Οι σφαίρες και οι βόμβες σκότωσαν σχεδόν 750.000 ανθρώπους στους πολέμους μεταξύ 2021 και 2024. Πολλοί περισσότεροι έχασαν τη ζωή τους από τις έμμεσες συνέπειες των συγκρούσεων, όπως η πείνα και οι ασθένειες. Οι απώλειες σε μάχες τα τελευταία τέσσερα χρόνια ήταν οι υψηλότερες από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Και για ποιο λόγο; Ούτε καν οι ηγέτες που ξεκίνησαν τους πρόσφατους πολέμους μπορούν να είναι ικανοποιημένοι με τα αποτελέσματα, σημειώνει εμφατικά ο Economist.
Η νέα τεχνολογία έχει μεταμορφώσει τον τρόπο στόχευσης. Το λογισμικό που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει στους στρατούς να εντοπίζουν και να χτυπούν στόχους με ταχύτητα και κλίμακα που παλαιότερα ήταν αδιανόητες.
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει εξελιχθεί σε ένα ταπεινωτικό τέλμα για τον Βλαντιμίρ Πούτιν, όπως εκτιμά το έγκυρο βρετανικό έντυπο, το οποίο προσθέτει ότι ο πόλεμος του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ εναντίον του Ιράν έχει πάει στραβά. Αυτοί οι δύο πόλεμοι επιλογής εξηγούν δύο νέες αλήθειες του πεδίου μάχης. Η τεχνολογία έχει κάνει πιο δύσκολη την προέλαση οποιουδήποτε στρατού στο έδαφος. Έχει επίσης διευκολύνει τις ασθενέστερες δυνάμεις, όταν δέχονται επίθεση από ισχυρότερες, να προκαλέσουν καταστροφή.
Πόλεμοι και αλλαγές στο πεδίο των μαχών
Σε ένα αποχαιρετιστήριο άρθρο που δημοσιεύτηκε αυτή την εβδομάδα, ο συντάκτης αμυντικών θεμάτων του Economist αναλογίζεται πώς έχει αλλάξει ο πόλεμος την τελευταία δεκαετία και πώς ενδέχεται να εξελιχθεί στο μέλλον.
Η πρώτη μεγάλη αλλαγή είναι ότι οι στρατιώτες είναι πιο εκτεθειμένοι στο πεδίο της μάχης. Οι αισθητήρες και οι δορυφόροι μπορούν να τους εντοπίσουν· μικρά, φθηνά drones μπορούν να τους σκοτώσουν. Οι στρατοί πρέπει να καταβάλλουν μεγαλύτερες προσπάθειες από ό,τι στο παρελθόν για να κρυφτούν, να κινηθούν και να επιβιώσουν. Η επέκταση της «ζώνης θανάτου» στην πρώτη γραμμή του μετώπου στην Ουκρανία, όπου οι στρατιώτες κινούνται σε μικρές ομάδες και ρομπότ εδάφους μεταφέρουν τους τραυματίες και παραδίδουν προμήθειες, ενσαρκώνει αυτή την αλλαγή.
Η τεχνολογία εξαπλώνεται γρήγορα. Οι Ισραηλινοί στρατιώτες στο Λίβανο αντιμετωπίζουν πλέον το ίδιο είδος drones που χρησιμοποιήθηκαν για πρώτη φορά στην Ουκρανία. Οι ιρανικοί πύραυλοι είναι πολύ πιο ακριβείς από τους ιρακινούς Scud που εκτοξεύτηκαν κατά τη διάρκεια του πρώτου πολέμου του Κόλπου. Αν η Κίνα επιχειρούσε να εισβάλει στην Ταϊβάν, οι δυνάμεις αποβίβασής της θα αντιμετώπιζαν μια καταιγίδα από drones. Η αεροπορική υπεροχή είναι πλέον πιο δύσκολο να επιτευχθεί και προσφέρει στους στρατιώτες λιγότερη προστασία από ό,τι στο παρελθόν, χάρη στο νέο στρώμα του εναέριου χώρου που είναι γεμάτο drones.
Ορισμένοι ειδικοί συνάγουν το συμπέρασμα ότι οι ελιγμοί —η επίθεση στα αδύνατα σημεία του εχθρού μέσω αιφνιδιαστικών και ταχέων κινήσεων— δεν είναι πλέον εφικτοί. Όμως ο πόλεμος αποτελεί ένα δαρβινικό περιβάλλον, που επιβάλλει συνεχή προσαρμογή, και το πεδίο της μάχης δεν παραμένει ποτέ αμετάβλητο για πολύ. Το δίδαγμα από την Ουκρανία δεν είναι ότι οι μελλοντικοί πόλεμοι θα περιλαμβάνουν πάντα ένα εξαντλημένο πεζικό που θα κινείται μόλις λίγα μέτρα την ημέρα σε μακρές, στατικές γραμμές του μετώπου. Είναι ότι οι στρατοί θα πρέπει να εκπαιδεύονται και να εξοπλίζονται κατάλληλα για να τυφλώνουν, να διαταράσσουν και να ξεφεύγουν από τις κάμερες, τους αισθητήρες και τα πυρομαχικά που βρίσκονται πάνω και γύρω τους.
Οι δυτικοί στρατοί υστερούν δραματικά σε αυτό το θέμα. Χρειάζονται πολύ περισσότερους αναστολείς σημάτων και αμυντικά συστήματα κατά των drones για να αποφύγουν να γίνουν ορατοί και να δεχθούν χτυπήματα. Χρειάζονται ρεαλιστική εκπαίδευση για να προσομοιώσουν αυτές τις συνθήκες, και αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο οι στρατοί του ΝΑΤΟ λαμβάνουν βοήθεια από Ουκρανούς με εμπειρία στα drones κατά τη διάρκεια των ασκήσεων. Και πρέπει να κινηθούν πιο τολμηρά στην ενσωμάτωση μη επανδρωμένων συστημάτων στις δυνάμεις τους για όλα τα θέματα, από την αναγνώριση έως την εφοδιαστική. Δεν πρέπει απλώς να αντιγράψουν την Ουκρανία. Αν και εκπληκτικά καινοτόμος, ο στρατός της έχει σοβαρά ελαττώματα. Στρατηγοί εκπαιδευμένοι από τη Σοβιετική Ένωση εξακολουθούν να ασκούν μικροδιαχείριση στις ταξιαρχίες στο μέτωπο. Οι δυνάμεις drone της Ουκρανίας μπορεί να είναι παγκόσμιας κλάσης, αλλά δεν είναι τόσο συντονισμένες με τις δυνάμεις επίθεσης όσο θα μπορούσαν. Και τα drone που πλέον περιπολούν στους ουρανούς του Ντονμπάς και στα νερά της Μαύρης Θάλασσας είναι μικρότερα, μικρότερης εμβέλειας και φθηνότερα από αυτά που θα χρειαζόταν σε έναν πόλεμο στις τεράστιες αποστάσεις του Ειρηνικού.
Η νέα τεχνολογία έχει μεταμορφώσει τον τρόπο στόχευσης
Η δεύτερη αλλαγή είναι ότι η νέα τεχνολογία έχει μεταμορφώσει τον τρόπο στόχευσης. Το λογισμικό που βασίζεται στην τεχνητή νοημοσύνη επιτρέπει στους στρατούς να εντοπίζουν και να χτυπούν στόχους με ταχύτητα και κλίμακα που παλαιότερα ήταν αδιανόητες. Η αμερικανική αιφνιδιαστική επίθεση στο Ιράν αποτελεί μια πρώτη γεύση αυτής της εξέλλιξης. Ένας στρατός που μπορεί να ξεπεράσει τους εχθρούς του στον εντοπισμό και την καταστροφή διοικητικών κέντρων, αποθηκών και όπλων μπορεί, θεωρητικά, να τους παραλύσει και να τους αναγκάσει να παραδοθούν. Στην πράξη, αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ θα μπορούσαν να βομβαρδίζουν το Ιράν κατά βούληση, όμως το Ιράν δεν δείχνει κανένα σημάδι υποχώρησης.
Αντίθετα, συνέχισε να εκτοξεύει drones και πυραύλους κατά τη διάρκεια των 39 ημερών της σύγκρουσης και κατάφερε να διατηρήσει το πυρηνικό του πρόγραμμα, να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ και να προκαλέσει παγκόσμιο οικονομικό χάος. Ο κ. Τραμπ πανηγυρίζει για τον αριθμό των ιρανικών στόχων που καταστράφηκαν από τον ανώτερο αμερικανικό εξοπλισμό, αλλά η στόχευση πρέπει να αποτελεί μέσο για την επίτευξη ενός σκοπού, όχι υποκατάστατο της στρατηγικής. Αυτό που περίμενε να είναι ένας σύντομος, έντονος πόλεμος άρχισε γρήγορα να εξαντλεί τα αποθέματα των ακριβών πυρομαχικών της Αμερικής και εξέθεσε την περιορισμένη αντοχή της σε οικονομικό κόστος, πόσο μάλλον σε απώλειες. Σε προηγούμενους πολέμους, όπως αυτός της Αμερικής στο Βιετνάμ και της Σοβιετικής Ένωσης στο Αφγανιστάν, η μικρότερη, πιο αδύναμη πλευρά κέρδισε επειδή πολεμούσε σε εγχώριο έδαφος. Τώρα η πιο αδύναμη πλευρά μπορεί να αντέξει οικονομικά και όπλα ακριβείας.
Μια τρίτη εξέλιξη, παράλληλα με αυτές τις τεχνολογικές αλλαγές, είναι ότι οι νόμοι του πολέμου δοκιμάζονται όλο και περισσότερο, επισημαίνει ο Economist. Οι δυνάμεις του Πούτιν έχουν υποβάλει τους Ουκρανούς πολίτες σε αδιάκριτους βομβαρδισμούς και συστηματικές επιθέσεις εναντίον ιατρικών εγκαταστάσεων. Η Χαμάς έχει καυχηθεί για τη μαζική δολοφονία Ισραηλινών γυναικών και παιδιών. Είναι αλήθεια ότι και οι πόλεμοι του παρελθόντος ήταν σκληροί. Το καινούργιο είναι ότι δεν είναι μόνο δικτάτορες, τρομοκράτες και αντάρτες που παραβιάζουν ανοιχτά τους κανόνες. Το ίδιο κάνουν και ορισμένοι ηγέτες δυτικών δημοκρατιών, τονίζει το βρετανικό περιοδικό.
Το Ισραήλ έχει επιβάλει βάναυση συλλογική τιμωρία στους πολίτες της Γάζας. Ο υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ χλευάζει την «χλιαρή νομιμότητα» στις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Ο Τραμπ απείλησε να εξαφανίσει τον ιρανικό πολιτισμό και αστειεύτηκε ότι είναι «διασκεδαστικό» να τορπιλίζεις πλοία γεμάτα ναύτες. Η απροκάλυπτη παραβίαση των κανόνων δεν είναι μόνο ανήθικη, αλλά και ανόητη, διότι σε μελλοντικούς πολέμους, στους οποίους θα χρησιμοποιούνται drones και πυραύλοι μεγάλου βεληνεκούς, οι δυτικοί πολίτες δεν θα απολαμβάνουν το καταφύγιο που έχουν συνηθίσει να θεωρούν δεδομένο.
Νέες συγκρούσεις
Σε τι χρησιμεύει αυτό; Τα επόμενα χρόνια θα φέρουν σίγουρα νέες συγκρούσεις. Ο Ντ. Τραμπ, εκφράζοντας ξεκάθαρα την περιφρόνησή του για τους συμμάχους, έχει αποδυναμώσει τη δύναμη των ΗΠΑ να αποτρέπουν τους επιτιθέμενους. Και οι πολιτικοί ηγέτες παντού θα συνεχίσουν να φαντάζονται ότι, υπό τη λαμπρή ηγεσία τους, ο επόμενος πόλεμος θα είναι γρήγορος και ανώδυνος.
Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι ο πόλεμος γίνεται όλο και πιο δύσκολος και πιο δαπανηρός, ότι είναι ευκολότερο για τα ασθενέστερα κράτη να κρατήσουν σε απόσταση και να εξαντλήσουν τα ισχυρότερα, και ότι είναι ευκολότερο να ξεκινήσει ένας πόλεμος παρά να τερματιστεί. Ο Economist καλεί να σκεφτουν τα παραπάνω, τον Τραμπ καθώς εξετάζει αν θα ξαναρχίσει τον πόλεμο με το Ιράν ή αν θα ξεκινήσει έναν στην Κούβα, τον Πούτιν καθώς συνεχίζει να καταστρέφει ζωές και χρήματα στην Ουκρανία, και τον Σι Τζινπίνγκ της Κίνας καθώς αποφασίζει αν θα εισβάλει στην Ταϊβάν. Καθώς η στρατιωτική τεχνολογία γίνεται πιο έξυπνη, οι πόλεμοι επιλογής φαίνονται όλο και πιο ανόητοι.
