Καταναλωτική πίστη: Η νέα μάχη των δανειοληπτών με τις υπερβολικές χρεώσεις

Το νομοσχέδιο για την καταναλωτική πίστη βάζει όρια σε χρεώσεις και «ψιλά γράμματα», αλλά αφήνει εκτός τα παλιά δάνεια και ανοίγει νέο πεδίο σύγκρουσης για τις κάρτες και τα ψηφιακά μικροδάνεια

Η κυβέρνηση επιχειρεί να βάλει φρένο σε μια από τις πιο δυσκολες πλευρές της καταναλωτικής πίστης, εκεί όπου ένα μικρό δάνειο, μια πιστωτική κάρτα ή μια αγορά με δόσεις μπορεί να μετατραπεί σε χρέος πολύ μεγαλύτερο από αυτό που είχε αρχικά υπολογίσει ο καταναλωτής. Το νομοσχέδιο του υπουργείου Ανάπτυξης, που ενσωματώνει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για την καταναλωτική πίστη, βάζει ανώτατα όρια στο συνολικό κόστος των νέων δανείων, αυστηροποιεί τους κανόνες ενημέρωσης και επιχειρεί να περιορίσει τις κρυφές χρεώσεις.

Τα καταναλωτικά δάνεια κινούνται συχνά σε διψήφια επιτόκια, ενώ οι πιστωτικές κάρτες παραμένουν από τα ακριβότερα προϊόντα δανεισμού για τα νοικοκυριά.

Η ρύθμιση αφορά κυρίως καταναλωτικά δάνεια, επισκευαστικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες και δανειακές συμβάσεις χωρίς εμπράγματη εξασφάλιση, για ποσά έως 100.000 ευρώ. Δεν αφορά στεγαστικά δάνεια με υποθήκη και δεν έχει αναδρομική ισχύ. Οι νέοι κανόνες θα εφαρμόζονται στις συμβάσεις που θα συναφθούν από τις 20 Νοεμβρίου 2026 και μετά.

Πώς μπαίνει το πλαφόν

Η βασική αλλαγή είναι ότι το συνολικό κόστος της πίστωσης δεν θα μπορεί να αυξάνεται ανεξέλεγκτα. Για δάνεια διάρκειας έως τέσσερα χρόνια, οι τόκοι, οι προμήθειες και τα έξοδα δεν θα μπορούν να ξεπερνούν το 60% του αρχικού κεφαλαίου. Για δάνεια από τέσσερα έως οκτώ χρόνια, το όριο ανεβαίνει στο 70%. Για μεγαλύτερες διάρκειες, το ανώτατο όριο φτάνει στο 75%.

Με απλά λόγια, αν κάποιος λάβει καταναλωτικό δάνειο 5.000 ευρώ με διάρκεια έως τέσσερα χρόνια, το συνολικό κόστος πέραν του κεφαλαίου δεν θα μπορεί να υπερβεί τις 3.000 ευρώ. Το συνολικό ποσό που θα πληρώσει δεν θα μπορεί να ξεπεράσει τις 8.000 ευρώ. Σε δάνειο 10.000 ευρώ με διάρκεια έξι χρόνια, οι επιβαρύνσεις δεν θα μπορούν να ξεπερνούν τις 7.000 ευρώ, άρα το συνολικό ποσό αποπληρωμής θα έχει ανώτατο όριο τις 17.000 ευρώ. Σε μεγαλύτερο δάνειο 20.000 ευρώ με διάρκεια άνω των οκτώ ετών, το κόστος δεν θα μπορεί να ξεπεράσει τις 15.000 ευρώ, άρα το συνολικό ποσό δεν θα μπορεί να υπερβεί τις 35.000 ευρώ.

Η πρόβλεψη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου τα επιτόκια της καταναλωτικής πίστης παραμένουν υψηλά. Τα καταναλωτικά δάνεια κινούνται συχνά σε διψήφια επιτόκια, ενώ οι πιστωτικές κάρτες παραμένουν από τα ακριβότερα προϊόντα δανεισμού για τα νοικοκυριά. Το πλαφόν επιχειρεί να δημιουργήσει έναν τελικό «κόφτη», ώστε το χρέος να μην διογκώνεται μέσα από τόκους, έξοδα και ανατοκισμούς.

Τι αλλάζει για τα «ψιλά γράμματα»

Το δεύτερο κρίσιμο σημείο αφορά τη διαφάνεια των συμβάσεων. Οι τράπεζες και οι πιστωτικοί φορείς θα υποχρεώνονται να παρουσιάζουν με σαφή τρόπο το συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο, τις προμήθειες, τα έξοδα, τους κινδύνους και το τελικό κόστος του δανείου. Η λογική του νομοσχεδίου είναι ότι ο καταναλωτής πρέπει να γνωρίζει πριν υπογράψει τι ακριβώς αναλαμβάνει.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο περιορισμός των εξόδων. Οι χρεώσεις θα επιτρέπονται μόνο όταν αντιστοιχούν σε πραγματικές υπηρεσίες ή σε πραγματικές δαπάνες υπέρ τρίτων. Δεν θα μπορούν να λειτουργούν ως τρόπος κάλυψης του γενικού λειτουργικού κόστους του πιστωτικού φορέα. Αυτή η πρόβλεψη στοχεύει στις μικρές, συχνά δυσδιάκριτες χρεώσεις που αυξάνουν το πραγματικό κόστος ενός δανείου χωρίς να γίνονται εύκολα αντιληπτές.

Ο καταναλωτής διατηρεί επίσης το δικαίωμα υπαναχώρησης μέσα σε 14 ημέρες από την υπογραφή της σύμβασης. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να ακυρώσει το δάνειο χωρίς αιτιολόγηση, εφόσον διαπιστώσει ότι οι όροι δεν τον εξυπηρετούν ή ότι η οικονομική του δυνατότητα δεν επαρκεί.

Ποιοι μένουν εκτός

Το μεγάλο κενό του νέου πλαισίου είναι η μη αναδρομικότητα. Όσοι έχουν ήδη παλαιά καταναλωτικά δάνεια, πιστωτικές κάρτες ή άλλες συμβάσεις που έχουν επιβαρυνθεί με υψηλούς τόκους δεν θα καλυφθούν από τα νέα όρια. Η κυβέρνηση θα υποστηρίξει ότι δεν μπορεί να ανατρέψει υφιστάμενες συμβάσεις χωρίς να δημιουργήσει νομική και τραπεζική αβεβαιότητα. Οι ενώσεις καταναλωτών, όμως, αναμένεται να επιμείνουν ότι το μεγαλύτερο πρόβλημα αφορά ακριβώς όσους έχουν ήδη εγκλωβιστεί σε ακριβό χρέος.

Εκτός του δεύτερου πλαφόν για το συνολικό κόστος αποπληρωμής μένουν και οι πιστωτικές κάρτες, αν και θα καλύπτονται από άλλους κανόνες διαφάνειας και από το πλαίσιο για το συνολικό ετήσιο πραγματικό επιτόκιο. Αυτό είναι ένα σημείο που χρειάζεται προσοχή, καθώς οι κάρτες αποτελούν την πιο εύκολη και συχνά πιο ακριβή μορφή καταναλωτικού δανεισμού.

Οι νέοι κίνδυνοι της ψηφιακής πίστωσης

Το νομοσχέδιο έρχεται σε μια εποχή όπου η καταναλωτική πίστη δεν περιορίζεται πλέον στο παραδοσιακό τραπεζικό δάνειο. Οι αγορές με δόσεις, οι ψηφιακές μικροπιστώσεις και τα προϊόντα τύπου Buy Now Pay Later δημιουργούν νέα πεδία κινδύνου, κυρίως για νεότερους καταναλωτές που συχνά δεν αντιλαμβάνονται ότι η «ευκολία πληρωμής» είναι στην πραγματικότητα μορφή δανεισμού.

Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να βάλει κανόνες και σε αυτές τις πρακτικές. Η υποχρέωση αξιολόγησης της πιστοληπτικής ικανότητας του καταναλωτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία, καθώς οι μικρές και συχνές πιστώσεις μπορούν να συσσωρεύσουν χρέος χωρίς ο δανειολήπτης να το αντιληφθεί εγκαίρως. Ο κίνδυνος είναι να περιοριστούν τα «πανωτόκια» στις παραδοσιακές συμβάσεις και να εμφανιστούν νέες χρεώσεις ή πιο σύνθετα προϊόντα στην ψηφιακή αγορά.

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο αφορά τη διαχείριση της καθυστέρησης. Πριν ένας πιστωτής κινηθεί προς αναγκαστικά μέτρα, θα πρέπει να έχει λάβει εύλογα μέτρα ρύθμισης, λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική κατάσταση, τις οικογενειακές υποχρεώσεις και τυχόν έκτακτες περιστάσεις του καταναλωτή. Η διατύπωση γίνεται πιο συγκεκριμένη σε σχέση με το παλαιότερο πλαίσιο, το οποίο μιλούσε γενικά για εύλογη ανοχή.

Παράλληλα, σε μια αγορά όπου η εξυπηρέτηση διαρκώς ψηφιοποιείται, ο καταναλωτής θα έχει δικαίωμα να ζητήσει ανθρώπινη παρέμβαση και να μην εγκλωβίζεται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένα συστήματα. Για ηλικιωμένους, ευάλωτες ομάδες και δανειολήπτες που δεν έχουν ψηφιακή εξοικείωση, η πρόβλεψη αυτή μπορεί να αποδειχθεί ουσιαστική.

Ιδιαίτερη κοινωνική σημασία έχει η διάταξη για τους επιζώντες από καρκίνο. Οι πιστωτικοί φορείς δεν θα μπορούν να χρησιμοποιούν δεδομένα που σχετίζονται με ογκολογική ασθένεια για ασφαλιστική σύμβαση συνδεδεμένη με πίστωση, εφόσον έχουν περάσει πέντε χρόνια από την ολοκλήρωση της θεραπείας. Η ρύθμιση αυτή διευκολύνει την ισότιμη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και περιορίζει μια μορφή έμμεσου αποκλεισμού που σπάνια συζητείται δημόσια.

Το επόμενο μέτωπο

Το νομοσχέδιο δημιουργεί ένα πιο καθαρό πλαίσιο για τα νέα δάνεια και περιορίζει τις πιο ακραίες πρακτικές υπερχρέωσης. Δεν λύνει όμως το πρόβλημα του παλιού χρέους, ούτε εξαφανίζει τον κίνδυνο μεταφοράς χρεώσεων σε νέα προϊόντα ή πιο αυστηρής πιστοληπτικής επιλογής από τις τράπεζες.

Η πραγματική μάχη θα κριθεί στην εφαρμογή. Στο αν οι συμβάσεις θα γίνουν πράγματι κατανοητές. Στο αν οι έλεγχοι θα είναι ουσιαστικοί. Στο αν οι ψηφιακές πιστώσεις θα μπουν πραγματικά στο πλαίσιο. Και κυρίως στο αν ο δανειολήπτης θα γνωρίζει από την πρώτη ημέρα όχι μόνο πόσα παίρνει, αλλά πόσα τελικά θα πληρώσει.