Πριν από 100 και πλέον χρόνια, ο Στέφαν Τσβάιχ ένιωσε μια «υφέρπουσα φρίκη» απέναντι στην ομογενοποίηση του κόσμου. Προειδοποιούσε για τον κίνδυνο της απόλυτης εξαφάνισης κάθε ατομικότητας: «Το ντύσιμο εξομοιώνεται, τα ήθη διεθνοποιούνται. Η ζωή και η δράση των ανθρώπων είναι ενταγμένες στο ίδιο πλαίσιο. Οι πόλεις τους όλο και πιο ίδιες στα εξωτερικά τους γνωρίσματα» έγραφε στην «Ομογενοποίηση του κόσμου» (εκδόσεις Αγρα).
Ο αυστριακός συγγραφέας διαπίστωνε ότι η ομοιομορφία αυτή δεν περιορίζεται στα εξωτερικά γνωρίσματα, αλλά διεισδύει κάτω από την επιφάνεια. Εάν ζούσε σήμερα, θα είχε κάθε δικαίωμα να ισχυριστεί ότι δικαιώνεται πανηγυρικά. Από την πολιτική και την οικονομία μέχρι την αρχιτεκτονική και την τέχνη, η νέα ματιά σπανίζει. Οι σκέψεις και οι απόψεις μοιάζουν σαν να έχουν βγει από την ίδια μήτρα. Η έμπνευση και η φαντασία απουσιάζουν. Ανακυκλώνονται τα ίδια υλικά.
Με την επέλαση της Τεχνητής Νοημοσύνης, «η κατρακύλα στην ομοιομορφία είναι πιο τρομακτική παρά ποτέ». Οι σκέψεις λειαίνονται ακόμη πιο πολύ, όπως και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Οι συμπεριφορές τείνουν να γίνουν προβλέψιμες. Ακόμη και ένα ψηφιακό αντίγραφο μπορεί σε κάποιον βαθμό να μας υποκαταστήσει, προς το παρόν τουλάχιστον, σε ό,τι αφορά την επαγγελματική μας υπόσταση (βλ. σελίδα 13). Σύμφωνα με τη Rebecca Winthrop, διευθύντρια του Κέντρου για την Παγκόσμια Εκπαίδευση στο Brookings, τα «έξυπνα» εργαλεία περιορίζουν αποδεδειγμένα το εύρος της σκέψης και την ικανότητά μας να παράγουμε πρωτότυπες ιδέες. Επιτίθενται και διαβρώνουν τον πυρήνα της δημιουργικής σκέψης.
Σε άρθρο της στους «New York Times» σημειώνει ότι οι ομαλές προτάσεις της AI, οι κομψές μεταβάσεις και το πλούσιο λεξιλόγιο καλλιεργούν την ψευδαίσθηση μιας διευρυμένης δημιουργικότητας. Στην πραγματικότητα, όμως, όπως παρατηρεί, οι υποκείμενες ιδέες συχνά συγκλίνουν σε λίγες ομογενοποιημένες κατηγορίες. Τα κείμενα που γράφονται από ανθρώπους περιέχουν έως και οκτώ φορές περισσότερες νέες ιδέες σε σχέση με εκείνα που είχαν παραχθεί με τη βοήθεια της AI. Η αμερικανίδα ερευνήτρια υποστηρίζει επίσης ότι η αλληλεπίδραση με την AI φτωχαίνει τη σκέψη και πνίγει την πρωτοτυπία μέσω των συνεχών υποδείξεων. Τα όρια ανάμεσα στο πού τελειώνει η σκέψη του χρήστη και πού αρχίζει εκείνη του bot γίνονται δυσδιάκριτα, καθιστώντας εξαιρετικά εύκολη την υιοθέτηση απόψεων που παράγονται από την AI ως προσωπικών ιδεών. Οταν το chatbot προτείνει μια κατεύθυνση, οι άνθρωποι τείνουν να ευθυγραμμίζονται με αυτή. Ο ευάλωτος και εύπιστος χρήστης μπορεί εύκολα να εγκαταλείψει μια αντισυμβατική θέση προκειμένου να συμμορφωθεί προς τις υποδείξεις των έξυπνων εργαλείων. Παραδίδεται πρόθυμα στην εξουσία της μηχανής.
Είναι άλλωστε στη φύση των ανθρώπων να αφήνονται στη θέρμη του ρεύματος, που τους παρασύρει στο κενό. «Ruere in servitium», όπως έλεγε ο Τάκιτος, να ορμάει κανείς με τη θέλησή του στη δουλεία. Υπάρχει λοιπόν ελπίς; Σύμφωνα με τον Τσβάιχ, μόνο μία: η φυγή εντός μας. Δεν μπορούμε να σώσουμε την ατομικότητα στον κόσμο. Μπορούμε μόνο να υπερασπιστούμε το άτομο μέσα μας.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
