Εξαγωγικές επιδόσεις και παραγωγικό πρότυπο

Την τελευταία δεκαετία, και ιδίως μετά το 2015, η ελληνική οικονομία έχει κάνει σημαντικά βήματα προς την κατεύθυνση της εξωστρέφειας, με τις εξαγωγές να αποτελούν πλέον έναν από τους βασικούς πυλώνες ανάπτυξης.

Η βελτίωση αυτή δεν είναι συγκυριακή, αλλά αντανακλά σταδιακές διαρθρωτικές αλλαγές στο παραγωγικό πρότυπο της χώρας, την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη στροφή των ελληνικών επιχειρήσεων προς διεθνείς αγορές. Καθοριστική συμβολή στην ενίσχυση της εξαγωγικής δυναμικής καταγράφουν και οι εξαγωγές υπηρεσιών, με τον τουρισμό να επιτυγχάνει διαδοχικά ιστορικά υψηλά το 2024-2025, βελτιώνοντας τη συνολική εξωτερική θέση της οικονομίας.

Χαρακτηριστικό είναι ότι οι εξαγωγές αγαθών κατέγραψαν έντονη άνοδο την τρέχουσα δεκαετία, με πρωταγωνιστικό ρόλο των κλάδων της μεταποίησης. Το μερίδιο των εξαγόμενων αγαθών στο σύνολο των εξαγωγών αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκε από 39% το 2009 σε 48% το 2025, αντανακλώντας τη σταδιακή ενίσχυση του εμπορεύσιμου τομέα της οικονομίας. Παράλληλα, η αξία των ελληνικών εξαγωγών, και ειδικότερα των βιομηχανικών, έχει σχεδόν διπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία, εξέλιξη που επιβεβαιώνει τον πιο εξωστρεφή προσανατολισμό της παραγωγικής βάσης.

Ακόμη και σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας και επιθετικής δασμολογικής πολιτικής των ΗΠΑ, οι ελληνικές εξαγωγές επέδειξαν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Το 2025, οι εξαγωγές αγαθών διαμορφώθηκαν σε €48,7 δισ., ελαφρώς χαμηλότερα από το 2024, εξέλιξη που οφείλεται κυρίως στη μείωση των εξαγωγών πετρελαιοειδών.

Εξαιρουμένης αυτής της κατηγορίας, οι εξαγωγές αγαθών έφθασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, ενισχύοντας την εικόνα μιας ευρύτερης βάσης εξαγωγικών προϊόντων. Τρόφιμα, ποτά και καπνός, χημικά και βιομηχανικά προϊόντα κατέγραψαν θετικούς ρυθμούς ανόδου, αυξάνοντας τη συμμετοχή τους στο σύνολο των εξαγωγών.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει ο βασικότερος εμπορικός εταίρος της Ελλάδας, απορροφώντας πάνω από το 57% των εξαγωγών αγαθών, με τις κύριες αγορές να βρίσκονται εντός της Ευρωζώνης. Ταυτόχρονα, οι ελληνικές εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες διατηρήθηκαν ουσιαστικά αμετάβλητες το 2025, παρά τη δασμολογική αβεβαιότητα του προηγούμενου έτους, γεγονός που υποδηλώνει την ανθεκτικότητα και τη διαχρονική ισχύ των εμπορικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών.

Σημαντική είναι και η παρουσία της Ελλάδας σε αγορές της Μέσης Ανατολής, οι οποίες αντιπροσώπευσαν το 6,4% των συνολικών εξαγωγών το 2025, αν και οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις δημιουργούν αυξημένους κινδύνους μέσω του κόστους παραγωγής, των εφοδιαστικών αλυσίδων και της ζήτησης.

Σε κλαδικό επίπεδο, η μεταποίηση αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής εξαγωγικής δραστηριότητας, καθώς περίπου το 70% των εξαγωγών προέρχεται από τη βιομηχανία. Ιδιαίτερα υψηλό εξαγωγικό προσανατολισμό εμφανίζουν κλάδοι όπως η κατασκευή ηλεκτρονικών και οπτικών προϊόντων, τα προϊόντα πετρελαίου, τα τρόφιμα, τα φαρμακευτικά και τα πλαστικά προϊόντα, με αρκετούς από αυτούς να έχουν ενισχύσει σημαντικά την εξαγωγική τους ένταση σε σχέση με πριν από δέκα χρόνια.

Κομβικό ρόλο στη θετική αυτή πορεία διαδραματίζει και η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας. Ο δείκτης πραγματικής σταθμισμένης συναλλαγματικής ισοτιμίας με βάση το μοναδιαίο κόστος εργασίας έχει υποχωρήσει σωρευτικά κατά περίπου 22% από το 2014, εξέλιξη που αντανακλά τη μείωση του σχετικού κόστους παραγωγής και ενισχύει τη διεθνή θέση των ελληνικών επιχειρήσεων.

Συνολικά, η ενίσχυση της εξωστρέφειας συνιστά μια από τις πλέον θετικές εξελίξεις για την ελληνική οικονομία, καθώς συμβάλλει στη σταδιακή άμβλυνση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών και στον μετασχηματισμό του παραγωγικού προτύπου προς μια πιο βιώσιμη και ανθεκτική αναπτυξιακή κατεύθυνση. Παράλληλα, οι ταξιδιωτικές εισπράξεις παραμένουν κρίσιμο στήριγμα, καθώς την τελευταία δεκαετία χρηματοδοτούν μεγάλο μέρος του εμπορικού ελλείμματος, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο του τουρισμού ως μοχλού οικονομικής μεγέθυνσης.

Ο κ. Παναγιώτης Καπόπουλος είναι Chief Economist της Alpha Ban