Με μια μαθητεία στον τομέα της επικοινωνίας μάρκετινγκ και πτυχίο στη διεθνή διοίκηση επιχειρήσεων, η Valerie πίστευε ότι ήταν καλά προετοιμασμένη για μια καριέρα στον επιχειρηματικό κόσμο της Γερμανίας. Ακόμη και η τρέχουσα πρακτική της άσκηση σε μια από τις τέσσερις μεγάλες λογιστικές εταιρείες δεν θα οδηγήσει σε μόνιμη θέση, όπως είπε στους Financial Times με την προϋπόθεση να μην δημοσιευτεί το πλήρες όνομά της.
Οι γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες, οι μηχανικοί όμιλοι και οι χημικές εταιρείες απολύουν εργαζομένους εδώ και χρόνια λόγω του συνδυασμού των υψηλών ενεργειακών και εργατικών δαπανών
H εμπειρία της Valerie αντανακλά μια ευρύτερη ανατροπή στην αγορά εργασίας της Γερμανίας, που κάποτε φαινόταν ακατάβλητη. Για σχεδόν δύο δεκαετίες, το Βερολίνο μπορούσε να καυχηθεί για μία από τις ισχυρότερες αγορές εργασίας στην Ευρωζώνη, καθώς η ζήτηση για γερμανικά αυτοκίνητα και μηχανήματα στην Κίνα και αλλού τόνωσε τη βιομηχανία της χώρας που εξαρτάται από τις εξαγωγές, και το εργατικό δυναμικό αυξήθηκε καθώς ειδικευμένοι εργαζόμενοι από άλλες χώρες της ΕΕ μετακόμισαν στη Γερμανία. Οι αμφιλεγόμενες μεταρρυθμίσεις στις αρχές της νέας χιλιετίας, που αποσκοπούσαν στην ταχύτερη επανένταξη των ανθρώπων στην αγορά εργασίας, ενίσχυσαν την απασχόληση.
Εδώ και χρόνια, οι οικονομολόγοι προειδοποιούσαν ότι η γήρανση του πληθυσμού θα οδηγούσε σε χρόνια έλλειψη εργατικού δυναμικού, ενώ η απασχόληση παρουσίαζε ισχυρή αύξηση. Σήμερα, η Γερμανία αντιμετωπίζει αυξανόμενη ανεργία, καθώς τα πολλά χρόνια οικονομικής στασιμότητας και βιομηχανικής παρακμής, που οφείλονται εν μέρει στον ανταγωνισμό από την Κίνα, τελικά επηρεάζουν την αγορά εργασίας.
Παρελθόν η «χρυσή δεκαετία» στη Γερμανία
«Η “χρυσή δεκαετία” από το 2009 έως το 2019, που χαρακτηρίστηκε από ισχυρή δημιουργία θέσεων εργασίας και μείωση της ανεργίας, έχει τελειώσει», δήλωσε ο Holger Schäfer, εμπειρογνώμονας της αγοράς εργασίας στο Γερμανικό Οικονομικό Ινστιτούτο (IW), ένα think-tank.
Ενώ η ανεργία σε ολόκληρη την ευρωζώνη έπεσε στο ιστορικά χαμηλό επίπεδο του 6,1% νωρίτερα φέτος, ο αριθμός των ανέργων στη Γερμανία αυξήθηκε σε 42 από τους τελευταίους 48 μήνες.
Τον Απρίλιο, ο αριθμός αυτός ξεπέρασε τα 3 εκατομμύρια — ένα πολιτικά ευαίσθητο όριο — σε εποχικά προσαρμοσμένη βάση για πρώτη φορά τα τελευταία 15 χρόνια. Ο Bernd Fitzenberger, διευθυντής του Ινστιτούτου Έρευνας για την Απασχόληση (IAB), προειδοποίησε ότι η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης κινδυνεύει να παγιδευτεί σε μια «κατηφορική σπείρα», καθώς η αυξανόμενη ανεργία εντείνει την πίεση σε ένα σύστημα κοινωνικής ασφάλισης που ήδη δυσκολεύεται να αντέξει οικονομικά.
Οι δαπάνες της Γερμανίας για την κοινωνική ασφάλιση ως ποσοστό του ΑΕΠ βρίσκονται σε επίπεδα ρεκόρ, εξαιρουμένων των ετών της πανδημίας του Covid-19. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς παραδέχτηκε πέρυσι στα μέλη του κόμματός του, των Χριστιανοδημοκρατών (CDU), ότι «το κράτος πρόνοιας όπως το γνωρίζουμε σήμερα δεν μπορεί πλέον να χρηματοδοτηθεί από την οικονομία μας». Η αύξηση της ανεργίας σε πάνω από 3 εκατομμύρια απειλεί να προκαλέσει περαιτέρω πολιτικές αναταραχές, σε μια εποχή που οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι περισσότερο από το ένα τρίτο του συνόλου των ψηφοφόρων στη Γερμανία υποστηρίζει κόμματα της λαϊκιστικής δεξιάς και της αριστεράς.
Ο Mερτς προσπαθεί να αναζωογονήσει την οικονομία μέσω μιας δαπανηρής πολιτικής που χρηματοδοτείται από το χρέος σε υποδομές και άμυνα, αλλά ο αντίκτυπος του πολέμου με το Ιράν στις αγορές ενέργειας και τις αλυσίδες εφοδιασμού υπονομεύει τις ελπίδες για μια ισχυρή ανάκαμψη. Μετά την ανάκαμψη από την ύφεση λόγω της Covid-19, το γερμανικό ΑΕΠ μόλις που ξεπέρασε το προ-πανδημικό επίπεδο. Από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η «ισχυρή αγορά εργασίας της Γερμανίας ήταν το συνδετικό στοιχείο που κρατούσε ενωμένη την οικονομία», δήλωσε ο Carsten Brzeski, παγκόσμιος επικεφαλής μακροοικονομικών της ING.
Ωστόσο, προειδοποίησε: «Οι καθυστερημένες επιπτώσεις της οικονομικής ύφεσης αρχίζουν πλέον να γίνονται αισθητές στην αγορά εργασίας». Καθώς η κρίση στις τιμές της ενέργειας μετά τον πόλεμο με το Ιράν υπονομεύει τις ελπίδες για οικονομική ανάκαμψη φέτος, ο Brzeski προβλέπει μια νέα αύξηση της ανεργίας κατά έως και 300.000 άτομα φέτος. Αν και ο αριθμός αυτός παραμένει πολύ χαμηλότερος από το μεταπολεμικό ρεκόρ των 5 εκατομμυρίων που είχε σημειωθεί στις αρχές του 2005, θα αποτελεί το υψηλότερο επίπεδο από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.
Απολύσεις
Οι γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες, οι μηχανικοί όμιλοι και οι χημικές εταιρείες απολύουν εργαζομένους εδώ και χρόνια λόγω του συνδυασμού των υψηλών ενεργειακών και εργατικών δαπανών και του αυξανόμενου ανταγωνισμού από τους Κινέζους αντιπάλους. Ο εμπορικός πόλεμος του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχει αποδυναμώσει τη ζήτηση στις ΗΠΑ για γερμανικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων των αυτοκινήτων και των φαρμακευτικών προϊόντων.
Ωστόσο, μέχρι πρόσφατα, η αύξηση της απασχόλησης στον δημόσιο τομέα είχε «αντισταθμίσει τις απώλειες στην ιδιωτική οικονομία», δήλωσε ο Schäfer. Από τα μέσα του 2025, η κατάσταση έχει αντιστραφεί. Η Volkswagen προχωρά σε περικοπή 50.000 θέσεων εργασίας στη χώρα της έως το 2030, ενώ η Bosch σκοπεύει να μειώσει 22.000 θέσεις μέχρι την ίδια ημερομηνία. Η Γερμανική Ένωση της Αυτοκινητοβιομηχανίας προειδοποίησε αυτό το μήνα ότι συνολικά 225.000 θέσεις εργασίας ενδέχεται να εξαφανιστούν έως το 2035, περίπου 35.000 περισσότερες από ό,τι αναμενόταν προηγουμένως. Λόγω των αυστηρών εργατικών νόμων της Γερμανίας, που καθιστούν τις απολύσεις δαπανηρές, πολλές εταιρείες επιδιώκουν να αποφύγουν τις μαζικές απολύσεις. Αντ’ αυτού, προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν εθελούσιες αποχωρήσεις, να περιορίσουν τις προσλήψεις και να παρέχουν κίνητρα για πρόωρη συνταξιοδότηση.
Ως αποτέλεσμα, οι προσλήψεις έχουν «σχεδόν σταματήσει», σύμφωνα με τον Φίτσενμπεργκερ. Από την πλήρη εισβολή στην Ουκρανία το 2022, ο αριθμός των κενών θέσεων εργασίας έχει μειωθεί κατά 26%, σύμφωνα με στοιχεία της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Απασχόλησης. Αυτό σημαίνει ότι οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά εργασίας, όπως η Valerie, πλήττονται δυσανάλογα. Το 2025, ο αριθμός των θέσεων εργασίας για αρχάριους που δημοσιεύτηκαν ήταν 42% χαμηλότερος από τον μέσο όρο των πέντε ετών, σύμφωνα με στοιχεία της Stepstone.de, μιας πύλης εργασίας. Η ανεργία των νέων έχει εκτοξευθεί ιδιαίτερα τα τελευταία τέσσερα χρόνια.
Η εταιρεία του, η οποία, όπως δήλωσε ο Henzelmann, δεν έχει μειώσει τις προσλήψεις, λαμβάνει σήμερα έως και 1.000 αιτήσεις το μήνα για πρακτική άσκηση, μια απότομη αύξηση σε σύγκριση με πριν από μερικά χρόνια.
Τα ποσοστά ανεργίας
Στο 4%, το ποσοστό ανεργίας της Γερμανίας, όπως υπολογίζεται από τη στατιστική υπηρεσία Eurostat — η οποία χρησιμοποιεί ελαφρώς διαφορετικά κριτήρια — παραμένει πολύ χαμηλότερο από το 11% που είχε φτάσει στο αποκορύφωμα της κρίσης της αγοράς εργασίας της χώρας το 2005, καθώς και από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Ωστόσο, τα στατιστικά στοιχεία της Γερμανίας εμφανίζονται χειρότερα λόγω της γήρανσης του πληθυσμού της.
Σε απόλυτους αριθμούς, ο αριθμός των ανέργων έχει εκτοξευθεί κατά ένα τέταρτο μέσα σε τέσσερα χρόνια. Και οι πιο έμπειροι εργαζόμενοι που χρειάζονται νέα δουλειά αντιμετωπίζουν προβλήματα, όπως διαπίστωσε ο 49χρονος Φλόριαν Λαμπ. Όταν ο Λαμπ έχασε τη δουλειά του ως εκπρόσωπος Τύπου σε μια μικρή βιομηχανική ένωση στις αρχές του 2025, υπέθεσε ότι θα βρει γρήγορα νέα θέση «δεδομένης της εμπειρίας και του δικτύου μου». «Ζούσα μια ανέμελη μεσοαστική οικογενειακή ζωή, αλλά ξαφνικά μου ήρθε στο μυαλό αυτό το τρομακτικό σενάριο ότι θα κατέληγα μόνιμα στην κοινωνική πρόνοια», είπε.
