Ο «τρελός κόσμος» που, σύμφωνα με τη νορβηγική κυβέρνηση, διαμορφώνεται από τις πολιτικές του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και την αυξανόμενη επιρροή της Κίνας, ωθεί τη Νορβηγία να επανεξετάσει τη σχέση της με την Ευρωπαϊκή Ένωση, τρεις δεκαετίες μετά τη δεύτερη απόρριψη της ένταξης στο ευρωπαϊκό μπλοκ.
Η μεγαλύτερη πετρελαιοπαραγωγός και παραγωγός φυσικού αερίου χώρα της Ευρώπης συμμετέχει στην ενιαία αγορά μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), ωστόσο παραμένει εκτός ΕΕ, καθώς οι πολίτες της ψήφισαν «όχι» στην ένταξη τόσο το 1972 όσο και το 1994.
Κεντρικό ρόλο σε αυτές τις αποφάσεις διαδραμάτισε η ανησυχία ότι η νορβηγική αλιευτική βιομηχανία θα βρισκόταν σε μειονεκτική θέση υπό τους κανόνες των Βρυξελλών. Τα θαλασσινά, άλλωστε, αποτελούν τον σημαντικότερο εξαγωγικό κλάδο της χώρας μετά τα ορυκτά καύσιμα.
«Το 1972 είπαμε όχι λόγω των ψαριών και το ίδιο συνέβη το 1994. Ήταν κυρίως θέμα αλιείας και γεωργίας», δήλωσε στους Financial Times ο υπουργός Εξωτερικών της Νορβηγίας, Έσπεν Μπαρθ Άιντε. Όπως ανέφερε, το ζήτημα υπήρξε τόσο διχαστικό ώστε «διέλυσε γάμους και οικογένειες», αφήνοντας στη νορβηγική κοινωνία ένα είδος «μετατραυματικού στρες».
Διπλωμάτες της ΕΕ εκτιμούν ότι οι πρόσφατες διεθνείς εξελίξεις και ιδιαίτερα η πολιτική του Τραμπ προσφέρουν το απαραίτητο σοκ ώστε η Νορβηγία να επαναξιολογήσει τα οφέλη της ένταξης, από το εμπόριο έως την ασφάλεια και την άμυνα.
Η Νορβηγία σε ένα ασταθές και αβέβαιο περιβάλλον
Ο Άιντε αναγνώρισε ότι ο «καλοήθης κόσμος» της εποχής των δύο δημοψηφισμάτων έχει πλέον δώσει τη θέση του σε ένα πολύ πιο αβέβαιο και απαιτητικό διεθνές περιβάλλον.
«Όταν ενταχθήκαμε στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, συμμετείχαμε σε αυτό που τότε ήταν το μεγάλο ευρωπαϊκό εγχείρημα: την ενιαία αγορά», ανέφερε. «Τριάντα χρόνια αργότερα, εκείνος ο κόσμος έχει εξαφανιστεί. Πρέπει να είμαστε ειλικρινείς ότι βρισκόμαστε πλέον σε μια πιο δύσκολη κατάσταση. Τα τμήματα της ΕΕ στα οποία επιλέξαμε να μην συμμετάσχουμε αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία».
Οι εμπορικές αντιπαραθέσεις και οι δασμοί των ΗΠΑ ανέδειξαν επίσης τη δύσκολη θέση της Νορβηγίας. Παρότι συμμετέχει στην ενιαία αγορά, δεν έχει λόγο στις εμπορικές διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, οι οποίες διεξάγονται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκ μέρους των κρατών-μελών.
Ο Νορβηγός υπουργός Εξωτερικών υπογράμμισε ότι η χώρα πρέπει να αναγνωρίσει πόσο έχει αλλάξει η Ευρώπη από το 1994.
«Αυτός ο τρελός κόσμος, με όσα συμβαίνουν στις σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας, αναγκάζει την ΕΕ να ενεργοποιήσει εργαλεία που μέχρι πρόσφατα χρησιμοποιούνταν ελάχιστα», είπε, αναφερόμενος στην εμπορική πολιτική και την τελωνειακή ένωση. «Και είναι ακριβώς τα εργαλεία στα οποία εμείς επιλέξαμε να μην συμμετέχουμε».
Η ανησυχία για τα σχέδια Τραμπ
Η Νορβηγία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ωστόσο οι δηλώσεις και οι κινήσεις του Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία —την ημιαυτόνομη περιοχή της Δανίας, συμμάχου χώρας της Συμμαχίας— έχουν εντείνει τις ανησυχίες στο Όσλο για τη μελλοντική αξιοπιστία των αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας που στηρίζουν την ευρωπαϊκή άμυνα από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Παράλληλα, η Νορβηγία παρακολουθεί με ανησυχία τις εξελίξεις γύρω από το Σβάλμπαρντ, το στρατηγικής σημασίας αρκτικό αρχιπέλαγος της χώρας, για το οποίο η Ρωσία επιδεικνύει αυξανόμενο ενδιαφέρον.
Η ενισχυμένη εστίαση της ΕΕ σε ζητήματα άμυνας και ασφάλειας μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχει καταστήσει το ευρωπαϊκό εγχείρημα πιο ελκυστικό, όχι μόνο για τη Νορβηγία αλλά και για άλλες χώρες της ενιαίας αγοράς και του ΝΑΤΟ, όπως η Ισλανδία.
Η Ισλανδία πρόκειται να διεξαγάγει δημοψήφισμα τον Αύγουστο σχετικά με την επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ. Το νησί έχει επανειλημμένα βρεθεί στο επίκεντρο συζητήσεων που το συνδέουν με τη Γροιλανδία, γεγονός που έχει αναζωπυρώσει το ενδιαφέρον για τη θέση του στον ευρωπαϊκό και βορειοατλαντικό χώρο.
Η ΕΕ έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να προσφέρει στην Ισλανδία ειδικές εξαιρέσεις στον τομέα της αλιείας, επιδιώκοντας να διευκολύνει την ένταξη νέων μελών.
Ο Άιντε δήλωσε ότι μια τέτοια εξέλιξη θα παρακολουθείται με ιδιαίτερη προσοχή στη Νορβηγία.
«Η περίπτωση της Ισλανδίας είναι σημαντική για εμάς. Οφείλουμε να παρακολουθούμε στενά τις εξελίξεις», ανέφερε.
Με το μάτι στην Ισλανδία
Όπως πρόσθεσε, ο νορβηγικός αλιευτικός κλάδος εξετάζει με ενδιαφέρον το ενδεχόμενο η Ισλανδία να εξασφαλίσει ευνοϊκούς όρους για τα αλιευτικά της δικαιώματα στο πλαίσιο μιας ενδεχόμενης ένταξης. «Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει το κλίμα στη Νορβηγία», σημείωσε.
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός Γιόνας Γκαρ Στόρε δήλωσε σε ξένους δημοσιογράφους στο Όσλο ότι μια πιθανή ένταξη της Ισλανδίας στην ΕΕ «θα έκανε εντύπωση στη Νορβηγία». Έσπευσε, ωστόσο, να επισημάνει ότι η ένταξη της Σουηδίας και της Φινλανδίας το 1995 δεν επηρέασε ουσιαστικά τη νορβηγική κοινή γνώμη.
«Η απόφαση αυτή δεν πρόκειται να ληφθεί από άλλες χώρες για λογαριασμό της Νορβηγίας», τόνισε.
Παρότι κορυφαία στελέχη όπως ο Στόρε και ο Άιντε τάσσονται υπέρ της ένταξης, το Εργατικό Κόμμα δεν εξετάζει προς το παρόν το ενδεχόμενο νέου δημοψηφίσματος, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η πλειονότητα των πολιτών εξακολουθεί να αντιτίθεται στην ένταξη στην ΕΕ, σημειώνουν οι FT.
Ο Άιντε εκτιμά ότι ο ενεργειακός πλούτος της χώρας έχει καλλιεργήσει ένα ισχυρό αίσθημα αυτοπεποίθησης και ανεξαρτησίας.
«Υπάρχει η αίσθηση ότι η οικονομική μας αυτάρκεια μάς προσφέρει ισχύ και ελευθερία κινήσεων», ανέφερε.
«Αν γινόταν δημοψήφισμα αύριο, θα ψήφιζα υπέρ της ένταξης. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να ζητήσουμε ένα νέο δημοψήφισμα», κατέληξε. «Προς το παρόν, οφείλουμε να είμαστε ειλικρινείς για τη θέση στην οποία βρισκόμαστε σήμερα».
