Η οικονομία χρειάζεται στήριξη, αλλά όχι με έναν μηχανισμό που επιδοτεί αδιακρίτως κάθε λίτρο βενζίνης και diesel, εξαντλεί πολύτιμο δημοσιονομικό χώρο και ενθαρρύνει την κατανάλωση την ώρα που η ενεργειακή προσφορά παραμένει περιορισμένη, αναφέρει το ΙΟΒΕ στην έκθεση του σε μια παρέμβαση με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η κυβέρνηση επιχειρεί να πείσει τις Βρυξέλλες ότι πρέπει να της επιτραπεί να αξιοποιήσει μέρος των πρόσθετων εσόδων που δημιουργεί ο πληθωρισμός για νέα μέτρα στήριξης.
Η κοινωνική πίεση για μείωση του ΕΦΚ μεγαλώνει, οι τιμές στην αντλία παραμένουν πάνω από τα δύο ευρώ και ο κρατικός προϋπολογισμός εισπράττει περισσότερο ΦΠΑ όσο ακριβαίνουν τα καύσιμα.
Το ΙΟΒΕ ωστόσο τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης των πολιτών, όχι της τεχνητής συγκράτησης της τιμής για όλους και μεταφέρει τη συζήτηση στο πώς πρέπει να αξιοποιηθούν τα χρήματα.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι κυβερνήσεις οφείλουν να παρεμβαίνουν όταν οι αγορές βρίσκονται αντιμέτωπες με ακραίες διαταραχές. Η παρέμβαση, ωστόσο, γίνεται προβληματική όταν εξουδετερώνει το μήνυμα που στέλνουν οι υψηλές τιμές για την ανάγκη περιορισμού της κατανάλωσης και αναζήτησης εναλλακτικών.
Για τα καύσιμα κίνησης το ΙΟΒΕ θεωρεί αποτελεσματικότερη την απευθείας οικονομική στήριξη των πολιτών, ακόμη και μέσω χρηματικών μεταβιβάσεων ή μειωμένων τελών κυκλοφορίας, από μια γενικευμένη μείωση φόρων.
Η δεύτερη επιλογή περιορίζει την τιμή στην αντλία, επιδοτεί όμως εξίσου το πρώτο και το εκατοστό λίτρο, τον χαμηλόμισθο και τον ιδιοκτήτη πολλών αυτοκινήτων.
Η θέση αυτή ενισχύει τη γραμμή που έχει ήδη χαράξει η Κομισιόν απέναντι στα αιτήματα για οριζόντιες παρεμβάσεις. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει απορρίψει τις γενικευμένες παροχές, ενώ το Eurogroup επιμένει ότι τα μέτρα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και προσαρμοσμένα στις πραγματικές ανάγκες.
Για την Αθήνα, η σύμπτωση των δύο θέσεων περιορίζει ακόμη περισσότερο το πολιτικό και οικονομικό έδαφος πάνω στο οποίο θα μπορούσε να στηριχθεί μια μεγάλη μείωση του ΕΦΚ.
Ο λογαριασμός των δέκα λεπτών
Τα τελευταία πλήρη στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι καταναλώθηκαν περίπου 2,19 εκατ. τόνοι βενζίνης και 2,98 εκατ. τόνοι πετρελαίου κίνησης. Πρόκειται, μετά τη μετατροπή των ποσοτήτων, για μια αγορά περίπου 6,4 δισ. λίτρων ετησίως.
Σε αυτή τη βάση, κάθε λεπτό οριζόντιας μείωσης στην τελική τιμή αντιστοιχεί μηχανικά σε περίπου 64 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Τα πέντε λεπτά ανεβάζουν τον λογαριασμό κοντά στα 320 εκατ. ευρώ και τα δέκα λεπτά περίπου στα 640 εκατ. ευρώ. Ακόμη και μία προσωρινή παρέμβαση διάρκειας τριών μηνών θα απαιτούσε περίπου 160 εκατ. ευρώ.
Η επιβάρυνση γίνεται μεγαλύτερη εάν η μείωση εφαρμοστεί στον ΕΦΚ. Ο φόρος ανέρχεται σήμερα σε 70 λεπτά ανά λίτρο στην αμόλυβδη και 41 λεπτά στο diesel, ενώ πάνω του υπολογίζεται ΦΠΑ 24%. Έτσι, μείωση του ΕΦΚ κατά δέκα λεπτά μπορεί να ρίξει θεωρητικά την τελική τιμή κατά 12,4 λεπτά, αλλά η συνολική απώλεια ΕΦΚ και ΦΠΑ θα μπορούσε να πλησιάσει τα 800 εκατ. ευρώ σε ετήσια βάση.
Και αυτό χωρίς να είναι βέβαιο ότι ολόκληρη η φορολογική ελάφρυνση θα φτάσει στον καταναλωτή. Εάν δεν υπάρξει αυστηρή παρακολούθηση των περιθωρίων, μέρος της μείωσης μπορεί να απορροφηθεί στην αλυσίδα εμπορίας, ενώ η απώλεια για τον προϋπολογισμό θα έχει ήδη καταγραφεί.
Η άνιση επιδότηση
Μία μείωση δέκα λεπτών προσφέρει 60 ευρώ τον χρόνο σε έναν οδηγό που καταναλώνει 50 λίτρα τον μήνα, 120 ευρώ σε όποιον καταναλώνει 100 λίτρα και 240 ευρώ σε εκείνον που καίει 200 λίτρα. Το όφελος ακολουθεί την κατανάλωση και όχι το εισόδημα.
Αυτό αποτελεί τον πυρήνα της ένστασης του ΙΟΒΕ. Η οριζόντια μείωση δίνει περισσότερα σε όποιον διαθέτει μεγαλύτερο όχημα, πραγματοποιεί περισσότερες μετακινήσεις ή έχει δεύτερο αυτοκίνητο, ενώ αποκλείει πλήρως ένα ευάλωτο νοικοκυριό χωρίς ΙΧ. Αντιθέτως, μια απευθείας μεταβίβαση μπορεί να συνδεθεί με το εισόδημα, τον αριθμό των παιδιών, τον τόπο κατοικίας και την έλλειψη εναλλακτικών μέσων μεταφοράς.
Το ΙΟΒΕ διαχωρίζει, πάντως, το πετρέλαιο θέρμανσης και τα επαγγελματικά καύσιμα. Στη θέρμανση η δυνατότητα μείωσης της κατανάλωσης είναι περιορισμένη, ιδιαίτερα στις ψυχρότερες περιοχές. Στη γεωργία, στις μεταφορές και στις παραγωγικές επιχειρήσεις το καύσιμο αποτελεί κόστος που μεταφέρεται στην τελική τιμή των προϊόντων.
Αυτό αφήνει ανοιχτό τον δρόμο για μεγαλύτερο επίδομα θέρμανσης, στοχευμένη επιστροφή κόστους σε επαγγελματίες και ειδική προστασία κλάδων που πλήττονται άμεσα. Δεν αφήνει, όμως, αντίστοιχο περιθώριο για γενικευμένη μείωση της βενζίνης.
Η κυβέρνηση βρίσκεται πλέον μπροστά σε μια δύσκολη επιλογή, καθώς η μείωση φόρων φαίνεται αμέσως στην αντλία και συγκρατεί μηχανικά τον πληθωρισμό, αλλά είναι ακριβή και κοινωνικά άστοχη.
Η απευθείας ενίσχυση προστατεύει καλύτερα τους ευάλωτους και κοστίζει λιγότερο, δεν αλλάζει όμως την τιμή που αντικρίζει ο οδηγός στο πρατήριο.
