί Ρεπουμπλικάνοι — ξεκινώντας από τον νυν υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ — εξέφρασαν παρόμοιες ανησυχίες» εξηγεί ο Ρουμπινί στους FT και προσθέτει: «Ωστόσο, παρά τους ρόλους των Μίραν και Μπέσεντ στην ανώτερη οικονομική ομάδα του Τραμπ, η ATI δεν καταργείται σταδιακά. Προς το παρόν συνεχίζεται, καθώς η σταδιακή κατάργησή του θα αύξανε απότομα τα μακροπρόθεσμα επιτόκια.
Ακόμα χειρότερα, ο Μπέσεντ επισημαίνει την προοπτική μιας ATI με μια πολύ βαθύτερη μορφή ποσοτικής χαλάρωσης υπό την ηγεσία του υπουργείου Οικονομικών: έχει δηλώσει ότι εάν οι συνθήκες της αγοράς γίνουν άτακτες, το Υπουργείο Οικονομικών θα μπορούσε να αποφασίσει να προβεί σε περισσότερες άμεσες επαναγορές μακροπρόθεσμου δημόσιου χρέους ως τρόπο αποτροπής της υπερβολικής αύξησης των μακροπρόθεσμων επιτοκίων.
Μεταδοτική…
Και πλέον η ATI επεκτείνεται σε όλο τον κόσμο. Στην Ιαπωνία, οι αποδόσεις των 10ετών ομολόγων άρχισαν να αυξάνονται από αρνητικές πριν από το 2022 σε σχεδόν 1,6% τώρα, καθώς η Τράπεζα της Ιαπωνίας άρχισε να ομαλοποιεί τα επιτόκια πολιτικής. Τα μακροπρόθεσμα επιτόκια αυξάνονται επίσης επειδή οι δείκτες δημόσιου χρέους πλησιάζουν το 250% του ΑΕΠ. Δεδομένου ότι ο πήχης για την BoJ να επαναλάβει την ποσοτική χαλάρωση είναι πολύ υψηλός – πιθανώς μια ακόμη αποπληθωριστική ύφεση – το ιαπωνικό Υπουργείο Οικονομικών φέρεται να εξετάζει το δικό του πρόγραμμα ATI για την έκδοση λιγότερων μακροπρόθεσμων ομολόγων και περισσότερου βραχυπρόθεσμου χρέους.
Και συνεχίζει ο Ρουμπινί ότι ,μόλις μια κυβέρνηση ξεκινήσει την ATI, υπάρχει ο κίνδυνος οι διάδοχοί της να εθιστούν σε αυτό ή ακόμα και να το διπλασιάσουν, όπως μπορεί να κάνει το υπουργείο Οικονομικών του Τραμπ. Και αυτό ενθαρρύνει άλλες χώρες, όπως η Ιαπωνία, να ξεκινήσουν τα δικά τους προγράμματα ATI.
Ποιος άλλος θα μπορούσε να ενταχθεί σε ATI μετά τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία; Προς το παρόν, η ATI στην Ευρωζώνη είναι απίθανη, καθώς η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διαθέτει έκτακτες διευκολύνσεις για να επαναλάβει την ποσοτική χαλάρωση εάν τα spreads σε διαφορετικά κρατικά ομόλογα διευρυνθούν υπερβολικά πέρα από αυτό που δικαιολογείται από τα θεμελιώδη μεγέθη της αγοράς. Επίσης, δεν υπάρχει κεντρική δημοσιονομική αρχή στην Ευρωζώνη που να μπορεί να εκδώσει σημαντικά ποσά χρέους, κάτι που αποτελεί κοινή ευθύνη της ένωσης. Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι πιο πιθανός υποψήφιος δεδομένης της ασταθούς δημοσιονομικής του θέσης.
Παιχνιδία αλληλεγγύης
Οι οικονομολόγοι συζητούν εδώ και καιρό κατά πόσον ένα παιχνίδι αλληλεγγύης μεταξύ μιας κυβέρνησης με χαλαρό προϋπολογισμό και μιας νομισματικής αρχής που έχει δεσμευτεί για τη σταθερότητα των τιμών οδηγεί σε κυριαρχία δημοσιονομικής ή νομισματικής πολιτικής. Αλλά με τον πληθωρισμό να παραμένει υψηλότερος από τον στόχο στις ΗΠΑ, την Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο, και το αυξανόμενο δημόσιο χρέος γενικότερα, απομακρυνόμαστε πλέον από έναν κόσμο όπου οι κεντρικές τράπεζες αποτυγχάνουν και υποστηρίζουν τη χρηματοδότηση μεγάλων ελλειμμάτων.
Με την πάροδο του χρόνου, θα γίνεται ολοένα και πιο δελεαστικό για τις δημοσιονομικές αρχές να προσπαθήσουν να εφαρμόσουν πολιτικές όπως η ATI που περιορίζουν τις αποδόσεις των μακροπρόθεσμων ομολόγων. Αλλά αυτή είναι μια επικίνδυνη, ολισθηρή πορεία που οδηγεί τις δημοσιονομικές αρχές να παρεμβαίνουν de facto στη νομισματική πολιτική.
Με τη σειρά του, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ασυνέπειες μεταξύ των νομισματικών και δημοσιονομικών αρχών που προκαλούν ηθικό κίνδυνο, ενθαρρύνοντας την ανάληψη περισσότερων κινδύνων με μόχλευση και πυροδοτώντας τον πληθωρισμό.
