Η λειψυδρία στην Κρήτη είναι πιεστική, και δεν αφήνει περιθώρια για αναβολές. Αν και ο Μάρτιος έδωσε μια ανάσα, καθώς οι βροχοπτώσεις οδήγησαν σε αύξση των αποθεμάτων νερού, η ουσία όμως δεν αλλάζει. Η ανάγκη για έργα και ουσιαστικές παρεμβάσεις για την ορθή διαχείριση των υδάτων παραμένει απολύτως επιτακτική.
Αναδείχθηκε ως αναγκαία η ύπαρξη ενός ενιαίου φορέα, ενός “κεντρικού συντονιστή” για όλο το νησί
Η χθεσινή σύσκεψη υπό τον πρωθυπουργό, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της τοπικής αυτοδιοίκησης από κάθε γωνιά του νησιού, κατέδειξε ότι αρχίζει να διαμορφώνεται μια κοινή γραμμή.
Υπήρξε σύγκλιση, με καθαρή στόχευση για συγκεκριμένα έργα και ένα ενιαίο μοντέλο διαχείρισης. Έτσι, η Κρήτη θα επιχειρήσει να περάσει από την αποσπασματική αντιμετώπιση του προβλήματος σε ένα συνεκτικό σχέδιο προσαρμοσμένο στις πραγματικές ανάγκες του νησιού.
Η διαχείριση του νερού αλλάζει μοντέλο
Αυτή τη φορά, όμως, το ζητούμενο δεν είναι απλώς ο σχεδιασμός, αλλά η υλοποίηση. Γιατί έως σήμερα, όπως παραδέχθηκαν οι συμμετέχοντες, η αποσπασματική διαχείριση των υδάτινων πόρων κόστισε ακριβά και οδήγησε σε απώλειες χρημάτων, καθυστερήσεις και χαμηλή αποτελεσματικότητα. Γι’ αυτό και αναδείχθηκε ως αναγκαία η ύπαρξη ενός ενιαίου φορέα, ενός “κεντρικού συντονιστή” για όλο το νησί.
Σε αυτή τη λογική, η ενίσχυση και αναβάθμιση του ρόλου του Οργανισμού Ανάπτυξης Κρήτης (ΟΑΚ) προέβαλε, από όλα τα κυβερνητικά στελέχη και τους τοπικούς παράγοντες που συμμετείχαν στη σύσκεψη, ως η πιο ρεαλιστική λύση, καθώς αξιοποιεί έναν υφιστάμενο οργανισμό με εμπειρία και τεχνογνωσία, αποφεύγοντας τη δημιουργία νέων γραφειοκρατικών δομών. Η προσέγγιση αυτή ευθυγραμμίζεται και με τα συμπεράσματα της μελέτης της ολλανδικής εταιρείας HVA (είχε χρηματοδοτηθεί ως δωρεά από την ΤΕΡΝΑ προς το Ελληνικό Δημόσιο και έχει παραδοθεί στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης), η οποία τονίζει ότι το βασικό πρόβλημα της Κρήτης δεν είναι μόνο η έλλειψη νερού, αλλά κυρίως η απουσία ενός “μαέστρου” που θα συντονίσει τους πολλούς εμπλεκόμενους φορείς.
Προτεραιότητα στα ημιτελή έργα
Το προτεινόμενο σχέδιο δράσης αναμένεται να κινηθεί σε πολλαπλά επίπεδα με άμεση προτεραιότητα την υδροδότηση του Ηρακλείου, αλλά και των υπόλοιπων περιοχών που αντιμετωπίζουν προβλήματα, τόσο στην ύδρευση όσο και στην άρδευση. Πρώτος στόχος είναι να ολοκληρωθούν έργα που έχουν μείνει πίσω. Έργα ημιτελή ή μπλοκαρισμένα από τεχνικά προβλήματα, όπως το φράγμα Βαλσαμιώτη στα Χανιά. Παρεμβάσεις που μπορούν να αποδώσουν άμεσα, χωρίς να χαθεί άλλος χρόνος. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η ενίσχυση του φράγματος Αποσελέμη.
Τα εργαλεία υπάρχουν, σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Το Ταμείο Απανθρακοποίησης, το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων, αλλά και ευρωπαϊκά προγράμματα μπορούν να καλύψουν σημαντικό μέρος των απαιτούμενων πόρων, υπό την προϋπόθεση να υπάρχει ώριμος σχεδιασμός και σαφής ιεράρχηση προτεραιοτήτων.
Σύμφωνα με το σχέδιο των Ολλανδών, το οποίο ακόμη δεν έχει παρουσιαστεί δημοσίως, προτεραιότητα πρέπει να δοθεί σε παρεμβάσεις που περιορίζουν τις απώλειες νερού. Γιατί εκεί εντοπίζεται ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που είναι τα παλαιωμένα δίκτυα από τα οποία χάνονται τεράστιες ποσότητες πριν καν φτάσουν στον τελικό χρήστη.
Οι παλαιότερες εκτιμήσεις για έργα που θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα 2 δισ. ευρώ έχουν πλέον βγει από το τραπέζι. Η στόχευση αλλάζει με μικρότερα, στοχευμένα έργα σε όλο το νησί, βάσει μελετών κόστους-οφέλους. Το master plan της HVA δίνει έμφαση σε γεωγραφικά στοχευμένες παρεμβάσεις, προσαρμοσμένες στις ανάγκες περιοχών όπως το Ηράκλειο, η Ιεράπετρα, η Μεσαρά και το οροπέδιο Λασιθίου.
Λύσεις χαμηλού κόστους για τη λειψυδρία
Αντί για μεγάλα, δαπανηρά έργα “βιτρίνας”, προκρίνονται πρακτικές λύσεις, χαμηλού κόστους με άμεσο αποτέλεσμα όπως είναι η ανίχνευση και ο περιορισμός των διαρροών, η τομεοποίηση των δικτύων, εγκατάσταση “έξυπνων” μετρητών και η αντικατάσταση παλαιών αγωγών ιδιαίτερα σε αγροτικές και περιαστικές περιοχές όπου το πρόβλημα είναι εντονότερο.
Παράλληλα, προωθούνται παρεμβάσεις για τη μείωση του πλημμυρικού κινδύνου, με έμφαση σε λύσεις που αξιοποιούν τη φύση. Αναδασώσεις, αντιδιαβρωτικά έργα, μικρά φράγματα συγκράτησης, βελτιώσεις στα αστικά αποστραγγιστικά δίκτυα – ένα πλέγμα δράσεων που ευθυγραμμίζεται με τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις για “nature-based solutions”.
Γεωργία: το πιο απαιτητικό πεδίο
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στον πρωτογενή τομέα, όπου τα προβλήματα είναι δομικά με ανοιχτά δίκτυα, υπεράντληση κ.ά. Η προσέγγιση των Ολλανδών αποφεύγει οριζόντιες λύσεις και ποντάρει σε πιλοτικές εφαρμογές σε Μεσαρά και Ιεράπετρα, με πρακτικές που θα κριθούν στην πράξη πριν επεκταθούν. Την ίδια ώρα, η έλλειψη εργατικών χεριών και η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού λειτουργούν ως τροχοπέδη. Η HVA προτείνει συμμετοχικό μοντέλο, με ενεργό ρόλο των τοπικών κοινωνιών. Στόχος, ένα βιώσιμο σύστημα διαχείρισης νερού που δεν επιβάλλεται, αλλά χτίζεται – και μπορεί να αποτελέσει ασπίδα για την Κρήτη τα επόμενα χρόνια.
Σε κάθε περίπτωση, το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό, καθώς οι συζητήσεις θα συνεχιστούν στα συναρμόδια υπουργεία και θα ληφθούν αποφάσεις από τις οποίες θα εξαρτηθεί αν η Κρήτη θα μπορέσει τελικά να θωρακιστεί αποτελεσματικά απέναντι στη λειψυδρία των επόμενων δεκαετιών.
