Την ώρα που οι πύραυλοι και τα drones διασχίζουν τους ουρανούς από την Ευρώπη μέχρι τη Μέση Ανατολή, ένας άλλος, αφανής, αλλά εν δυνάμει όχι λιγότερο φονικός πολεμικός ανταγωνισμός βρίσκεται σε εξέλιξη στον βυθό των ωκεανών, με επίκεντρο τα υποβρύχια καλώδια.
Τόσο τα κράτη όσο και οι εταιρείες επενδύουν τεράστια χρηματικά ποσά, σε νέες τεχνολογίες που έχουν σχεδιαστεί για υποβρύχια χρήση, καθώς αυξάνονται οι ανησυχίες σχετικά με την ευπάθεια κρίσιμων υποδομών, όπως καλώδια τηλεπικοινωνιών και αγωγοί ενέργειας που διασχίζουν τον βυθό.
Πρόκειται για μέρος του λεγόμενο «υβριδικού πολέμου», έναν ευρύ όρο που περιλαμβάνει κυβερνοεπιθέσεις, ενεργειακό σαμποτάζ, παραπληροφόρηση και οικονομική πίεση, με ή χωρίς τη συνοδεία συμβατικών στρατιωτικών μεθόδων.
«Είναι το μεταβαλλόμενο περιβάλλον απειλών που έφερε αυτό το ζήτημα στο προσκήνιο», δήλωσε η Κάτια Μπέγκο (Katja Bego), ανώτερη ερευνήτρια στο Chatham House, στο CNBC.
Ταυτόχρονα, οι ραγδαίες εξελίξεις στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης, των drones και της αυτόνομης τεχνολογίας καθιστούν δυνατές νέες προσεγγίσεις στην υποβρύχια επιτήρηση, πρόσθεσε.
Από αυτόνομα υποβρύχια οχήματα έως αισθητήρες που συνδέονται με υποβρύχια καλώδια, οι κυβερνήσεις και οι στρατιωτικές συμμαχίες διερευνούν τρόπους για την καλύτερη παρακολούθηση των υποδομών που στηρίζουν την παγκόσμια οικονομία.
«Ολόκληρη η οικονομία μας βασίζεται σε αυτό», δήλωσε η Μπέγκο.
«Ο επόμενος λογικός τομέας»
Τον Σεπτέμβριο του 2022, μήνες μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, εκρήξεις προκάλεσαν ρήξεις στους αγωγούς φυσικού αερίου Nord Stream κάτω από τη Βαλτική Θάλασσα.
Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι αγωγοί, οι οποίοι είχαν κατασκευαστεί για τη μεταφορά φυσικού αερίου από τη Ρωσία στη Γερμανία, είχαν υποστεί σκόπιμη δολιοφθορά.
Το περιστατικό αυτό, σε συνδυασμό με ζημιές σε υποθαλάσσιες υποδομές σε άλλα μέρη του κόσμου, όπως η Αρκτική – όπου λαμβάνει παράλληλα χώρα και ο ανταγωνισμός για την κυριαρχία επί του ορυκτού πούτου της και των εμπορικών διαδρομών – και η περιοχή κοντά στην Ταϊβάν, έχει στρέψει την προσοχή των κυβερνήσεων σε τρωτά σημεία που είχαν παραμεληθεί κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν τον Ψυχρό Πόλεμο, σύμφωνα με την Μπέγκο.
«Αυτό το θέμα έχει παραμεληθεί για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα, οπότε υπάρχει πολύς δρόμος να καλυφθεί», είπε.
Περισσότερα από 1,5 εκατομμύρια χιλιόμετρα υποθαλάσσιων καλωδίων επικοινωνιών βρίσκονται σε λειτουργία παγκοσμίως από τις αρχές του 2026, σύμφωνα με την TeleGeography, μια εταιρεία έρευνας τηλεπικοινωνιών που παρακολουθεί τα παγκόσμια υποθαλάσσια καλωδιακά δίκτυα.
Παράλληλα με τα καλώδια τηλεπικοινωνιών και τους αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου, ένα ολοένα και μεγαλύτερο δίκτυο υποθαλάσσιων καλωδίων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας συνδέει επίσης τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας και τη μεταφέρει από υπεράκτια αιολικά πάρκα προς την ξηρά.
Η ευρεία χρήση drones στον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας έχει δείξει πώς τα αυτόνομα συστήματα που λειτουργούν εξ αποστάσεως μπορούν να αλλάξουν τη φύση του πολέμου.
Η Μπέγκο χαρακτήρισε το θαλάσσιο περιβάλλον ως «τον επόμενο λογικό τομέα».
Οι εταιρείες του τομέα της άμυνας προετοιμάζονται πλέον για αυτή τη μεταβολή.
Η ιταλική ναυπηγική εταιρεία Fincantieri ανακοίνωσε τον Ιούλιο τα σχέδιά της να αποκτήσει πλειοψηφικά μερίδια σε τέσσερις εταιρείες, έναντι περίπου 600 εκατομμυρίων ευρώ, με στόχο την επέκταση των δυνατοτήτων της στους τομείς των υποβρύχιων και επιφανειακών drones, των θαλάσσιων τοπογραφικών ερευνών και των υποβρύχιων επικοινωνιών.
Η εταιρεία αξιοποιεί την εμπειρία άνω του ενός αιώνα στον τομέα των υποβρυχίων για να μεταβεί από αυτό που ο διευθύνων σύμβουλος Pierroberto Folgiero αποκαλεί τον «συμβατικό υποβρύχιο» κόσμο σε έναν «μη συμβατικό» κόσμο που περιλαμβάνει μικρότερα υποβρύχια, drones και υποβρύχιες τηλεπικοινωνίες.
Σε συνέντευξή του στο CNBC τον Ιούλιο, ο Folgiero περιέγραψε τις υποβρύχιες τηλεπικοινωνίες ως «τον πραγματικό καταλύτη αυτού του νέου οικοσυστήματος».
Ο Folgiero οραματίζεται τα μελλοντικά επιφανειακά πλοία να λειτουργούν ως «μητρικά σκάφη», συντονίζοντας δίκτυα οχημάτων που θα κινούνται πάνω από τον βυθό και σε όλο το εύρος της υδάτινης στήλης.
Η Fincantieri δεν είναι η μόνη. Μεγάλοι όμιλοι του τομέα της άμυνας, συμπεριλαμβανομένης της γαλλικής Thales, έχουν αναπτύξει δραστηριότητες που καλύπτουν το σόναρ, τον ανθυποβρυχιακό πόλεμο, την ανίχνευση ναρκών και τα αυτόνομα υποβρύχια συστήματα, καθώς τόσο οι μεγάλες όσο και οι μικρές εταιρείες επιδιώκουν να διαδραματίσουν ρόλο στην αναδυόμενη αγορά των δραστηριοτήτων κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού.
Υποβρύχια drones
Η Euroatlas, εταιρεία αμυντικής τεχνολογίας με έδρα τη Γερμανία, είναι μια ακόμη εταιρεία που έχει στρέψει το βλέμμα της προς τον δυνητικά κερδοφόρο τομέα της προστασίας του θαλάσσιου βυθού.
Έχει αναπτύξει ένα αυτόνομο υποβρύχιο όχημα με την ονομασία GrayShark, το οποίο μπορεί να μεταβεί σε μια καθορισμένη περιοχή και να εκτελέσει μια αποστολή χωρίς συνεχή ανθρώπινο έλεγχο, σύμφωνα με την Verineia Codrean, διευθύντρια στρατηγικής και συνεργασιών της εταιρείας.
Έχει σχεδιαστεί ώστε να αποφεύγει εμπόδια και να ακολουθεί προκαθορισμένες οδηγίες όταν συναντά κάτι απροσδόκητο. Κατά την επιθεώρηση ενός αγωγού, για παράδειγμα, θα μπορούσε να εντοπίσει ένα αντικείμενο που μοιάζει με νάρκη, να αναφέρει την ανακάλυψη και να περιμένει έναν χειριστή να αποφασίσει αν πρέπει να διερευνήσει περαιτέρω.
Αντί να φυλάσσεται κάθε μίλι καλωδίου με πολεμικά πλοία, η Codrean οραματίζεται ένα μέλλον με στόλους αυτόνομων οχημάτων που θα περιπολούν συνεχώς στρατηγικές περιοχές του θαλάσσιου βυθού και θα συγκεντρώνονται όταν κάποιο από αυτά εντοπίσει κάτι ασυνήθιστο.
«Είναι πρακτικά αδύνατο να καλυφθεί ολόκληρος ο ωκεανός», δήλωσε η Codrean στο CNBC.
«Απλώς πρέπει να γνωρίζουμε ποιες είναι οι περιοχές που παρουσιάζουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ώστε να έχουμε συνεχή εικόνα για το τι συμβαίνει εκεί».
Υποστήριξε ότι πρόκειται ουσιαστικά για ένα πρόβλημα κλίμακας, καθώς οι φρεγάτες, τα υποβρύχια και τα αεροσκάφη θαλάσσιας περιπολίας είναι υπερβολικά δαπανηρά και σπάνια για να διατηρήσουν συνεχή παρουσία στις απέραντες περιοχές όπου βρίσκονται καλώδια, αγωγοί και άλλα στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία.
«Ο υποβρύχιος χώρος αντιμετωπίζει ένα ευρύτερο φάσμα προβλημάτων που δεν υπήρχε μέχρι τώρα», είπε, προσθέτοντας ότι «από μαθηματική άποψη, [τα επανδρωμένα μέσα] δεν μπορούν να βρίσκονται παντού και οπουδήποτε εμφανίζονται αυτά τα προβλήματα, είτε πρόκειται για σαμποτάζ είτε για κάποια κίνηση από εχθρικό υποβρύχιο».
Μηχανές εναντίον μηχανών
Τα αυτόνομα οχήματα δεν αναπτύσσονται μόνο για την παρακολούθηση των υποδομών.
Παράλληλα με τον ανθυποβρυχιακό πόλεμο, όπου υποβρύχια στοχεύουν άλλα επανδρωμένα υποβρύχια, η Codrean επισημαίνει την εμφάνιση των λεγόμενων αποστολών κατά των αυτόνομων υποβρύχιων οχημάτων (AUV), που αποσκοπούν στην ανίχνευση, την παρακολούθηση και την αναγνώριση αυτόνομων και μη επανδρωμένων υποβρύχιων οχημάτων που χειρίζονται άλλες χώρες.
«Ό,τι κατασκευάζουμε εμείς, το κατασκευάζουν και οι μη σύμμαχοί μας ή οι εχθροί μας», είπε.
«Επειδή και άλλοι κατασκευάζουν αυτόνομα υποβρύχια οχήματα, πρέπει να είσαι σε θέση να διακρίνεις ποια προέρχονται από… χώρες φιλικές προς το ΝΑΤΟ ή συμμάχους, και ποια δεν προέρχονται από φιλικές χώρες», είπε η Codrean.
Αυτό αυξάνει την πιθανότητα περισσότερων συγκρούσεων μεταξύ μηχανών κάτω από την επιφάνεια.
Ωστόσο, η Codrean δεν αναμένει τα αυτόνομα οχήματα να αντικαταστήσουν τα συμβατικά υποβρύχια και πολεμικά πλοία. «Δεν θα ήμουν τόσο κατηγορηματική ώστε να πω ότι θα είναι μόνο drones εναντίον drones, αλλά σίγουρα θα υπάρξει πολύ μεγαλύτερη δραστηριότητα από drones εναντίον drones, μέχρι να χρειαστεί να παρέμβει και ένα επανδρωμένο μέσο», είπε.
Αντίθετα, αναμένει ότι οι ναυτικές δυνάμεις θα συνδυάζουν όλο και περισσότερο επανδρωμένα και αυτόνομα συστήματα, καθιστώντας τη διαλειτουργικότητα μεταξύ τους όλο και πιο σημαντική.
Ενώ ο Folgiero της Fincantieri ανέφερε ότι οι υποβρύχιες τηλεπικοινωνίες αποτελούν τον «πραγματικό καταλύτη» για τον αναδυόμενο υποβρύχιο τομέα, η Codrean υποστήριξε ότι οι εξελίξεις στις ακουστικές και άλλες υποβρύχιες επικοινωνίες σημαίνουν ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι η εμβέλεια και η αυτονομία.
Η Euroatlas αναπτύσσει επίσης μια έκδοση του GrayShark με κυψέλες καυσίμου υδρογόνου, σχεδιασμένη για έως και 16 εβδομάδες υποβρύχιας λειτουργίας ή 8.000 ναυτικά μίλια, αν και η εταιρεία δεν έχει ακόμη αποδείξει αυτή την αυτονομία υποβρύχια.
Η Euroatlas δηλώνει ότι έχει υπογράψει συμβάσεις για το GrayShark αξίας άνω των 100 εκατομμυρίων ευρώ με ανώνυμους ευρωπαϊκούς ναυτικούς φορείς. Η Codrean ανέφερε ότι τα οχήματα δεν είναι οπλισμένα, ενώ οι αποστολές τους περιλαμβάνουν επιτήρηση, ανίχνευση και αποτροπή.
Το πρόβλημα
Παρά τις επενδύσεις και τις τεχνολογικές εξελίξεις, ένα θεμελιώδες πρόβλημα παραμένει: κανείς δεν μπορεί ρεαλιστικά να προστατεύσει κάθε μίλι υποδομής στον βυθό της θάλασσας.
«Δεν νομίζω ότι κανείς, ακούγοντας τους εκπροσώπους του ΝΑΤΟ, θα ισχυριζόταν ότι [εμείς] μπορούμε να προστατεύσουμε ένα δίκτυο άνω του ενός εκατομμυρίου χιλιομέτρων», δήλωσε ο Μπέγκο.
Η ευθύνη για την προστασία αυτής της υποδομής είναι επίσης ασαφής. Μεγάλο μέρος της παγκόσμιας υποθαλάσσιας υποδομής ανήκει ή λειτουργεί από ιδιωτικές εταιρείες, οι οποίες παραδοσιακά αναλαμβάνουν τη συντήρηση ρουτίνας και την αντιμετώπιση τυχαίων ζημιών.
Ωστόσο, η προστασία τους από σκόπιμες παρεμβάσεις ή ακόμη και από ένα σενάριο πλήρους πολέμου φέρνει όλο και περισσότερο στο προσκήνιο τις κυβερνήσεις και τους στρατούς.
Σύμφωνα με την Μπέγκο, οι κυβερνήσεις πιέζουν για την εφαρμογή αυστηρότερων μέτρων ασφαλείας, τα οποία ενδεχομένως να κυμαίνονται από την ενίσχυση της παρακολούθησης έως την εγκατάσταση αισθητήρων και το θάψιμο των καλωδίων σε μεγαλύτερο βάθος. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά μπορεί να είναι δαπανηρά, γεγονός που δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με το ποιος θα πρέπει να αναλάβει το κόστος και πού βρίσκεται τελικά η ευθύνη.
Το αποτέλεσμα, όπως ανέφερε η Μπέγκο, πιθανότατα θα απαιτήσει πολύ στενότερη συνεργασία μεταξύ των κυβερνήσεων και των ιδιοκτητών υποδομών, παρά μόνο ρυθμιστικά μέτρα.
Η επενδυτική ευκαιρία προσελκύει εταιρείες και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού, ενώ η Μπέγκο ανέφερε ότι η Ρωσία και η Κίνα επενδύουν επίσης σημαντικά στον υποβρύχιο τομέα.
«Είναι σαφές ότι διατίθενται πολύ περισσότερα χρήματα εξαιτίας αυτού, καθώς παρατηρείται μια τεράστια έκρηξη στις επενδύσεις σε drones», ανέφερε.
Ωστόσο, η αυτόνομη λειτουργία υποβρυχίως είναι σημαντικά πιο δύσκολη από ό,τι στον αέρα.
Ηορατότητα είναι περιορισμένη, οι επικοινωνίες είναι δύσκολες και τα σήματα δεν μεταδίδονται υποβρυχίως με τον ίδιο τρόπο όπως στον αέρα.
«Δεν πρόκειται για τεχνολογία που να πλησιάζει έστω και κατά διάνοια το επίπεδο των drones που βλέπουμε στην Ουκρανία», δήλωσε η Μπέγκο.
«Γίνεται πρόοδος, αλλά είναι πολύ δύσκολο», πρόσθεσε. «Τα τεχνολογικά εμπόδια είναι πραγματικά αρκετά σημαντικά».
Για τον λόγο αυτό, η Μπέγκο προειδοποίησε να μην θεωρούνται τα αυτόνομα υποβρύχια οχήματα ως μια τεχνολογική λύση ικανή να εξασφαλίσει την ασφάλεια του θαλάσσιου βυθού.
«Είναι χρήσιμα», είπε. «Πρόκειται κυρίως για αποτροπή και αποστολή μηνυμάτων. Είναι θετικό να υπάρχει ανάπτυξη σε αυτόν τον τομέα. Δεν είναι όμως η πανάκεια που θα λύσει το πρόβλημα».
