Στο στόχαστρο των αρχών ανταγωνισμού οι ισπανικές τράπεζες

Μία από τις σημαντικότερες έρευνες των τελευταίων ετών στον ευρωπαϊκό τραπεζικό κλάδο βρίσκεται σε εξέλιξη στην Ισπανία, καθώς η Εθνική Επιτροπή Αγορών και Ανταγωνισμού (CNMC) αποφάσισε να ξεκινήσει επίσημη διαδικασία διερεύνησης εις βάρος έξι από τους μεγαλύτερους τραπεζικούς ομίλους της χώρας. Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκονται οι Bankinter, Santander, BBVA, Unicaja, CaixaBank και Sabadell, οι οποίες ελέγχονται για πιθανές πρακτικές που θα μπορούσαν να έχουν περιορίσει τον ανταγωνισμό στην αγορά στεγαστικών δανείων σταθερού επιτοκίου.

Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο λόγω του μεγέθους των εμπλεκόμενων τραπεζών, αλλά και επειδή αφορά μια αγορά που επηρεάζει άμεσα εκατομμύρια νοικοκυριά. Τα στεγαστικά δάνεια αποτελούν έναν από τους βασικότερους τομείς δραστηριότητας του τραπεζικού συστήματος και οποιαδήποτε στρέβλωση στον ανταγωνισμό μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στο κόστος χρηματοδότησης για τους πολίτες.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση της CNMC, υπάρχουν επαρκείς ενδείξεις που δικαιολογούν τη διερεύνηση ενδεχόμενης παραβίασης της ισπανικής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού αλλά και του άρθρου 101 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο απαγορεύει συμφωνίες και συντονισμένες πρακτικές που περιορίζουν τον ανταγωνισμό ή επηρεάζουν τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς.

Το ενδιαφέρον στοιχείο της υπόθεσης είναι ότι η έρευνα δεν βασίζεται σε καταγγελίες για μυστικές συναντήσεις ή άμεσες συμφωνίες μεταξύ των τραπεζών. Αντίθετα, επικεντρώνεται σε δημόσιες δηλώσεις ανώτερων στελεχών των τραπεζικών ομίλων σχετικά με τη μελλοντική στρατηγική τους στον τομέα των στεγαστικών δανείων σταθερού επιτοκίου.

Οι αρχές θεωρούν ότι ορισμένες από αυτές τις τοποθετήσεις ενδέχεται να παρείχαν στους ανταγωνιστές πολύτιμες πληροφορίες για τις προθέσεις κάθε τράπεζας όσον αφορά τις μελλοντικές τιμολογιακές κινήσεις της. Σε αγορές όπου κυριαρχεί ένας μικρός αριθμός ισχυρών παικτών, ακόμη και η δημόσια κοινοποίηση στρατηγικών σχεδίων μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες περιορισμού του ανταγωνισμού χωρίς να απαιτείται κάποια ρητή συμφωνία.

“Σιωπηρός συντονισμός”

Οι οικονομολόγοι περιγράφουν αυτό το φαινόμενο ως «σιωπηρό συντονισμό». Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία οι επιχειρήσεις προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους γνωρίζοντας τις προθέσεις των ανταγωνιστών τους, με αποτέλεσμα να μειώνεται η πίεση για επιθετικό ανταγωνισμό στις τιμές. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι καταναλωτές ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωποι με λιγότερο ευνοϊκούς όρους χρηματοδότησης, ακόμη και αν δεν υπάρχει άμεση συνεννόηση μεταξύ των εταιρειών.

Η χρονική συγκυρία της έρευνας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Τα τελευταία χρόνια η αγορά στεγαστικής πίστης στην Ισπανία έχει υποστεί σημαντικές μεταβολές εξαιτίας της πολιτικής επιτοκίων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η περίοδος των μηδενικών επιτοκίων έδωσε τη θέση της σε μια φάση αυξήσεων, γεγονός που οδήγησε τις τράπεζες να αναπροσαρμόσουν τις εμπορικές τους στρατηγικές και τους δανειολήπτες να αναζητούν μεγαλύτερη ασφάλεια μέσω στεγαστικών δανείων σταθερού επιτοκίου.

Η αυξημένη ζήτηση για τέτοια προϊόντα μετέτρεψε την αγορά σταθερών στεγαστικών σε ένα από τα σημαντικότερα πεδία ανταγωνισμού μεταξύ των τραπεζών. Ως εκ τούτου, οποιαδήποτε ένδειξη ότι οι συνθήκες ανταγωνισμού ενδέχεται να έχουν επηρεαστεί προκαλεί έντονο ενδιαφέρον τόσο από τις εποπτικές αρχές όσο και από τις οργανώσεις προστασίας καταναλωτών.

Οι πιθανές συνέπειες για τις τράπεζες θα μπορούσαν να είναι ιδιαίτερα σοβαρές εφόσον αποδειχθούν παραβάσεις. Η ευρωπαϊκή και η ισπανική νομοθεσία προβλέπουν σημαντικά πρόστιμα για περιπτώσεις περιορισμού του ανταγωνισμού, ενώ εξίσου σημαντικό θεωρείται και το πλήγμα στη φήμη των τραπεζικών οργανισμών. Σε μια εποχή όπου η εμπιστοσύνη των πολιτών προς το χρηματοπιστωτικό σύστημα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα, τέτοιες υποθέσεις μπορούν να επηρεάσουν τη δημόσια εικόνα των τραπεζών για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ωστόσο, η έναρξη της διαδικασίας δεν σημαίνει ότι οι τράπεζες κρίνονται ένοχες. Η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε προκαταρκτικό στάδιο και η CNMC θα προχωρήσει στη συλλογή και αξιολόγηση στοιχείων, θα εξετάσει το περιεχόμενο των δηλώσεων που έγιναν δημόσια και θα καλέσει τις εμπλεκόμενες τράπεζες να παρουσιάσουν τις θέσεις τους.

Οι τραπεζικοί όμιλοι αναμένεται να υποστηρίξουν ότι οι δηλώσεις των στελεχών τους πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της συνήθους ενημέρωσης επενδυτών, αναλυτών και χρηματοπιστωτικών αγορών. Είναι σύνηθες οι διοικήσεις να παρουσιάζουν τις στρατηγικές τους προτεραιότητες και τις εκτιμήσεις τους για τις μελλοντικές εξελίξεις, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια παρουσιάσεων οικονομικών αποτελεσμάτων ή συναντήσεων με επενδυτές.

Παρ’ όλα αυτά, οι ευρωπαϊκές αρχές ανταγωνισμού έχουν υιοθετήσει τα τελευταία χρόνια αυστηρότερη προσέγγιση απέναντι σε δημόσιες ανακοινώσεις που ενδέχεται να λειτουργούν ως μηχανισμός έμμεσης επικοινωνίας μεταξύ ανταγωνιστών. Η αυξανόμενη συγκέντρωση σε ορισμένους κλάδους της οικονομίας έχει οδηγήσει τις ρυθμιστικές αρχές να εξετάζουν όχι μόνο τις άμεσες συμφωνίες αλλά και τις συμπεριφορές που μπορούν να διευκολύνουν τον συντονισμό της αγοράς.

Ολες οι μεγάλες τράπεζες!

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω της σημασίας των εμπλεκόμενων τραπεζών. Οι Santander, BBVA, CaixaBank, Sabadell, Bankinter και Unicaja αποτελούν βασικούς πυλώνες του ισπανικού τραπεζικού συστήματος και διαχειρίζονται τεράστιο όγκο στεγαστικών δανείων. Επομένως, οποιαδήποτε απόφαση της CNMC θα έχει ευρύτερες επιπτώσεις για ολόκληρο τον χρηματοπιστωτικό τομέα.

Για τους δανειολήπτες, η υπόθεση αποτελεί υπενθύμιση της σημασίας που έχει η ύπαρξη πραγματικού ανταγωνισμού στον τραπεζικό κλάδο. Όσο μεγαλύτερος είναι ο ανταγωνισμός μεταξύ των τραπεζών, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες για χαμηλότερα επιτόκια, καλύτερους όρους χρηματοδότησης και περισσότερες επιλογές για τα νοικοκυριά.

Η τελική απόφαση της ισπανικής Επιτροπής Ανταγωνισμού αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον όχι μόνο στη Μαδρίτη αλλά και στις Βρυξέλλες. Το αποτέλεσμα της έρευνας ενδέχεται να αποτελέσει σημαντικό προηγούμενο για τον τρόπο με τον οποίο θα αξιολογούνται στο μέλλον οι δημόσιες δηλώσεις τραπεζικών στελεχών και γενικότερα η επικοινωνία στρατηγικών πληροφοριών σε αγορές όπου κυριαρχούν λίγοι ισχυροί παίκτες. Για τον ευρωπαϊκό τραπεζικό κλάδο, η υπόθεση αυτή μπορεί να εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για τα όρια μεταξύ νόμιμης ενημέρωσης της αγοράς και πρακτικών που ενδέχεται να υπονομεύουν τον ανταγωνισμό.

Πηγή: in.gr