Στη Δρέσδη, στην ανατολική Γερμανία, στα τέλη του περασμένου έτους, βγήκε το τελευταίο αυτοκίνητο από τη γραμμή συναρμολόγησης στο «Διαφανές Εργοστάσιο» της Volkswagen, το οποίο είχε κατασκευαστεί για να αναδείξει την κορυφή της ευρωπαϊκής βιομηχανικής δύναμης και πλέον είναι παρελθόν καθώς κατέβασε ρολά. Χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, στο Σπάρτανμπουργκ της Νότιας Καρολίνας, ένας άλλος γερμανικός κολοσσός, η BMW, 234λειτουργεί το μεγαλύτερο εργοστάσιό της παγκοσμίως.
Αντιμέτωπες με έναν ξαφνικό φόρο στα εισαγόμενα εξαρτήματα, οι αμερικανικές εταιρείες δεν αποδέχτηκαν τα χαμηλότερα περιθώρια κέρδους, αλλά επένδυσαν ακόμη περισσότερο.
Η αντίθεση μεταξύ των δύο εργοστασίων βοηθά να εξηγηθεί ένα αίνιγμα που απασχολεί τους οικονομολόγους εδώ και καιρό: γιατί η αμερικανική οικονομία συνεχίζει να ξεπερνά σε απόδοση τόσες πολλές από τις ομολόγους της, παρά το γεγονός ότι αντιμετωπίζει τις ίδιες παγκόσμιες κρίσεις;
Απάντηση στο κομβικό αυτό ερώτημα επιχειρεί να δώσει σε άρθρο του το BBC.
Τα τελευταία χρόνια, μεγάλο μέρος του ανεπτυγμένου κόσμου έχει υποκύψει σε μια σειρά κρίσεων. Οι εκτεταμένοι δασμοί του Τραμπ έχουν διαταράξει το παγκόσμιο εμπόριο. Οι μαζικές απελάσεις αλλάζουν τις αγορές εργασίας. Και οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή έχουν προκαλέσει απότομες διακυμάνσεις στις τιμές του πετρελαίου.
Πολλοί οικονομολόγοι περίμεναν ότι αυτές οι πιέσεις θα επηρέαζαν σοβαρά τις ΗΠΑ. Αντίθετα, η οικονομία συνέχισε να αναπτύσσεται με σταθερό ρυθμό. Ο πληθωρισμός αποδείχθηκε κατά καιρούς επίμονος, αλλά ο συνδυασμός της αδύναμης ανάπτυξης και της επίμονης αύξησης των τιμών που πολλοί φοβούνταν δεν συνέβη.
H οικονομική ανάπτυξη αναμένεται να ξεπεράσει αυτή των άλλων πλούσιων χωρών
Προβλέψεις για την οικονομική ανάπτυξη των χωρών της G7 για το 2026
Επίδειξη δύναμης για την αμερικανική οικονομία
Ο Τζο Μπρουσουέλας, επικεφαλής οικονομολόγος της RSM, υποστηρίζει ότι ο ίδιος ο εμπορικός πόλεμος αποτέλεσε την πιο ισχυρή απόδειξη της ανθεκτικότητας των ΗΠΑ.
«Τα αυτογκόλ που επέβαλε η κυβέρνηση Τραμπ στις ΗΠΑ σε θέματα εμπορίου και μετανάστευσης είναι πιθανώς το καλύτερο παράδειγμα του υποκείμενου δυναμισμού της αμερικανικής οικονομίας», λέει στο BBC.
Αντιμέτωπες με έναν ξαφνικό φόρο στα εισαγόμενα εξαρτήματα, οι αμερικανικές εταιρείες δεν αποδέχτηκαν τα χαμηλότερα περιθώρια κέρδους, αλλά επένδυσαν ακόμη περισσότερο.
«Οι κεφαλαιουχικές δαπάνες (CapEx) αυτή τη στιγμή ανέρχονται στο 13,9% του ΑΕΠ των ΗΠΑ», λέει ο Mπρουσουέλας. «Αυτό θα έπρεπε να επιβραδύνεται, δεδομένου του συνδυασμού κραδασμών στην προσφορά και τη ζήτηση που απορροφά η οικονομία, αλλά δεν συμβαίνει».
Αντίθετα, μεγάλο μέρος αυτής της πίεσης έχει αντισταθμιστεί από μια αξιοσημείωτη αύξηση της παραγωγικότητας. Η ευρύτερη οικονομία των ΗΠΑ συνέχισε να αναπτύσσεται με ετήσιο ρυθμό περίπου 2%.
Οι αγορές ενέργειας προσφέρουν μια άλλη εξήγηση. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου προς τα πάνω, μια εξέλιξη που ιστορικά θα αποτελούσε σημαντική απειλή για την ανάπτυξη των ΗΠΑ. Ωστόσο, η επανάσταση του σχιστολιθικού πετρελαίου άλλαξε ριζικά την έκθεση των ΗΠΑ σε ενεργειακούς κλυδωνισμούς. Κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, οι ΗΠΑ έχουν καταστεί ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο, ενώ οι επιχειρήσεις έχουν μειώσει σταθερά την εξάρτησή τους από το πετρέλαιο.
«Η ανάπτυξη της υδραυλικής ρωγμάτωσης στις Ηνωμένες Πολιτείες από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, σε συνδυασμό με την εξέλιξη των εναλλακτικών καυσίμων, έχει δημιουργήσει τις συνθήκες υπό τις οποίες η συμβολή του πετρελαίου στο ΑΕΠ ανά μονάδα έχει μειωθεί κατά το ήμισυ τα τελευταία 50 χρόνια», λέει ο Μπρουσουέλας.
Ενεργειακή ασφάλεια
Η διαφορά με την Ευρώπη είναι σαφής. Ενώ οι ΗΠΑ έχουν επικεντρωθεί στην ευελιξία, υιοθετώντας τη μέθοδο της υδραυλικής ρωγμάτωσης και αφήνοντας τις τιμές να ανταποκρίνονται στην αγορά, η Ευρώπη έχει βασιστεί σε μακροπρόθεσμες συμβάσεις και διασυνδεδεμένα δίκτυα εφοδιασμού για να εγγυηθεί την ενεργειακή ασφάλεια. Αυτή η προσέγγιση άφησε πολλές χώρες εκτεθειμένες όταν διακόπηκε η προμήθεια ρωσικού φυσικού αερίου μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Και δεδομένων των τρεχουσών εντάσεων στη Μέση Ανατολή, αυτή η ευπάθεια παραμένει.
Για τη Ρεμπέκα Κρίστι, ανώτερη ερευνήτρια στο think tank Bruegel των Βρυξελλών, η απόκλιση δεν αφορά μόνο τις πολιτικές επιλογές, αλλά και τις πολιτισμικές στάσεις απέναντι στον κίνδυνο.
«Οι Αμερικανοί είναι πολύ προσανατολισμένοι στις λύσεις και νιώθουν πολύ πιο άνετα να αναλάβουν έναν βραχυπρόθεσμο κίνδυνο για να αποκομίσουν ένα μακροπρόθεσμο πλεονέκτημα. Η Ευρώπη, ως πολιτισμός, είναι αντίθετη στον κίνδυνο.»
Λέει ότι βρισκόταν σε μια εκδήλωση όπου ο ίδιος ο επίτροπος της ΕΕ για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες ανέφερε ότι στην Ευρώπη δεν γίνεται αρκετή συζήτηση για τον κίνδυνο που ενέχει η αποφυγή του ρίσκου.
Ακόμη και η διαφορά στον τρόπο με τον οποίο είναι δομημένες οι επιχειρήσεις και τα συνταξιοδοτικά συστήματα αντικατοπτρίζει αυτό το χάσμα. Σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, οι εταιρείες βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στα τραπεζικά δάνεια για τη χρηματοδότησή τους, ενώ οι συντάξεις των εργαζομένων συνδέονται συχνά με συμβόλαια εγγυημένης ασφάλισης που περιορίζουν τόσο τις απώλειες όσο και τα κέρδη.
«Αν χρηματοδοτείς την επιχείρησή σου με τραπεζικό δάνειο, δεν έχεις την ίδια ευελιξία που έχεις αν πουλάς μετοχές ή προσελκύεις επιχειρηματικά κεφάλαια», λέει η Κρίστι.
Επενδυτές και χρηματιστήριο
Στις ΗΠΑ, οι εταιρείες μπορούν να αξιοποιήσουν επενδυτές και το χρηματιστήριο για χρηματοδότηση. Αυτή η ευελιξία, ακόμη και με τα σκαμπανεβάσματά της, δίνει στις αμερικανικές εταιρείες ένα πλεονέκτημα έναντι των ευρωπαϊκών μοντέλων που υποστηρίζονται από το κράτος.
Ωστόσο, η Κρίστι φροντίζει να επισημάνει ότι η ανθεκτικότητα σε μακροοικονομικό επίπεδο μπορεί να κρύβει πραγματικές δυσκολίες σε χαμηλότερα επίπεδα.
«Οι ΗΠΑ είναι μια χώρα με πολύ υψηλή ανισότητα», λέει. «Αν αντιμετωπίζεις δυσκολίες, θα περάσεις πραγματικά δύσκολες στιγμές, επειδή η αγορά εργασίας δεν δημιουργεί πλήθος νέων θέσεων εργασίας, τα πράγματα γίνονται όλο και πιο ακριβά, ενώ πολλές πόλεις αντιμετωπίζουν κρίση στη στέγαση».
Η βαθύτερη ανησυχία της είναι ότι η ανισότητα θα φτάσει σε ένα σημείο καμπής. «Ακόμα και τότε, το δολάριο και οι σχετικά σταθερές τράπεζες δεν θα βοηθήσουν αν υπάρχει πραγματική κρίση στην απασχόληση στην πραγματική οικονομία».
Μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν πολλά στοιχεία που να το υποδηλώνουν αυτό. Στην πραγματικότητα, οι αμερικανοί εργοδότες πρόσθεσαν 172.000 θέσεις εργασίας τον Μάιο, ξεπερνώντας κατά πολύ τις προσδοκίες.
Ωστόσο, τα νέα στοιχεία για τον πληθωρισμό αυτή την εβδομάδα, που δείχνουν ότι οι τιμές καταναλωτή αυξάνονται με τον ταχύτερο ρυθμό των τελευταίων τριών ετών, υποδηλώνουν ότι τα όρια της ανθεκτικότητας των ΗΠΑ ενδέχεται να πλησιάζουν. Τον Μάιο, οι τιμές ήταν 4,2% υψηλότερες από ό,τι ένα χρόνο πριν, από 3,8% τον Απρίλιο.
Η αμερικανική οικονομία μπορεί να ξεπερνά σε απόδοση πολλούς από τους ανταγωνιστές της. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι είναι απρόσβλητη. Οι υψηλότερες τιμές της ενέργειας, ο επίμονος πληθωρισμός και η διευρυνόμενη ανισότητα αποτελούν κινδύνους που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν το τρέχον πλεονέκτημα της χώρας.
Παρόλα αυτά, σε σύγκριση με πολλές άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες, οι ΗΠΑ εξακολουθούν να φαίνονται ισχυρές. Ο συνδυασμός ευέλικτων αγορών, ταχείας επένδυσης, άφθονης ενέργειας και ανοχής στον κίνδυνο τις έχει βοηθήσει να αντέξουν κλυδωνισμούς που έχουν δοκιμάσει τις ομολόγους τους.
Όπως το θέτει ο Μπρουσουέλας, «είναι το πιο καθαρό πουκάμισο σε ένα πολύ βρώμικο πλυντήριο»!
