Η εργασιακή ομηρία στην οποία βρέθηκαν κυριολεκτικά από τη μία στιγμή στην άλλη οι χιλιάδες εργαζόμενοι στις αλυσίδες εστίασης «Pizza Fan» και «Χωριάτικο» είναι μία παράμετρος των δυσωδών αυτών υποθέσεων, στην οποία αξίζει να δοθεί περισσότερη προσοχή. Επαναλαμβάνω ότι πρόκειται για χιλιάδες εργαζόμενους – μόνο στην Pizza Fun 2.500 – που ξαφνικά βρέθηκαν χωρίς δουλειά και χωρίς καν τη δυνατότητα να διεκδικήσουν επίδομα ανεργίας, αφού δεν είναι απολυμένοι. Διαμαρτύρονται τα συνδικάτα, όπως είναι αυτονόητο, και το αρμόδιο υπουργείο δηλώνει ότι παρακολουθεί στενά το θέμα και θα στηρίξει τους εργαζόμενους, αν και προς το παρόν δεν έχει ενεργοποιηθεί κανένα μέτρο, αυξάνοντας την ανασφάλεια των ανθρώπων αυτών που ανατράπηκε η ζωή τους, χωρίς καμία δική τους ευθύνη, μέσα σε λίγες ώρες.
Για άλλη μια φορά, με έναν τρόπο πολύ οδυνηρό, διαπιστώσαμε πως στο τέλος της ημέρας οι εργαζόμενοι αντιμετωπίζονται ως μια ακόμη παράμετρος κόστους, ως αναλώσιμο υλικό. Είτε αυτό αφορά τους όποιους επιχειρηματικούς σχεδιασμούς που μπορεί να αποφασίσουν ότι ακόμη και ολόκληρες μονάδες δεν είναι επαρκώς κερδοφόρες και πρέπει να κλείσουν, είτε τις τράπεζες που επιβάλλουν «περικοπές κόστους» για να μπορέσει να ανακάμψει η κερδοφορία και να αποπληρωθούν τα δάνειά τους, είτε τις επιπτώσεις της «οικονομικής συγκυρίας», είτε, όπως στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, πρόκειται για παραβατικούς εργοδότες που κατέστησαν τους εργαζομένους τους «παράπλευρες απώλειες» των επιλογών τους.
Όλα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, εάν αναλογιστούμε για ποιους κλάδους μιλάμε. Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε να κάνουμε με τον κλάδο της εστίασης. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία ο κλάδος των καταλυμάτων και της εστίασης («Δραστηριότητες υπηρεσιών παροχής καταλύματος και εστίασης) στο β’ τρίμηνο του 2026 απασχολούσε 440.000 εργαζομένους, το 10% του συνόλου των εργαζομένων στη χώρα, με σημαντική αύξηση σε σχέση με το α’ τρίμηνο καθότι είχε ξεκινήσει η «σεζόν». Όμως, ακόμη και στο α’ τρίμηνο ήταν στους 332.200 εργαζομένους.
Και δεν είναι μόνο οι απόλυτοι αριθμοί. Και λόγω του τουρισμού και λόγω γενικότερης στροφής προς το έτοιμο φαγητό, η εστίαση είναι ένας κλάδος που αναπτύσσεται. Για πάρα πολλούς ανθρώπους είναι συχνά η μόνη διέξοδος που έχουν για να βρουν εργασία, ενώ παρότι η εργασία είναι αρκετά κουραστική, εντούτοις μπορούν να πιάσουν δουλειά χωρίς μεγάλη προϋπηρεσία και να βγάλουν ένα μεροκάματο. Επίσης επειδή η εστίαση έχει μεγάλο εύρος ωρών εργασίας διευκολύνει και όσους για διάφορους λόγους αναζητούν απογευματινή βραδινή απασχόληση ή όσες/ους αναζητούν μια επιπλέον απασχόληση. Τα ίδια ισχύουν και για όρους εργάζονται με την ευρύτερη έννοια στον κλάδο, π.χ. ως διανομείς. Προσθέστε σε αυτό και ότι είναι ένας κλάδος που έχει και σημαντική παρουσία γυναικών και αυτό δίνει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Και εδώ να ξεκαθαρίσουμε κάτι: όταν μιλάμε για την εστίαση ας μην έχουμε την εικόνα του πιτσιρικά που δουλεύει σε μια πιτσαρία μέχρι να βρει κάτι καλύτερο. Αυτά είναι για τις παλιές αμερικάνικες ταινίες. Σίγουρα είναι ένας κλάδος με σημαντική κινητικότητα, αλλά οι περισσότεροι και οι περισσότερες από αυτή τη δουλειά ζουν (όπως και η οικογένειές τους).
Αυτό σημαίνει ότι το να κλείσουν επιχειρήσεις και το να μείνουν απλήρωτοι οι εργαζόμενοι είναι πραγματικό κοινωνικό πρόβλημα. Δεν είναι απλώς μια συγκυριακή διακύμανση. Οικογένειες δεν θα ξέρουν τι να κάνουν με το δάνειο ή τα φροντιστήρια του παιδιού, σχέδια θα πρέπει να αλλάξουν, αποταμιεύσεις να εξαντληθούν. Και όλα αυτά την ώρα που ήδη η χώρα είναι αντιμέτωπη με ένα κύμα ακρίβειας που κατεξοχήν πλήττει τους μισθωτούς.
Ξέρω ότι διάφοροι καλοθελητές θα σπεύσουν να πουν ότι όλα αυτά έχουν να κάνουν απλώς με κάποιους παραβατικούς εργοδότες. Αυτοί ευθύνονται, αυτοί πρέπει να πληρώσουν. Μόνο που αυτό δεν λύνει το πρόβλημα χιλιάδων εργαζομένων. Και βέβαια, δουλειά του κράτους είναι να φροντίζει να μην υπάρχουν παραβατικοί εργοδότες και επιχειρηματίες. Διαφορετικά, θα φτάσουμε να θεωρούμε «ατομική ευθύνη» του εργαζομένου να πρέπει να κάνει έλεγχο εάν ο εργοδότης του είναι παραβατικός ή όχι.
Άλλωστε, το ζήτημα είναι συνολικότερο και δεν αφορά μόνο τις περιπτώσεις όπου έχουμε να κάνουμε με τόσο παραβατικούς εργοδότες.
Γιατί το επίδικο είναι εάν η εργασία θα παραμείνει έκθετη είτε στις διακυμάνσεις της αγοράς, είτε στις συνολικότερες οικονομικές τάσεις, είτε πολύ απλά στους όποιους σχεδιασμούς του κάθε εργοδότη. Αυτό θα σήμαινε στην πράξη μια εργασία χωρίς δικαιώματα, και εργαζόμενες και εργαζομένους που θα δούλευαν όποτε ήθελαν οι εργοδότες, για όσο θα ήθελαν, με την αμοιβή που αυτοί θα όριζαν, με την απόλυση να επικρέμαται διαρκώς σαν δαμόκλεια σπάθη πάνω από τους μισθωτούς.
Ας μην έχουμε αυταπάτες. Όσοι πιστεύουν ότι η αγορά είναι ο μόνος ορθολογικός μηχανισμός που μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα, λίγο πολύ αυτό θέλουν: μια εργασία διαρκώς διαθέσιμη, 24 ώρες το 24ωρο και επτά μέρες την εβδομάδα, και έτοιμη να δεχτεί να δουλέψει κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες και για χαμηλές αμοιβές. Μια εργασία έτοιμη να αναλάβει το «κόστος» όταν τα πράγματα δεν πηγαίνουν καλά με την οικονομία. Μια εργασία που δεν αφορά ανθρώπους αλλά μόνο αριθμούς σε λογιστικές καταστάσεις.
Μόνο που αυτό δεν είναι κοινωνία. Είναι κοινωνική βαρβαρότητα. Είναι ένας διαρκής αγώνας επιβίωσης με τους εργαζομένους να πληρώνουν πάντα το μεγαλύτερο κόστος. Γι’ αυτόν τον λόγο και κάποια στιγμή πρέπει να αποφασίσουμε ότι πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν οι άνθρωποι και οι ζωές τους και για αυτό το λόγο πραγματικός δείκτης «οικονομικής προόδου» δεν είναι το ΑΕΠ ή η «δημοσιονομική σταθερότητα», αλλά η αξιοπρέπεια των εργαζομένων, στην αμοιβή, τους όρους εργασίας, την προστασία απέναντι στην αυθαιρεσία του εργοδότη.
